ततः पार्थमुपाद्रुत्य दुस्सहः सविविंशतिः। अवाकिरच्छरैस्तीक्ष्णैः परीप्सन्भ्रातरं रणे
नंतर दुष्सह आणि विविंशती हे दोघे, आपल्या भावाला मदत करण्यासाठी, अर्जुनावर तुटून पडले आणि त्याच्यावर धारदार बाणांचा वर्षाव केला.
तावुभौ गृध्रपत्राभ्यां निशिताभ्यां धनञ्जयः। विव्याध युगपद्व्यग्रस्तयोर्वाहानसूदयत्
धनंजयाने दोघांवर एकाच वेळी दोन तीक्ष्ण, गिधाडपिसांच्या बाणांनी वार केला आणि घाईघाईत त्यांचे घोडे ठार केले.
तौ हताश्वौ तु विद्धाङ्गौ धृतराष्ट्रात्मजावुभौ । अभिपत्य रथैरन्यैरपनीतौ पदानुगैः
घोडे मारले गेलेले आणि स्वतःही जखमी झालेले धृतराष्ट्राचे ते दोन्ही पुत्र, इतर रथांनी आणि पायदळ सैनिकांनी युद्धभूमीतून दूर नेले गेले.
व्यद्रावयदशेषांश्च धृतराष्ट्रसुतांस्तदा । विद्राव्य च रणे पार्थो रणभूमिं व्यराजयत्
त्या वेळी अर्जुनाने उरलेले सर्व धृतराष्ट्रपुत्र पळवून लावले आणि युद्धभूमीवर विजयश्री मिळवून तेजाने उजळून निघाला.
किरीटमाली कौन्तेयो लब्धलक्षः प्रतापवान् । पातयन्नुत्तमाङ्गानि बाहूश्च परिघोपमान्
किरिटधारी, फुलमाळा घातलेला, अचूक निशाणा साधणारा आणि पराक्रमी कुंतीपुत्र, लोखंडी गजासारख्या मजबूत हातांना आणि श्रेष्ठ शिरांना खाली पाडत होता.
अशेरत महावीराः शतशो रुक्ममालिनः
शेकडो पराक्रमी योद्धे, सोन्याच्या माळांनी सजलेले, अजूनही युद्ध करत होते.
कमलदिनकरेन्दुसन्निभैः सितदशनैः सुमुखाक्षिनासिकैः। रुचिरमकरकुण्डलैर्मही पुरुषशिरोभिरथास्तृता बभौ
कमळ, सूर्य किंवा चंद्रासारख्या सुंदर चेहऱ्यांचे, शुभ्र दात, आकर्षक डोळे व नाक असलेले, मकराच्या आकाराच्या तेजस्वी कुंडलांनी सजलेली मानवी शिरं, पृथ्वीवर विखुरलेली होती आणि त्याने रणभूमी उजळून गेली.
सुनसं चारुदीप्ताश्चं क्लृप्तश्मश्रु स्वलंकृतम् । अदृश्यत शिरश्छिन्नमनेकं हेमकुण्डलम्
अनेक छाटलेली शिरं, सुंदर नाक, तेजस्वी रूप, दाढी आणि सोन्याच्या कुंडलांनी सजलेली, रणभूमीवर दिसत होती.
एवं तत्प्रहतं सैन्यं समन्तात्प्रद्रुतं भयात्
अशा प्रकारे ते सैन्य जबरदस्त मार खाऊन, भीतीने सर्व दिशांना पळू लागले.
अथ दुर्योधनः कर्णः सौबलः शकुनिस्तदा। द्रोणश्च द्रोणपुत्रश्च कृपश्चातिरथो रणे
मग दुर्योधन, कर्ण, सौबल शकुनी, द्रोण, द्रोणपुत्र आणि अतिरथी कृपाचार्य हे सर्व एकत्र आले.
सहिता विजयं तत्र योधयन्तो महारथाः। विष्फारयन्तश्चापानि बलवन्ति महाबलाः
हे महान रथी, विजय मिळवण्यासाठी एकत्र येऊन, मोठ्या ताकदीने आपली धनुष्ये ताणू लागले आणि युद्ध करू लागले.
ततः कीर्णपताकेन रथेनादित्यवर्चसा। पुनरावृत्य मार्गस्थं ददृशुर्वानरध्वजम्
तेव्हा पताकांनी सजवलेल्या, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथातून, त्यांनी मार्गात उभा असलेला वानरध्वजधारी अर्जुन पाहिला.
ते महास्त्रैर्महेष्वासाः परिवार्य धनञ्जयम्। अभ्यवर्षन्सुसंक्रुद्धा महामेघा इवाचलम्
ते महान धनुर्धारी, दिव्य अस्त्रांचे जाणकार, धनंजयाला वेढून, प्रचंड संतापाने, जणू काही मोठे मेघ पर्वतावर पाऊस पाडतात तसे, बाणांचा वर्षाव करू लागले.
शरौघान्सम्यगस्यन्तो जीमूता इव शारदाः । युद्धे तस्थुर्महावीर्याः प्रतपन्तः किरीटिनम्
शरद ऋतूतील मेघांसारखे बाणांचे तुफान सोडत, ते पराक्रमी योद्धे युद्धात ठाम उभे राहिले आणि किरीटधारी अर्जुनावर तडाखा देऊ लागले.
इषुभिर्बहुभिस्तूर्णं निशितैर्लोमवापिभिः । अदूरात्प्रत्यवस्थाय पाण्डवं समयोधयन्
ते सर्वजण जवळ जाऊन, पांडवावर अनेक जलद, धारदार आणि शरीर भेदणारे बाण सोडून, त्याच्याशी कठोरपणे लढू लागले.
ततः प्रहस्य बीभत्सुस्तमैन्द्रं पञ्चवार्षिकम् । अस्त्रमादित्यसंकाशं गाण्डीवे समयोजयत्
मग भीमसेन हसत-हसत, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि पाच वर्षांचा इंद्रास्त्र, आपल्या गांडीव धनुष्याला जोडला.
नाक्षणां न च चक्राणां न रथानां न वाजिनाम् । अङ्गुलाद्दव्यङ्गुलाद्वापि विवृतं प्रत्यदृश्यत
तेथे पत्त्यांचे, चाकांचे, रथांचे किंवा घोड्यांचे कोणतेही चिन्ह दिसत नव्हते—अगदी बोटभर जागाही उघडी नव्हती.
यथा रश्मिभिरादित्यो वृणुते सर्वतो दिशम्। एवं किरीटिना मुक्तं सर्वं प्राच्छादयञ्जगत्
जसा सूर्य आपल्या किरणांनी सगळ्या दिशांना झाकतो, तसाच मुकुटधारी अर्जुनाच्या बाणांनी साऱ्या जगाला झाकून टाकले.
यथा बलाहके विद्युत्पावको वा शिलोच्चये। तथा गाण्डीवमभवच्चक्राभुधमिवाततम्
जशी मेघात वीज चमकते किंवा डोंगरावर अग्नी प्रकटतो, तसंच गाण्डीव धनुष्य वाऱ्याच्या चक्रासारखं ताणलेलं दिसत होतं.
यथा वर्षति पर्जन्यो विद्युत्पतति पर्वते। विस्फूर्जिता दिशः सर्वा ज्वलद्गाण्डीवमावृणोत्
जसा पाऊस पडतो आणि वीज डोंगरावर कोसळते, तसा जळणाऱ्या गाण्डीवाचा गडगडाट साऱ्या दिशांना भरून राहिला.
त्रस्ताश्च रथिनःक सर्वे चैन्द्रमस्त्रं विकुर्वति। सर्वे शान्तिपरा योधाः स्वचित्तं नाभिजझिरे । सहिता द्रोणभीष्माभ्यां प्रमोहगतचेतनाः
इंद्रास्त्राचा प्रचंड प्रभाव पाहून सर्व रथी घाबरले; द्रोण आणि भीष्म सोबत असूनही सगळे योद्धे शांततेचीच इच्छा करू लागले, त्यांचे मन स्थिर राहिले नाही, आणि ते गोंधळले.
तानि सर्वाणि सैन्यानि भग्नानि भरतर्षभ । प्राद्रवन्त दिशः सर्वा भयाद्वै सव्यसाचिनः
हे भरतश्रेष्ठ, त्या सगळ्या सैन्यांचे मनोबल तुटले आणि ते सव्यसाचीच्या भीतीने सर्व दिशांना पळाले.
दक्षिणामेव तु दिशं हयानुत्तर वाहय। पुरा सार्थी भवत्येषामयं शब्दोऽत्र तिष्ठताम्
सारथ्या, घोड्यांना दक्षिण दिशेला वळव, कारण त्यांचा आवाज इथेच ऐकू येतो—तो तसाच राहू दे.
अश्चत्थाम्नः प्रतिरथं प्राचीमुद्याहि सारथे । अचिराद्द्रष्टुमिच्छामि गुरुपुत्रं यशस्विनम्
सारथ्या, अश्वत्थाम्याच्या समोर जाण्यासाठी रथ पूर्वेकडे वळव; मला लवकरच माझ्या गुरुपुत्राला पाहायचे आहे.
मोहयित्वा तु तान्सर्वान्धनुर्घोषेण पाण्डवः। प्रसव्यं चैवमावृत्य क्रोशार्धं प्राद्रवत्तदा
पांडवाने धनुष्याच्या गजराने सर्वांना गोंधळवून, डावीकडे वळून अर्धा क्रोश अंतरावर वेगाने निघून गेला.
यथा सततगो वायुः सुपर्णश्चापि शीघ्रगः । तथा पार्थरथः शीघ्रमाकाशे पर्यवर्तत
जसा वारा नेहमीच फिरतो किंवा गरुड वेगाने उडतो, तसा पार्थाचा रथ आकाशात झपाट्याने फिरला.
मुहूर्तोपरते शब्दे प्रतियाते धनञ्जये । हस्त्यश्वरथपादातं पुरस्कृत्य महारथाः
थोड्या वेळाने आवाज थांबल्यावर आणि धनंजय मागे हटल्यावर, महायोद्धे हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ घेऊन पुढे सरसावले.
द्रोणभीष्ममुखाः सर्वे सैन्यानां जघने ययुः। यत्ताः पार्थमपश्यन्तः सहिताः शरविक्षताः
द्रोण, भीष्म आणि इतर सर्व सेनापती बाणांनी जखमी होऊन, पार्थाचा शोध घेत सैन्याच्या मागच्या बाजूला गेले.
दिष्ट्या दुर्योधनो मुक्तः सैन्यं भूयिष्ठमागतम्। क्रोशमात्रमतिक्रम्य बलमन्वानयामहे। यात यत्र वनं गुल्मं नदीमन्वश्मकां प्रति
सुदैवाने, दुर्योधन वाचला आणि बहुतेक सैन्य परत आले; फक्त एक क्रोश पुढे जाऊन आम्ही पुन्हा सैन्य एकत्र करत आहोत. जिथे जंगल, झुडूप किंवा नदी आपल्या लोकांकडे घेऊन जाते, तिकडे चला.
अथ दुर्योधनो दृष्ट्वा भग्नं स्वं बलमाहवे। अमृष्यमाणः क्रोधेन प्रतिमार्गन्धनञ्जयम्
युद्धात आपली फौज तुटलेली पाहून दुर्योधनाला सहन झाले नाही आणि तो रागाने धनंजयाचा पाठलाग करू लागला.