सहिता विजयं तत्र योधयन्तो महारथाः। विष्फारयन्तश्चापानि बलवन्ति महाबलाः
हे महान रथी, विजय मिळवण्यासाठी एकत्र येऊन, मोठ्या ताकदीने आपली धनुष्ये ताणू लागले आणि युद्ध करू लागले.
ततः कीर्णपताकेन रथेनादित्यवर्चसा। पुनरावृत्य मार्गस्थं ददृशुर्वानरध्वजम्
तेव्हा पताकांनी सजवलेल्या, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथातून, त्यांनी मार्गात उभा असलेला वानरध्वजधारी अर्जुन पाहिला.
ते महास्त्रैर्महेष्वासाः परिवार्य धनञ्जयम्। अभ्यवर्षन्सुसंक्रुद्धा महामेघा इवाचलम्
ते महान धनुर्धारी, दिव्य अस्त्रांचे जाणकार, धनंजयाला वेढून, प्रचंड संतापाने, जणू काही मोठे मेघ पर्वतावर पाऊस पाडतात तसे, बाणांचा वर्षाव करू लागले.
शरौघान्सम्यगस्यन्तो जीमूता इव शारदाः । युद्धे तस्थुर्महावीर्याः प्रतपन्तः किरीटिनम्
शरद ऋतूतील मेघांसारखे बाणांचे तुफान सोडत, ते पराक्रमी योद्धे युद्धात ठाम उभे राहिले आणि किरीटधारी अर्जुनावर तडाखा देऊ लागले.
इषुभिर्बहुभिस्तूर्णं निशितैर्लोमवापिभिः । अदूरात्प्रत्यवस्थाय पाण्डवं समयोधयन्
ते सर्वजण जवळ जाऊन, पांडवावर अनेक जलद, धारदार आणि शरीर भेदणारे बाण सोडून, त्याच्याशी कठोरपणे लढू लागले.
ततः प्रहस्य बीभत्सुस्तमैन्द्रं पञ्चवार्षिकम् । अस्त्रमादित्यसंकाशं गाण्डीवे समयोजयत्
मग भीमसेन हसत-हसत, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि पाच वर्षांचा इंद्रास्त्र, आपल्या गांडीव धनुष्याला जोडला.
नाक्षणां न च चक्राणां न रथानां न वाजिनाम् । अङ्गुलाद्दव्यङ्गुलाद्वापि विवृतं प्रत्यदृश्यत
तेथे पत्त्यांचे, चाकांचे, रथांचे किंवा घोड्यांचे कोणतेही चिन्ह दिसत नव्हते—अगदी बोटभर जागाही उघडी नव्हती.
यथा रश्मिभिरादित्यो वृणुते सर्वतो दिशम्। एवं किरीटिना मुक्तं सर्वं प्राच्छादयञ्जगत्
जसा सूर्य आपल्या किरणांनी सगळ्या दिशांना झाकतो, तसाच मुकुटधारी अर्जुनाच्या बाणांनी साऱ्या जगाला झाकून टाकले.
यथा बलाहके विद्युत्पावको वा शिलोच्चये। तथा गाण्डीवमभवच्चक्राभुधमिवाततम्
जशी मेघात वीज चमकते किंवा डोंगरावर अग्नी प्रकटतो, तसंच गाण्डीव धनुष्य वाऱ्याच्या चक्रासारखं ताणलेलं दिसत होतं.
यथा वर्षति पर्जन्यो विद्युत्पतति पर्वते। विस्फूर्जिता दिशः सर्वा ज्वलद्गाण्डीवमावृणोत्
जसा पाऊस पडतो आणि वीज डोंगरावर कोसळते, तसा जळणाऱ्या गाण्डीवाचा गडगडाट साऱ्या दिशांना भरून राहिला.
त्रस्ताश्च रथिनःक सर्वे चैन्द्रमस्त्रं विकुर्वति। सर्वे शान्तिपरा योधाः स्वचित्तं नाभिजझिरे । सहिता द्रोणभीष्माभ्यां प्रमोहगतचेतनाः
इंद्रास्त्राचा प्रचंड प्रभाव पाहून सर्व रथी घाबरले; द्रोण आणि भीष्म सोबत असूनही सगळे योद्धे शांततेचीच इच्छा करू लागले, त्यांचे मन स्थिर राहिले नाही, आणि ते गोंधळले.
तानि सर्वाणि सैन्यानि भग्नानि भरतर्षभ । प्राद्रवन्त दिशः सर्वा भयाद्वै सव्यसाचिनः
हे भरतश्रेष्ठ, त्या सगळ्या सैन्यांचे मनोबल तुटले आणि ते सव्यसाचीच्या भीतीने सर्व दिशांना पळाले.
दक्षिणामेव तु दिशं हयानुत्तर वाहय। पुरा सार्थी भवत्येषामयं शब्दोऽत्र तिष्ठताम्
सारथ्या, घोड्यांना दक्षिण दिशेला वळव, कारण त्यांचा आवाज इथेच ऐकू येतो—तो तसाच राहू दे.
अश्चत्थाम्नः प्रतिरथं प्राचीमुद्याहि सारथे । अचिराद्द्रष्टुमिच्छामि गुरुपुत्रं यशस्विनम्
सारथ्या, अश्वत्थाम्याच्या समोर जाण्यासाठी रथ पूर्वेकडे वळव; मला लवकरच माझ्या गुरुपुत्राला पाहायचे आहे.
मोहयित्वा तु तान्सर्वान्धनुर्घोषेण पाण्डवः। प्रसव्यं चैवमावृत्य क्रोशार्धं प्राद्रवत्तदा
पांडवाने धनुष्याच्या गजराने सर्वांना गोंधळवून, डावीकडे वळून अर्धा क्रोश अंतरावर वेगाने निघून गेला.
यथा सततगो वायुः सुपर्णश्चापि शीघ्रगः । तथा पार्थरथः शीघ्रमाकाशे पर्यवर्तत
जसा वारा नेहमीच फिरतो किंवा गरुड वेगाने उडतो, तसा पार्थाचा रथ आकाशात झपाट्याने फिरला.
मुहूर्तोपरते शब्दे प्रतियाते धनञ्जये । हस्त्यश्वरथपादातं पुरस्कृत्य महारथाः
थोड्या वेळाने आवाज थांबल्यावर आणि धनंजय मागे हटल्यावर, महायोद्धे हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ घेऊन पुढे सरसावले.
द्रोणभीष्ममुखाः सर्वे सैन्यानां जघने ययुः। यत्ताः पार्थमपश्यन्तः सहिताः शरविक्षताः
द्रोण, भीष्म आणि इतर सर्व सेनापती बाणांनी जखमी होऊन, पार्थाचा शोध घेत सैन्याच्या मागच्या बाजूला गेले.
दिष्ट्या दुर्योधनो मुक्तः सैन्यं भूयिष्ठमागतम्। क्रोशमात्रमतिक्रम्य बलमन्वानयामहे। यात यत्र वनं गुल्मं नदीमन्वश्मकां प्रति
सुदैवाने, दुर्योधन वाचला आणि बहुतेक सैन्य परत आले; फक्त एक क्रोश पुढे जाऊन आम्ही पुन्हा सैन्य एकत्र करत आहोत. जिथे जंगल, झुडूप किंवा नदी आपल्या लोकांकडे घेऊन जाते, तिकडे चला.
अथ दुर्योधनो दृष्ट्वा भग्नं स्वं बलमाहवे। अमृष्यमाणः क्रोधेन प्रतिमार्गन्धनञ्जयम्
युद्धात आपली फौज तुटलेली पाहून दुर्योधनाला सहन झाले नाही आणि तो रागाने धनंजयाचा पाठलाग करू लागला.
न्यवर्तत कुरुश्रेष्ठ स्वेनानीकेन संवृतः । वार्यमाणो दुराधर्षैर्भीष्मद्रोणकृपैर्भृशम्
पण कुरूश्रेष्ठ आपल्या सैन्याने वेढला गेला आणि भीष्म, द्रोण, कृप यांच्या रोखण्याच्या प्रयत्नांनंतरही मागे वळला.
ततोऽर्जुनश्चित्रमुदारवेगं समीक्ष्य गाण्डीवमुवाच वाक्यम्। भोगीन्द्रकल्पं भुवनेषु रूढमभेद्यमच्छेद्यमदाह्यमाजौ
मग अर्जुनाने, नागराजासारखे, जगात प्रसिद्ध, युद्धात न तुटणारे, न कापता येणारे, न जळणारे, अद्भुत आणि वेगवान गाण्डीव पाहून असे शब्द उच्चारले:
इदं त्विदानीमनयं कुरूणां शिवं धनुः शत्रुनिबर्हणं च। अत्याशुगं वेगवदाशुकर्तृ अवारणीयं महते रणाय
आता हे धनुष्य कुरूंच्या कल्याणासाठी आणि शत्रूंच्या विनाशासाठी आहे; हे अतिशय वेगवान, बलशाली आणि कोणत्याही मोठ्या युद्धात थांबवता येणार नाही.
प्रदारणं शत्रुवरूथिनीनामनीकजित्संयति वज्रकल्पम्। वैधव्यदं शत्रुनितम्बिनीनां मुखप्रदं कौरववंशजानाम्
हे धनुष्य शत्रूंच्या फौजा फाडते, रणांगणात सैन्य जिंकते, वज्रासारखे आहे; हे शत्रूंच्या स्त्रियांना वैधव्य देते आणि कौरव वंशजांना कीर्ती मिळवून देते.
प्रयाहि यत्रैष सुयोधनो हि तं पातयिष्यामि शरैः सुतीक्ष्णैः । आचार्यपुत्रं च सुयोधनं च पितामहं सूतसुतं च सङ्ख्ये । द्रोणं कृपं चैव निवार्य सर्वाञ्शिरो हरिष्यामि सुयोधनस्य
जिथे हा सुयोधन आहे तिथे जा; मी त्याला तीक्ष्ण बाणांनी पाडीन. युद्धात मी आचार्यपुत्र, सुयोधन, पितामह, सूतपुत्र, द्रोण, कृप आणि इतर सर्वांना रोखून, सुयोधनाचं डोकं उडवीन.
तदुत्तरश्चित्रमुदारवेगं धनुश्च दृष्ट्वा निशिताञ्शरांश्च। भीतोऽब्रवीदर्जुनमाजिमध्ये नाहं तवाश्वान्विषहे नियन्तुम्
तेव्हा उत्ताराने ते विलक्षण वेगवान धनुष्य आणि तीक्ष्ण बाण पाहून घाबरून अर्जुनाला युद्धाच्या मध्यभागी म्हणाला, 'मी तुझे घोडे हाताळू शकत नाही.'
तमब्रवीन्मात्स्यसुतं प्रहस्य गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता । मया सहायेन कुतो भयं ते प्रेह्युत्तराश्वानुपमन्त्रयस्व
गांडीवधारी, शत्रूंचा संहार करणारा अर्जुन हसून मत्स्यराजपुत्राला म्हणाला, 'माझ्यासारखा साथी असताना तुला कशाला भीती वाटते? जा उत्तरा, घोड्यांना योग्य प्रकारे चालव.'
आश्वासितस्तेन धनञ्जयेन वैराटिरश्वानतुदञ्जवेन। विष्फारयंस्तद्धनुरुग्रवेगं युयुत्समानः पुनरेव जिष्णुः
धनंजयाने धीर दिल्यावर विराटपुत्र उत्ताराने हातात चाबूक घेऊन घोड्यांना हाकायला सुरुवात केली. अर्जुन पुन्हा एकदा युद्धासाठी सज्ज होऊन आपलं बलवान धनुष्य ताणू लागला.
गाण्डीवशब्देन तु तत्रतत्र भूमौ निषेदुर्बहवोऽतिवेलम्। शङ्खस्य शब्देन तु वानरस्य शब्देन ते योधवराः समन्तात्
गांडीवाचा आवाज ऐकून अनेक योद्धे भीतीने जमिनीवर बसले. शंख आणि वानराचा आवाज ऐकून चारही बाजूंनी उत्तम योद्धे गोळा झाले.
एषोऽतिमानी धृतराष्ट्रपुत्रः सेनामुखे सर्वसमृद्धतेजाः। पराजयं नित्यममृष्यमाणो निवर्तते युद्धमनाः पुरस्तात्
हा धृतराष्ट्रपुत्र फारच गर्विष्ठ आहे, सैन्याच्या पुढे तेजाने उजळून निघाला आहे. पराभव सहन न होणारा, नेहमीच युद्धाला तयार असलेला, तो पुढे सरसावत आहे.