पार्थेन सृष्टः स तु गृध्रपत्रो ह्यापुङ्खदेशं प्रविवेश नागम्। विदार्य शैलप्रवरप्रकाशं यथाऽशनिः पर्वतमिन्द्रसृष्टः
पार्थाने सोडलेला गिधाडाच्या पिसाचा बाण हत्तीच्या डोक्यात घुसला आणि चमकणाऱ्या पर्वतासारख्या कवचाला फाडून, जणू इंद्राचा वज्र पर्वत फोडतो तसा भेदून गेला.
शरप्रतप्तः स तु नागराजः प्रवेपिताङ्गो व्यथितान्तरात्मा। संसीदमानो निपपात भूमौ वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य
त्या बाणांनी भाजल्यामुळे तो नागराज थरथर कापू लागला, त्याचं अंग थरथरलं आणि मन व्याकुळ झालं; तो डगमगत खाली पडला, जणू वज्राने फोडलेलं पर्वताचं शिखर.
निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद्विकर्णः सहसाऽवतीर्य । तूर्णं पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशतेः स्यन्दनमारुरोह
जेव्हा तो मोठा हत्ती पृथ्वीवर कोसळला, तेव्हा भीतीने विकर्ण पटकन खाली उतरला आणि आठशे पावले धावत जाऊन विविंशतीच्या रथावर चढला.
निहत्य नागं तु शरेण तेन वज्रोपमेनाद्रिवरप्रकाशम्। तथाविधेनैव शरेण पार्थो दुर्योधनं वक्षसि निर्बिभेद
त्या वज्रासारख्या तेजस्वी बाणाने पाण्डवाने हत्ती मारला आणि त्याचप्रमाणे दुसऱ्या तशाच बाणाने पाण्डवाने दुर्योधनाच्या छातीला भेदले.
हते गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे । गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः प्रभिन्नास्ते योधमुख्याः सहसा प्रजग्मुः
हत्ती मारला गेला, राजा जखमी झाला आणि विकर्ण आपल्या रक्षकांसह पळाला, तेव्हा गांडीवातून सुटलेल्या बाणांनी जखमी झालेले प्रमुख योद्धे अचानक पळाले.
दृष्ट्वैव बाणेन हतं च नागं योधांश्च सर्वान्नृपतिर्निरीक्ष्य। रथं समावृत्य कुरग्नवीरो रणात्प्रदुद्राव यतो न पार्थः
बाणाने हत्ती मारला गेलेला आणि सर्व योद्धे पळालेले पाहून, राजा आपल्या रथाने वेढला जाऊन, पाण्डवापासून दूर युद्धातून पळून गेला.
तं भीतरूपं त्वरितं व्रजन्तं दुर्योधनं शत्रुगणावमर्दी । अन्वाह्वयद्योद्धुमनाः किरीटी बाणाभिविद्धं रुधिरं वमन्तम्
दुर्योधन, जो नेहमी शत्रूंचा पराभव करतो, तो घाबरून आणि रक्ताने माखलेला, बाणांनी जखमी होऊन पळताना पाहून, युद्धाची इच्छा असलेल्या मुकुटधारी अर्जुनाने त्याला आव्हान दिले.
तस्मिन्महेष्वासवरेऽतिविद्धे धनञ्जयेनाप्रतिमेन युद्धे। सर्वाणि सैन्यानि भयार्दितानि त्रासं ययुः पार्थमुदीक्ष्य तानि
त्या महान धनुर्धारीला धनंजयाने युद्धात फार जखमी केले, तेव्हा सर्व सैन्ये पाण्डवाला पाहून भीतीने थरथरू लागली.
ततस्तु ते शान्तिपराश्च सर्वे दृष्ट्वाऽर्जुनं नागमिव प्रभिन्नम्। उच्चैर्नदन्तं बलमत्तमाजौ मध्ये स्थितं सिंहमिवर्षभाणाम्
अर्जुनाला, जणू काही जखमी हत्तीप्रमाणे, रणभूमीत सिंहासारखा गर्जना करताना पाहून, शांततेची इच्छा असलेले सर्व योद्धे घाबरले.
गाण्डीवशब्देन तु पाण्डवस्य योधा निपेतुः सहसा रथेभ्यः। भयार्दिताः पार्थशराभितप्ताः सिंहाभिपन्ना इव वारणेन्द्राः
पाण्डवाच्या गांडीवाचा आवाज ऐकून, पाण्डवाच्या बाणांनी होरपळलेले आणि भीतीने ग्रासलेले योद्धे अचानक आपल्या रथांवरून खाली उड्या मारू लागले, जणू सिंहाच्या हल्ल्याने हत्ती घाबरतात तसे.
संरक्तनेत्रः पुनरिन्द्रकर्मा वैकर्तनं द्वादशभिः पृषत्कैः। वित्रास्य तेषां द्रवतां समैक्षद्दुःशासनं चैकरथेन पार्थः
रक्ताने भरलेल्या डोळ्यांनी, इंद्रासारखी कृत्ये करणाऱ्या अर्जुनाने, कर्णावर बारा तीक्ष्ण बाण मारले आणि पळणाऱ्या योद्ध्यांना घाबरवले; तसेच एकाच रथावर दुःशासनाला सामोरे गेला.
कर्णोऽब्रवीत्पार्थशराभितप्तो दुर्योधनं दुष्प्रसहं च दृष्ट्वा । दृष्टोऽर्जुनोऽयं प्रतियाम शीघ्रं श्रेयो विधास्याम इतो गतेन
पार्थाच्या बाणांनी होरपळलेला कर्ण, दुर्योधन आणि दुःशासन—जे जिंकता येणे कठीण आहेत—त्यांना पाहून म्हणाला: 'हा अर्जुन आला! आपण पटकन मागे जाऊ या; नंतर काहीतरी चांगले ठरवू.'
मन्ये त्वया तात कृतं च कार्यं यदर्जुनोऽस्माभिरिहाद्य दृष्टः । भूयो वनं गच्छतु सव्यसाची पश्यामि पूर्णं समयं न तेषाम्
राजकुमार, मला वाटते की तुझे काम पूर्ण झाले आहे, कारण आज आपण इथे अर्जुनाला पाहिले. सव्यसाची पुन्हा वनात जाऊ दे; त्यांचा काळ अजून पूर्ण झालेला नाही, असे मला वाटते.
शरार्दितास्ते युधि पाण्डवेन प्रससुरन्योन्यमथाह्वयन्तः। कर्णोऽब्रवीदापतत्येष जिष्णुर्दुर्योधनं संपरिवार्य यामः
पाण्डवाच्या बाणांनी युद्धात जखमी झालेले ते एकमेकांना आव्हान देत जोरजोराने श्वास घेत होते. कर्ण म्हणाला, 'हा जिष्णु येतो आहे! आपण दुर्योधनाला वेढा घालून मागे जाऊ.'
सर्वास्त्रविद्वारणयूथपाभः काले प्रहर्ता युधि शात्रवाणाम्। अयं च पार्थः पुनरागतो नो मूलं च रक्ष्यं भरतर्षभाणाम्
जो सर्व अस्त्रांचा जाणकार आहे, हत्तींच्या कळपाचा प्रमुख जसा असतो तसा, योग्य वेळी शत्रूंवर वार करतो. आता पार्थ पुन्हा आला आहे; आपण भरतवंशातील प्रमुखांचे मूळ रक्षण केले पाहिजे.
समीक्ष्य पार्थं तरसाऽऽपतन्तं दुर्योधनः कालमिवात्तशस्त्रम् । भयार्तरूपः शरणं प्रपेदे द्रोणं च कर्णं च कृपं च भीष्मम्
पार्थ वेगाने धावत येताना, जणू शस्त्रधारी काळच, पाहून दुर्योधन घाबरून, द्रोण, कर्ण, कृप आणि भीष्म यांच्या आश्रयाला गेला.
तं भीतरूपं शरणं व्रजन्तं दुर्योधनं शत्रुसहो निषङ्गी। इत्यब्रवीत्प्रीतमनाः किरीटी बाणाभितप्तं रुधिरं वमन्तम्
दुर्योधन घाबरून आणि आश्रय शोधताना, शत्रूंचा पराभव करणारा, शस्त्रधारी अर्जुन, बाणांनी जखमी आणि रक्ताने माखलेला पाहून, आनंदाने त्याला म्हणाला:
विहाय कीर्तिं च यशश्च लोके युद्धात्परावृत्य पलायसे किम्। न नन्दयिष्यन्ति तवाहतानि तूर्याणि युद्धादवरोपितस्य
कीर्ती आणि यश सोडून, युद्धातून पळून का जातोस? युद्ध सोडून पळालास तर तुझ्या विजयासाठी वाद्य वाजणार नाहीत.
न भोक्ष्यसे सोऽद्य महीं समग्रां यानानि वस्त्राण्यथ भोजनानि। कल्याणगन्धीनि च चन्दनानि युद्धात्परावृत्य तु भोक्ष्यसे किम् । सुवर्णमाल्यानि च कुण्डलानि हारांश्च वैडूर्यकृतोपधानान्
आज तुला संपूर्ण पृथ्वी, रथ, वस्त्रे, अन्न, शुभ सुगंधी चंदन, सुवर्णमाळा, कुंडले किंवा वैडूर्याने मढवलेले हार मिळणार नाहीत, जर तू युद्धातून पळालास.
च्युतरा युद्धान्न तु शङ्खशब्दास्तथा भविष्यन्ति तवाद्य पाप। न भोगहेतोर्वरचन्दनं च स्त्रियश्च मुख्या मधुरप्रलापाः । युद्धात्प्रयातस्य नरेन्द्रसूनो परे च लोके फलिता न चेह
युद्ध सोडून पळालास तर, दुष्टांनो, आज तुझ्यासाठी शंखांचा आवाज होणार नाही. सुखासाठी उत्तम चंदन, मधुर बोलणाऱ्या मुख्य स्त्रिया किंवा इतर भोग तुला मिळणार नाहीत; युद्ध सोडून गेलेल्या राजपुत्राला या जगात किंवा पुढच्या जगात काहीही फळ मिळत नाही.
युधिष्ठिरस्यास्मि निदेशकारी पार्थस्तृतीयो युधि च स्थिरोस्मि। तदर्थमावृत्य मुखं प्रयच्छनरेन्द्रवृत्तं स्मर धार्तराष्ट्रः
मी युधिष्ठिराच्या आज्ञेप्रमाणे वागणारा आहे, आणि युद्धात तिसऱ्या क्रमांकाचा, पण खंबीर अर्जुन आहे. म्हणून मी तुझ्याकडे तोंड करून बोलतोय, हे धृतराष्ट्रपुत्रा, राजांची नीती आठव.
मोघं तवैतद्भुवि नामधेयं दुर्योधनेतीह कृतं पुरस्तात्। दुर्योधनस्त्वं प्रथितोसि नाम्ना सुयोधनः सन्निकृतिप्रधानः
दुर्योधन हे तुझे नाव या जगात व्यर्थ ठरलंय; लोक तुला दुर्योधन म्हणतात, पण प्रत्यक्षात तू सुयोग्य सेनापती आहेस, सैन्य गोळा करण्यात तुझा हातखंडा आहे.
न ते पुरस्तादथ पृष्ठतो वा पश्यामि दुर्योधन रक्षितारम्। परीप्स युद्धेन कुरुप्रवीर प्राणान्मया बाणबलाभितप्तान्
दुर्योधन, तुझ्या पुढे किंवा मागे तुला वाचवायला कोणीच नाही असं मला दिसतं. म्हणून, कुरुवंशातील श्रेष्ठ योद्ध्या, माझ्या बाणांच्या आघाताने जळत असलेल्या तुझ्या प्राणांची रक्षा युद्धातच कर.
आहूयमानस्तु स तेन सङ्ख्ये महात्मना वै धृ निवर्तितश्चापि गिराङ्कुशेन गजो मदोन्मत्त इवाङ्कुशेन
त्या महात्म्याने युद्धात आव्हान दिल्यावर, तो जणू मदाने वेडावलेला हत्ती अंकुशाच्या शब्दाने थांबतो तसा, कठोर शब्दांनी थांबवला गेला.
सोमृष्यमाणो वचसाऽभिमृष्टो महारथेनातिरथस्तरस्वी । ततः स पर्याववृते रथेन भोगी यथा पादतलाभिमृष्टः
त्या सामर्थ्यशाली रथीला ती बोचरी वाणी सहन झाली नाही; मग जणू डोक्यावर मार बसलेल्या सापासारखा त्याने आपला रथ वळवला.
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो विक्षिपन्धनुरुत्तमम्। धृतिं कृत्वा सुविपुलां प्रत्युवाच पऩञ्जयम्
मग दुर्योधन रागाने पेटून, आपले उत्तम धनुष्य फिरवत, मोठ्या धैर्याने परंजयाला उत्तर दिलं.
सोहमिन्द्रादभिक्रुद्धान्न बिभेमीह भारत । भुक्त्वा सुविपुलं राज्यं वित्तानि च सुखानि च। किमर्थं युद्धसमये पलापिष्ये नरोत्तम
हे भारत, इंद्र जरी रागावला तरी मला भीती नाही; मी मोठं राज्य, संपत्ती आणि सुखं उपभोगली आहेत. मग युद्धाच्या वेळी मी का पळू? हे श्रेष्ठ पुरुषा!
एवमुक्त्वा महाराजः प्रत्ययुध्यत भारत। संन्यवर्तत शीघ्राश्वस्तोत्रार्दित इव द्विपः
असं म्हणून, राजाने युद्ध सुरू केलं, आणि वेगवान घोड्यांच्या लगामाने त्रासलेल्या हत्तीप्रमाणे तो झपाट्याने वळला.
आक्रान्तभोगस्तेजस्वी धनुर्वक्र इवोरगः । रथं रथेन संगम्य योधयामास पाण्डवम्
तेजाने भरून, फणा उगारलेल्या सापासारखा तो झाला आणि पांडवाच्या रथाशी रथ भिडवून युद्ध करू लागला.
तं प्रेक्ष्य कर्णः परिवर्तमानं निवृत्य संस्तम्भितसर्वगात्रम् । दुर्योधनं दक्षिणतोऽन्वरक्षत्पार्थान्महाबाहुरधिज्यधन्वा
तो वळताना पाहून, कर्णाने आपले सर्व अंग आवरले आणि धनुष्य चढवून, बलवान हातांनी, पांडवांपासून दुर्योधनाचे उजव्या बाजूने रक्षण केले.