अविषह्य शरान्सर्वे पार्थचापच्युपान्रणे। उदक्प्रयान्ति विध्वस्ता रथेभ्यो रथिनस्तदा। सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः
रणात अर्जुनाच्या बाणांचा सामना करू न शकल्याने रथी रथ सोडून, घोडेस्वार घोड्यांवरून आणि पायदळ सैनिक जमिनीवरून पळू लागले.
शरैस्तु ताड्यमानानां कवचानां महात्मनाम्। ताम्रराजतलौहानां प्रादुरासीन्महास्वनः
तांब्या, चांदी आणि लोखंडाच्या कवचांवर बाण लागल्याने त्या महान योद्ध्यांच्या कवचांतून मोठा आवाज उठला.
छन्नमायोधनं जज्ञे शरीरैर्गतचेतसाम्। श्रान्त्या गलितशस्त्राणां पततामश्वसादिनाम्
रणभूमीवर पडलेल्या वीरांच्या मृतदेहांनी, थकव्याने हातातून शस्त्रे गळून पडल्याने, जणू मृत्यूनेच भूमी झाकली आहे असे वाटू लागले.
शून्यान्कुर्वन्रथोपस्थान्मानवैरास्तृणोन्महीम्। प्रनृत्यन्निव संग्रामे चापहस्ते धनंजयः
धनुष्य हातात घेऊन धनंजय रणभूमीत जणू नाचत होता, त्याने पृथ्वी वीरांनी भरून टाकली आणि रथांचे आसन रिकामे केले.
शिरांस्यपातयत्सङ्ख्ये क्षत्रियाणां नरर्षभः। श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विष्णूजितमिवाशने। त्रस्तानि सर्वसैन्यानि व्यलीयन्त च भागश
तो पुरुषसिंह रणात क्षत्रियांची मस्तके खाली पाडू लागला. गांडीवाचा गडगडाट ऐकून, जणू विष्णूचा सिंहगर्जना, सर्व सैन्ये घाबरून तोंडावर पळू लागली.
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपस्रजानि च। पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि करणमूर्धनि
कुंडल, पागोटे आणि सुवर्णमाळा या सर्व वस्तू छिन्नमस्तकांवर पडलेल्या दिसत होत्या.
विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बाहुभिश्च सकार्मुकैः। सहस्ताभरणैश्चान्यैः प्रच्छन्ना भाति मेदिनी
बाणांनी भोसकलेल्या शरीरांनी, हातात अजूनही धनुष्य असलेल्या बाहूंनी आणि दागिन्यांनी सजलेल्या इतर हातांनी पृथ्वी झाकली गेली होती आणि तिच्यावर एक वेगळंच तेज दिसत होतं.
शिरसां पात्यमानानां समरे निशितैः शरैः। अश्मवृष्टिरिवाकाशादभवद्भरतर्षभ
समरभूमीत धारदार बाणांनी डोकी उडत होती, आणि जणू आकाशातून दगडांची पाऊस पडतोय असं दृश्य निर्माण झालं होतं, हे भरतश्रेष्ठ.
दर्शयित्वा तदाऽऽत्मानं रौद्रं रौद्रपराक्रमः। जघान समरे शूराञ्छतशोऽथ सहस्रशः
त्या वेळी, आपल्या भयंकर रूपाचं आणि प्रचंड शौर्याचं दर्शन घडवत, त्याने रणांगणात शेकडो-हजारो शूर वीरांचा संहार केला.
तथावरुद्धश्चारण्ये दशवर्षाणि त्रीणि च। क्रोधाग्निमुत्ससर्जाजौ धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः
अशा प्रकारे तेरा वर्षे वनात हालअपेष्टा भोगून, पांडवाने रणात धृतराष्ट्रपुत्रांवर आपल्या रागाचा ज्वाळा सोडला.
तस्य तद्दहतः सैन्यं दृष्ट्वा चास्य पराक्रमम्। सर्वे शान्तिपरा योधा धार्तराष्ट्रस्य भारत
त्याच्या सैन्याचा संहार होताना आणि त्याचं पराक्रम पाहून, धृतराष्ट्रपुत्रांचे सर्व योद्धे शांततेची इच्छा करू लागले, हे भरतवंशी.
यथा नलवनं नागः प्रभिन्नः षष्टिहायनः। एवं सर्वानपामृद्रादर्जुनः शस्त्रतेजसा
जसा साठ वर्षांचा हत्ती कमळाच्या तळ्याचा विध्वंस करतो, तसाच अर्जुनाने आपल्या शस्त्राच्या तेजाने सर्व शत्रूंचा नाश केला.
विद्राव्य च ततः सैन्यं त्रासयित्वा महारथान्। अर्जुनो जयतांश्रेष्ठः पर्यावर्तत भारत
सैन्याला पळवून लावून आणि मोठ्या रथी योद्ध्यांना घाबरवून, विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अर्जुन परत फिरला, हे भरतवंशी.
तस्य मार्गान्विचरतो निघ्नतश्च रणाजिरे । प्रावर्तत नदी घोरा शोणितान्त्रतरङ्गिणी
तो रणभूमीत शत्रूंचा संहार करत पुढे जात असताना, रक्त आणि आतड्यांच्या लाटा असलेली एक भयंकर नदी वाहू लागली.
अस्थिशैवालसंबाधां संग्रामे पार्थनिर्मिताम् । शरचापप्लवां घोरां मांसशोणितकर्दमाम्
हाडे आणि शेवाळाने भरलेली, पार्थाने युद्धात निर्माण केलेली, बाण-धनुष्यांनी भरलेली, मांस आणि रक्ताने चिखललेली ती भीषण नदी होती.
रथोडुपां चान्त्रसर्पां केशशैवालशाड्वलाम्। करवालासिपाठीनां चामरोष्णीषफेनिलाम्
रथ म्हणजे जणू तारे, आतडी म्हणजे सर्प, केस आणि शेवाळ म्हणजे गवत, तलवारी आणि फरशींच्या पंख्यांनी व पागोट्यांच्या फेसाने ती नदी फसफसत होती.
अश्वग्रीवामहावर्तां कबन्धजलमानुषाम्। काककङ्करुतां तीव्रां सारसक्रौञ्चनादिताम्
घोड्यांच्या मानेचे मोठे भोवरे, मानवी धडांचे पाणी, कावळे व गिधाडांच्या किंकाळ्यांनी तीव्र, आणि सारस व क्रौंचांच्या आवाजाने घुमणारी ती नदी होती.
सिंहनादमहानादां शङ्खस्वनमहास्वनाम् । वीरोत्तमाङ्गपद्माढ्यां शरचापमहानलाम्
सिंहाच्या गर्जना आणि शंखनादाने दुमदुमणारी, पडलेल्या वीरांच्या अंगांच्या कमळांनी सजलेली, बाण-धनुष्यांच्या ज्वाळांनी प्रज्वलित अशी ती नदी होती.
पदातिमत्स्यकलुषां गजशीर्षककच्छपाम्। गोमायुगसंघुष्टां मांसमञ्जाभिकर्दमाम्
पायदळ, मासे आणि चिखलाने भरलेली, हत्तींच्या डोक्यांनी व कासवांनी युक्त, कोल्ह्यांच्या हंबराने घुमणारी, मांसाच्या गाठींनी चिखललेली ती नदी होती.
प्रावर्तयन्नदीं घोरां पिशाचगणसेविताम् । अपारामनिवासां च रक्तोदां सर्वतो वृताम्
त्याने अशी एक भयंकर नदी वाहू दिली, जिथे पिशाच्चांचे थवे वावरत होते, सीमाविरहित, कोणीही राहू न शकणारी, रक्ताने भरलेली आणि सर्व बाजूंनी वेढलेली.
अभीक्ष्णमकरोत्पार्थो नदीमुत्तमशोणिताम्। गजवर्ममहाद्वीपामश्वदेहमहाशिलाम्
पार्थाने पुन्हा पुन्हा उत्तम रक्ताची नदी निर्माण केली, ज्यात हत्तींच्या कवचांचे बेट, घोड्यांच्या शरीरांचे दगड आणि मोठमोठ्या शिळा होत्या.
पदातिदेहसंघाटां रथावलिमहातरुम्। केशशाद्वलसंछन्नां सुतरां भीतिदां नृणाम्
पायदळाच्या शरीरांचे ढीग, रथांच्या रांगा म्हणजे जणू मोठी झाडं, केस आणि गवताने झाकलेली, ती नदी माणसांच्या मनात भीती निर्माण करणारी होती.
अगाधरक्तोदवहां यमसागरगामिनीम्। दुस्तरां भीरुमर्त्यानां शूराणां सुतरां नृप। प्रावर्तयन्नदीमेवं भीषणां पाकशासनिः
अगाध रक्ताने भरलेली, यमाच्या समुद्राकडे वाहणारी, भित्र्यांसाठी आणि मर्त्यांसाठी अगम्य, पण शूरांसाठी सहज पार करता येणारी, अशी भीषण नदी पाकशासनाने वाहू दिली.
तस्याददानस्य शरान्सन्दधानस्य मुञ्चतः। विकर्षतश्च गाण्डीवं न किंचिद्ददृशेऽन्तरम्
तो बाण उचलत, लावत, सोडत आणि गांडीव ओढत असताना, त्याच्या हालचालींमध्ये क्षणभरही अंतर दिसत नव्हतं.
एवं विद्राव्य तत्सैन्यं पार्थो भीष्ममुपाद्रवत्। त्रस्तेषु सर्वसैन्येषु कौरव्यस्य महात्मनः
अशा प्रकारे त्या सैन्याला पांगवून, पार्थ भीष्मांकडे पुढे गेला. त्या महान कौरवाच्या सैन्यात सगळ्यांना भीती वाटू लागली.
बाणान्धनुषि संधाय चतुरः पाकशासनिः। भीष्मं च प्राहिणोद्भीतस्तं द्वाभ्यामभ्यवादयत्
वज्रधारी अर्जुनाने आपल्या धनुष्यावर चार बाण चढवले आणि ते भीष्मावर झाडले. त्यातील दोन बाणांनी त्याने भीष्माला नमस्कार केला.
तस्य कर्णान्तिकं गत्वा द्वावब्रूतां च कौशलम् । सोऽप्याशीरवदद्भीष्मः कौन्तेयो जयतामिति
त्या बाणांपैकी दोन बाण कर्णाजवळ गेले आणि त्यातून कौशल्य दिसून आले. त्यावर भीष्मानेही आशीर्वाद देत म्हटले, 'कुंतीपुत्र नेहमी जिंकू दे.'
नरसिंहमुपायान्तं जिगीषन्तं परान्रणे। वृषसेनोऽभ्ययात्तूर्णं योद्धुकामो धनंजयम्
शत्रूंना जिंकण्यासाठी रणांगणात सिंहासारखा पुढे येणाऱ्या अर्जुनाकडे, युद्धाची इच्छा असलेला वृषसेन झपाट्याने धावला.
वैकर्तनात्मजो वीरः संग्रामे लोकविश्रुतः। शौर्यवीर्यादिभिः कर्णाद्बिम्बाद्विम्ब इवोद्धृतः
कर्णाचा शूर पुत्र, जो युद्धात आपल्या शौर्य आणि पराक्रमामुळे जगभर प्रसिद्ध होता, तो जणू कर्णाच्या प्रतिमेतूनच जन्मला आहे असे वाटत होते.
आत्मना युध्यतस्तस्य वृषसेनस्य पाण्डवः । मुहूर्तं तस्य तद्दृष्ट्वा हस्तलाघवपौरुषे। तुतोष च ततः पार्थो वृषसेनपराक्रमम्
वृषसेन स्वतःच्या ताकदीने लढत असताना, पांडुपुत्राने क्षणभर त्याचे हातातील कौशल्य आणि ताकद पाहून त्याच्या पराक्रमावर समाधान मानले.