तस्य तद्दहतः सैन्यं दृष्ट्वा चास्य पराक्रमम्। सर्वे शान्तिपरा योधा धार्तराष्ट्रस्य भारत
त्याच्या सैन्याचा संहार होताना आणि त्याचं पराक्रम पाहून, धृतराष्ट्रपुत्रांचे सर्व योद्धे शांततेची इच्छा करू लागले, हे भरतवंशी.
यथा नलवनं नागः प्रभिन्नः षष्टिहायनः। एवं सर्वानपामृद्रादर्जुनः शस्त्रतेजसा
जसा साठ वर्षांचा हत्ती कमळाच्या तळ्याचा विध्वंस करतो, तसाच अर्जुनाने आपल्या शस्त्राच्या तेजाने सर्व शत्रूंचा नाश केला.
विद्राव्य च ततः सैन्यं त्रासयित्वा महारथान्। अर्जुनो जयतांश्रेष्ठः पर्यावर्तत भारत
सैन्याला पळवून लावून आणि मोठ्या रथी योद्ध्यांना घाबरवून, विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अर्जुन परत फिरला, हे भरतवंशी.
तस्य मार्गान्विचरतो निघ्नतश्च रणाजिरे । प्रावर्तत नदी घोरा शोणितान्त्रतरङ्गिणी
तो रणभूमीत शत्रूंचा संहार करत पुढे जात असताना, रक्त आणि आतड्यांच्या लाटा असलेली एक भयंकर नदी वाहू लागली.
अस्थिशैवालसंबाधां संग्रामे पार्थनिर्मिताम् । शरचापप्लवां घोरां मांसशोणितकर्दमाम्
हाडे आणि शेवाळाने भरलेली, पार्थाने युद्धात निर्माण केलेली, बाण-धनुष्यांनी भरलेली, मांस आणि रक्ताने चिखललेली ती भीषण नदी होती.
रथोडुपां चान्त्रसर्पां केशशैवालशाड्वलाम्। करवालासिपाठीनां चामरोष्णीषफेनिलाम्
रथ म्हणजे जणू तारे, आतडी म्हणजे सर्प, केस आणि शेवाळ म्हणजे गवत, तलवारी आणि फरशींच्या पंख्यांनी व पागोट्यांच्या फेसाने ती नदी फसफसत होती.
अश्वग्रीवामहावर्तां कबन्धजलमानुषाम्। काककङ्करुतां तीव्रां सारसक्रौञ्चनादिताम्
घोड्यांच्या मानेचे मोठे भोवरे, मानवी धडांचे पाणी, कावळे व गिधाडांच्या किंकाळ्यांनी तीव्र, आणि सारस व क्रौंचांच्या आवाजाने घुमणारी ती नदी होती.
सिंहनादमहानादां शङ्खस्वनमहास्वनाम् । वीरोत्तमाङ्गपद्माढ्यां शरचापमहानलाम्
सिंहाच्या गर्जना आणि शंखनादाने दुमदुमणारी, पडलेल्या वीरांच्या अंगांच्या कमळांनी सजलेली, बाण-धनुष्यांच्या ज्वाळांनी प्रज्वलित अशी ती नदी होती.
पदातिमत्स्यकलुषां गजशीर्षककच्छपाम्। गोमायुगसंघुष्टां मांसमञ्जाभिकर्दमाम्
पायदळ, मासे आणि चिखलाने भरलेली, हत्तींच्या डोक्यांनी व कासवांनी युक्त, कोल्ह्यांच्या हंबराने घुमणारी, मांसाच्या गाठींनी चिखललेली ती नदी होती.
प्रावर्तयन्नदीं घोरां पिशाचगणसेविताम् । अपारामनिवासां च रक्तोदां सर्वतो वृताम्
त्याने अशी एक भयंकर नदी वाहू दिली, जिथे पिशाच्चांचे थवे वावरत होते, सीमाविरहित, कोणीही राहू न शकणारी, रक्ताने भरलेली आणि सर्व बाजूंनी वेढलेली.
अभीक्ष्णमकरोत्पार्थो नदीमुत्तमशोणिताम्। गजवर्ममहाद्वीपामश्वदेहमहाशिलाम्
पार्थाने पुन्हा पुन्हा उत्तम रक्ताची नदी निर्माण केली, ज्यात हत्तींच्या कवचांचे बेट, घोड्यांच्या शरीरांचे दगड आणि मोठमोठ्या शिळा होत्या.
पदातिदेहसंघाटां रथावलिमहातरुम्। केशशाद्वलसंछन्नां सुतरां भीतिदां नृणाम्
पायदळाच्या शरीरांचे ढीग, रथांच्या रांगा म्हणजे जणू मोठी झाडं, केस आणि गवताने झाकलेली, ती नदी माणसांच्या मनात भीती निर्माण करणारी होती.
अगाधरक्तोदवहां यमसागरगामिनीम्। दुस्तरां भीरुमर्त्यानां शूराणां सुतरां नृप। प्रावर्तयन्नदीमेवं भीषणां पाकशासनिः
अगाध रक्ताने भरलेली, यमाच्या समुद्राकडे वाहणारी, भित्र्यांसाठी आणि मर्त्यांसाठी अगम्य, पण शूरांसाठी सहज पार करता येणारी, अशी भीषण नदी पाकशासनाने वाहू दिली.
तस्याददानस्य शरान्सन्दधानस्य मुञ्चतः। विकर्षतश्च गाण्डीवं न किंचिद्ददृशेऽन्तरम्
तो बाण उचलत, लावत, सोडत आणि गांडीव ओढत असताना, त्याच्या हालचालींमध्ये क्षणभरही अंतर दिसत नव्हतं.
एवं विद्राव्य तत्सैन्यं पार्थो भीष्ममुपाद्रवत्। त्रस्तेषु सर्वसैन्येषु कौरव्यस्य महात्मनः
अशा प्रकारे त्या सैन्याला पांगवून, पार्थ भीष्मांकडे पुढे गेला. त्या महान कौरवाच्या सैन्यात सगळ्यांना भीती वाटू लागली.
बाणान्धनुषि संधाय चतुरः पाकशासनिः। भीष्मं च प्राहिणोद्भीतस्तं द्वाभ्यामभ्यवादयत्
वज्रधारी अर्जुनाने आपल्या धनुष्यावर चार बाण चढवले आणि ते भीष्मावर झाडले. त्यातील दोन बाणांनी त्याने भीष्माला नमस्कार केला.
तस्य कर्णान्तिकं गत्वा द्वावब्रूतां च कौशलम् । सोऽप्याशीरवदद्भीष्मः कौन्तेयो जयतामिति
त्या बाणांपैकी दोन बाण कर्णाजवळ गेले आणि त्यातून कौशल्य दिसून आले. त्यावर भीष्मानेही आशीर्वाद देत म्हटले, 'कुंतीपुत्र नेहमी जिंकू दे.'
नरसिंहमुपायान्तं जिगीषन्तं परान्रणे। वृषसेनोऽभ्ययात्तूर्णं योद्धुकामो धनंजयम्
शत्रूंना जिंकण्यासाठी रणांगणात सिंहासारखा पुढे येणाऱ्या अर्जुनाकडे, युद्धाची इच्छा असलेला वृषसेन झपाट्याने धावला.
वैकर्तनात्मजो वीरः संग्रामे लोकविश्रुतः। शौर्यवीर्यादिभिः कर्णाद्बिम्बाद्विम्ब इवोद्धृतः
कर्णाचा शूर पुत्र, जो युद्धात आपल्या शौर्य आणि पराक्रमामुळे जगभर प्रसिद्ध होता, तो जणू कर्णाच्या प्रतिमेतूनच जन्मला आहे असे वाटत होते.
आत्मना युध्यतस्तस्य वृषसेनस्य पाण्डवः । मुहूर्तं तस्य तद्दृष्ट्वा हस्तलाघवपौरुषे। तुतोष च ततः पार्थो वृषसेनपराक्रमम्
वृषसेन स्वतःच्या ताकदीने लढत असताना, पांडुपुत्राने क्षणभर त्याचे हातातील कौशल्य आणि ताकद पाहून त्याच्या पराक्रमावर समाधान मानले.
तस्य पार्थस्तदा क्षिप्रं क्षुरधारेण कार्मुकम् । न्यकृन्यद्गृध्रपत्रेण जाम्बूनदपरिष्कृतम्
त्यावेळी पार्थाने झपाट्याने गिधाडाच्या पिसांनी सजवलेला धारदार बाण सोडून, सोन्याने मढवलेले वृषसेनाचे धनुष्य छाटले.
अथैनं पञ्चभिर्भूयः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे। स पार्थबाणाभिहतो रथात्प्रस्कन्द्य दुद्रुवे
नंतर त्याने पुन्हा पाच बाण वृषसेनाच्या छातीवर घातले. पार्थाच्या बाणांनी जखमी झालेला वृषसेन रथातून उडी मारून पळून गेला.
दुःशासनो विकर्णश्च शकुनिश्च विविंशतिः। आयान्तं भीमधन्वानं पर्यकीर्यन्त पाण्डवम्
दुःशासन, विकर्ण, शकुनी आणि विविंशती यांनी भीमसेन पुढे येत असताना त्याला चारही बाजूंनी वेढले आणि बाणांचा वर्षाव केला.
तेषां पार्थो रणे क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः । युगं ध्वजं शरासं च चिच्छेद तरसा रणे
त्या युद्धात, रागावलेल्या पार्थाने मजबूत सांध्यांचे बाण सोडून, त्यांच्या रथाचा जू, ध्वज आणि बाणांचे भांडार वेगाने छाटले.
ते निकृत्तध्वजाः सर्वे छिन्नकार्मुकवेष्टनाः । रणमध्यादपययुः पार्थबाणाभिपीडिताः
त्यांचे ध्वज छाटले गेले, धनुष्याच्या दोऱ्या तुटल्या आणि पार्थाच्या बाणांनी त्रस्त होऊन ते सर्व रणभूमीतून मागे हटले.
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्वैराटिमिदमब्रवीत् । एतं मे प्रापयेदानीं तालं सौवर्णमुच्छ्रितम्
मग भीमसेन हसत हसत मत्स्यराजाला म्हणाला, 'आता तो उंच सोन्याचा ताड मला आण.'
मेघमध्ये यथा विद्युदुज्ज्वलन्ती पुनः पुनः । असौ शान्तनवो भीष्मस्तत्र याहि परंतप
जशी मेघांच्या मध्ये वीज पुन्हा पुन्हा चमकते, तसा शांतनूचा पुत्र भीष्म तिथे तेजाने झळकत आहे; हे शत्रूंना घाबरवणाऱ्या, त्याच्याकडे जा.
अस्राणि तस्य दिव्यानि दर्शयिष्यामि संयुगे। घोररूपाणि चित्राणि लघूनि च गुरूणि च
युद्धात मी त्याला माझी दिव्य शस्त्रे दाखवीन, जी भयानक, सुंदर, हलकी आणि जड अशा सर्व प्रकारची आहेत.
अस्माकं पोषको नित्यमाबाल्यान्मत्स्यभूमिप। श्रेयस्कामी सदाऽस्माकं योगक्षेमकरः सदा
मत्स्यांचा राजा लहानपणापासून आमचा कायमचा रक्षणकर्ता आहे, तो नेहमीच आमच्या भल्यासाठी आणि कल्याणासाठी प्रयत्नशील असतो.
तस्याङ्के विर्धितो बाल्ये तद्योत्स्येऽनेन सांप्रतम्। अस्माकं धार्तराष्ट्राणां शमकामो दिवानिशम्
लहानपणी ज्याच्या मांडीवर वाढलो, आता त्याच्याशी मी लढणार आहे; तो आमच्या, म्हणजे धृतराष्ट्रपुत्रांच्या, नेहमीच शांततेची इच्छा करणारा आहे.