न्यवर्तत कुरुश्रेष्ठ स्वेनानीकेन संवृतः । वार्यमाणो दुराधर्षैर्भीष्मद्रोणकृपैर्भृशम्
पण कुरूश्रेष्ठ आपल्या सैन्याने वेढला गेला आणि भीष्म, द्रोण, कृप यांच्या रोखण्याच्या प्रयत्नांनंतरही मागे वळला.
ततोऽर्जुनश्चित्रमुदारवेगं समीक्ष्य गाण्डीवमुवाच वाक्यम्। भोगीन्द्रकल्पं भुवनेषु रूढमभेद्यमच्छेद्यमदाह्यमाजौ
मग अर्जुनाने, नागराजासारखे, जगात प्रसिद्ध, युद्धात न तुटणारे, न कापता येणारे, न जळणारे, अद्भुत आणि वेगवान गाण्डीव पाहून असे शब्द उच्चारले:
इदं त्विदानीमनयं कुरूणां शिवं धनुः शत्रुनिबर्हणं च। अत्याशुगं वेगवदाशुकर्तृ अवारणीयं महते रणाय
आता हे धनुष्य कुरूंच्या कल्याणासाठी आणि शत्रूंच्या विनाशासाठी आहे; हे अतिशय वेगवान, बलशाली आणि कोणत्याही मोठ्या युद्धात थांबवता येणार नाही.
प्रदारणं शत्रुवरूथिनीनामनीकजित्संयति वज्रकल्पम्। वैधव्यदं शत्रुनितम्बिनीनां मुखप्रदं कौरववंशजानाम्
हे धनुष्य शत्रूंच्या फौजा फाडते, रणांगणात सैन्य जिंकते, वज्रासारखे आहे; हे शत्रूंच्या स्त्रियांना वैधव्य देते आणि कौरव वंशजांना कीर्ती मिळवून देते.
प्रयाहि यत्रैष सुयोधनो हि तं पातयिष्यामि शरैः सुतीक्ष्णैः । आचार्यपुत्रं च सुयोधनं च पितामहं सूतसुतं च सङ्ख्ये । द्रोणं कृपं चैव निवार्य सर्वाञ्शिरो हरिष्यामि सुयोधनस्य
जिथे हा सुयोधन आहे तिथे जा; मी त्याला तीक्ष्ण बाणांनी पाडीन. युद्धात मी आचार्यपुत्र, सुयोधन, पितामह, सूतपुत्र, द्रोण, कृप आणि इतर सर्वांना रोखून, सुयोधनाचं डोकं उडवीन.
तदुत्तरश्चित्रमुदारवेगं धनुश्च दृष्ट्वा निशिताञ्शरांश्च। भीतोऽब्रवीदर्जुनमाजिमध्ये नाहं तवाश्वान्विषहे नियन्तुम्
तेव्हा उत्ताराने ते विलक्षण वेगवान धनुष्य आणि तीक्ष्ण बाण पाहून घाबरून अर्जुनाला युद्धाच्या मध्यभागी म्हणाला, 'मी तुझे घोडे हाताळू शकत नाही.'
तमब्रवीन्मात्स्यसुतं प्रहस्य गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता । मया सहायेन कुतो भयं ते प्रेह्युत्तराश्वानुपमन्त्रयस्व
गांडीवधारी, शत्रूंचा संहार करणारा अर्जुन हसून मत्स्यराजपुत्राला म्हणाला, 'माझ्यासारखा साथी असताना तुला कशाला भीती वाटते? जा उत्तरा, घोड्यांना योग्य प्रकारे चालव.'
आश्वासितस्तेन धनञ्जयेन वैराटिरश्वानतुदञ्जवेन। विष्फारयंस्तद्धनुरुग्रवेगं युयुत्समानः पुनरेव जिष्णुः
धनंजयाने धीर दिल्यावर विराटपुत्र उत्ताराने हातात चाबूक घेऊन घोड्यांना हाकायला सुरुवात केली. अर्जुन पुन्हा एकदा युद्धासाठी सज्ज होऊन आपलं बलवान धनुष्य ताणू लागला.
गाण्डीवशब्देन तु तत्रतत्र भूमौ निषेदुर्बहवोऽतिवेलम्। शङ्खस्य शब्देन तु वानरस्य शब्देन ते योधवराः समन्तात्
गांडीवाचा आवाज ऐकून अनेक योद्धे भीतीने जमिनीवर बसले. शंख आणि वानराचा आवाज ऐकून चारही बाजूंनी उत्तम योद्धे गोळा झाले.
एषोऽतिमानी धृतराष्ट्रपुत्रः सेनामुखे सर्वसमृद्धतेजाः। पराजयं नित्यममृष्यमाणो निवर्तते युद्धमनाः पुरस्तात्
हा धृतराष्ट्रपुत्र फारच गर्विष्ठ आहे, सैन्याच्या पुढे तेजाने उजळून निघाला आहे. पराभव सहन न होणारा, नेहमीच युद्धाला तयार असलेला, तो पुढे सरसावत आहे.
तमेव याहि प्रसमीक्ष्य युक्तः सुयोधनं तत्र सहानुजं च
सुयोधन आणि त्याच्या भावांसकट जिथे आहे तिथे नीट तयारीनिशी सरळ जा आणि त्याला सामोरा जा.
तमापतन्तं प्रसमीक्ष्य सर्वे कुरुप्रवीराः सहसाऽभ्यगच्छन्। प्रहस्य वीरः स तु तानतीत्य दुर्योधने द्वौ निचखान बाणौ
त्याला धावत येताना पाहून सर्व कुरूवीर अचानक समोर आले. पण तो वीर हसत त्यांना ओलांडून गेला आणि दुर्योधनावर दोन बाण सोडले.
तेनार्दितो नाग इव प्रभिन्नः पार्थेन विद्धो धृतराष्ट्रपुत्रः । युयुत्समानोऽतिरथेन सङ्ख्ये स्वयं विगृह्यार्जुनमाससाद
पार्थाने घायाळ केल्यावर जसा हत्ती जखमी होतो तसा धृतराष्ट्रपुत्र, युद्धाची इच्छा धरून, स्वतः अर्जुनासमोर लढायला आला.
स भीमधन्वानमुदग्रवेगो धनञ्जयं शत्रुशतैरजेयम्। आकर्णपूर्णायतचोदितेन भल्लेन विव्याध ललाटमध्ये
तो पराक्रमी धनंजय, शेकडो शत्रूंना जिंकू शकणारा, त्याच्या कपाळाच्या मध्यभागी पूर्ण ताणलेला रुंद टोकाचा बाण लागला.
स तेन बाणेन समर्पितेन जाम्बूनदाभेन सुसंहितेन । रराज पार्थो रुधिरं क्षरन्वै यथैकरश्मिर्भगवान्दिवार्कः
त्या सुवर्णमय, नेमक्या बाणाने छिद्रित झाल्यावर, पार्थाच्या कपाळातून रक्त वाहू लागले आणि तो जणू आकाशात एक किरण असलेला सूर्यच भासत होता.
अथास्य बाणेन विदारितस्य प्रादुर्वभूवास्रमजस्रमुष्णम्। सा तस्य जाम्बूनदपुष्पचित्रा मालेव धाराऽभिविराजते स्म
त्या बाणाने जखमी झाल्यावर, त्याच्या कपाळातून सतत उष्ण रक्त वाहू लागले. ती सुवर्ण आणि फुलांसारख्या थेंबांनी सजलेली धार हारासारखी शोभून दिसत होती.
स तेन बाणाभिहतस्तरस्वी दुयोधनेनोद्धतमन्युवेगः । शरानुपादाय विषाग्निकल्पान्विव्याध राजानमदीनसत्वः
दुर्योधनाने बाणाने घायाळ केल्यावर, वेगवान आणि प्रखर मनाचा अर्जुन, विषासारखे घातक बाण घेऊन, राजाला निर्भयपणे भोसकू लागला.
दुर्योधनश्चापि तमुग्रतेजाः पार्थश्च दुर्योधनमेकवीरः । अन्योन्यमाजौ पुरुषप्रवीरौ सम समाजघ्नतुराजमीढौ
दुर्योधन प्रखर तेजाचा आणि पार्थ एकटा वीर, हे दोघेही पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, विजयासाठी एकमेकांवर समसमानपणे बाणांचा मारा करू लागले.
ततः प्रभिन्नेन महागजेन महीधराभेन पुनर्विकर्णः । रथैश्चतुर्भिर्गजपादरक्षैः कुन्तीसुतं पाण्डवमभ्यधावत्
तेव्हा विकर्णाने, पर्वतासारखा मोठा हत्ती आणि चार हत्ती व पायदळांनी राखलेले रथ घेऊन, कुंतीपुत्र पांडवावर झडप घातली.
तमापतन्तं त्वरितं गजेन्द्रं धनञ्जयः कुम्भललाटमध्ये। आकर्णपूर्णेन दृढायसेन बाणेन विव्याध भृशं तु वीरः
तो गजेंद्र वेगाने धावत येत असताना, धनंजयाने पूर्ण ताणलेला मजबूत बाण त्याच्या कपाळावर मारला.
पार्थेन सृष्टः स तु गृध्रपत्रो ह्यापुङ्खदेशं प्रविवेश नागम्। विदार्य शैलप्रवरप्रकाशं यथाऽशनिः पर्वतमिन्द्रसृष्टः
पार्थाने सोडलेला गिधाडाच्या पिसाचा बाण हत्तीच्या डोक्यात घुसला आणि चमकणाऱ्या पर्वतासारख्या कवचाला फाडून, जणू इंद्राचा वज्र पर्वत फोडतो तसा भेदून गेला.
शरप्रतप्तः स तु नागराजः प्रवेपिताङ्गो व्यथितान्तरात्मा। संसीदमानो निपपात भूमौ वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य
त्या बाणांनी भाजल्यामुळे तो नागराज थरथर कापू लागला, त्याचं अंग थरथरलं आणि मन व्याकुळ झालं; तो डगमगत खाली पडला, जणू वज्राने फोडलेलं पर्वताचं शिखर.
निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद्विकर्णः सहसाऽवतीर्य । तूर्णं पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशतेः स्यन्दनमारुरोह
जेव्हा तो मोठा हत्ती पृथ्वीवर कोसळला, तेव्हा भीतीने विकर्ण पटकन खाली उतरला आणि आठशे पावले धावत जाऊन विविंशतीच्या रथावर चढला.
निहत्य नागं तु शरेण तेन वज्रोपमेनाद्रिवरप्रकाशम्। तथाविधेनैव शरेण पार्थो दुर्योधनं वक्षसि निर्बिभेद
त्या वज्रासारख्या तेजस्वी बाणाने पाण्डवाने हत्ती मारला आणि त्याचप्रमाणे दुसऱ्या तशाच बाणाने पाण्डवाने दुर्योधनाच्या छातीला भेदले.
हते गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे । गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः प्रभिन्नास्ते योधमुख्याः सहसा प्रजग्मुः
हत्ती मारला गेला, राजा जखमी झाला आणि विकर्ण आपल्या रक्षकांसह पळाला, तेव्हा गांडीवातून सुटलेल्या बाणांनी जखमी झालेले प्रमुख योद्धे अचानक पळाले.
दृष्ट्वैव बाणेन हतं च नागं योधांश्च सर्वान्नृपतिर्निरीक्ष्य। रथं समावृत्य कुरग्नवीरो रणात्प्रदुद्राव यतो न पार्थः
बाणाने हत्ती मारला गेलेला आणि सर्व योद्धे पळालेले पाहून, राजा आपल्या रथाने वेढला जाऊन, पाण्डवापासून दूर युद्धातून पळून गेला.
तं भीतरूपं त्वरितं व्रजन्तं दुर्योधनं शत्रुगणावमर्दी । अन्वाह्वयद्योद्धुमनाः किरीटी बाणाभिविद्धं रुधिरं वमन्तम्
दुर्योधन, जो नेहमी शत्रूंचा पराभव करतो, तो घाबरून आणि रक्ताने माखलेला, बाणांनी जखमी होऊन पळताना पाहून, युद्धाची इच्छा असलेल्या मुकुटधारी अर्जुनाने त्याला आव्हान दिले.
तस्मिन्महेष्वासवरेऽतिविद्धे धनञ्जयेनाप्रतिमेन युद्धे। सर्वाणि सैन्यानि भयार्दितानि त्रासं ययुः पार्थमुदीक्ष्य तानि
त्या महान धनुर्धारीला धनंजयाने युद्धात फार जखमी केले, तेव्हा सर्व सैन्ये पाण्डवाला पाहून भीतीने थरथरू लागली.
ततस्तु ते शान्तिपराश्च सर्वे दृष्ट्वाऽर्जुनं नागमिव प्रभिन्नम्। उच्चैर्नदन्तं बलमत्तमाजौ मध्ये स्थितं सिंहमिवर्षभाणाम्
अर्जुनाला, जणू काही जखमी हत्तीप्रमाणे, रणभूमीत सिंहासारखा गर्जना करताना पाहून, शांततेची इच्छा असलेले सर्व योद्धे घाबरले.
गाण्डीवशब्देन तु पाण्डवस्य योधा निपेतुः सहसा रथेभ्यः। भयार्दिताः पार्थशराभितप्ताः सिंहाभिपन्ना इव वारणेन्द्राः
पाण्डवाच्या गांडीवाचा आवाज ऐकून, पाण्डवाच्या बाणांनी होरपळलेले आणि भीतीने ग्रासलेले योद्धे अचानक आपल्या रथांवरून खाली उड्या मारू लागले, जणू सिंहाच्या हल्ल्याने हत्ती घाबरतात तसे.