तेन दासीसहस्रेण सार्धं शर्मिष्ठया तदा। तमेव देशं संप्राप्ता यथाकामं चचार सा
त्या वेळी शमीष्ठा आणि हजार दासींसह ती त्या जागी पोहोचली आणि मनसोक्त भटकू लागली.
ताभिः सखीभिः सहिता सर्वाभिर्मुदिता भृशम्। क्रीडन्त्योऽभिरताः सर्वाः पिबन्त्यो मधुमाधवीं
सर्व मैत्रिणींना सोबत घेऊन, त्या सगळ्या हर्षाने खेळू लागल्या आणि मधमधुर मदिरा पिऊ लागल्या.
खादन्त्यो विविधान्भक्ष्यान्विदशन्त्यः फलानि च। पुनश्च नाडुषो राजा मृगलिप्सुर्यदृच्छया
त्या वेळी त्या विविध पक्वान्न खात होत्या, फळे चावून खात होत्या; आणि पुन्हा एकदा राजा, शिकार करण्याच्या इच्छेने, योगायोगाने तिथे आला.
तमेव देशं संप्राप्तो जलार्थी श्रमकर्शितः। ददर्श देवयानीं स शर्मिष्ठां ताश्च योषितः
पाण्याच्या शोधात आणि श्रमाने थकलेला तो राजा तिथेच आला आणि त्याने देवयानी, शमीष्ठा आणि त्या कन्यांना पाहिले.
पिबन्तीर्ललमानाश्च दिव्याभरणभूषिताः। आसनप्रवरे दिव्ये सर्वरत्नविभूषिते। उपविष्टां च ददृशे देवयानीं शुचिस्मिताम्
त्या दिव्य दागिन्यांनी सजलेल्या, सुंदर आसनावर बसलेल्या, सर्व रत्नांनी अलंकृत अशा देवयानीला आणि तिच्या मैत्रिणींना तो पाणी पिताना आणि हसत-खेळताना पाहू लागला.
रूपेणाप्रतिमां तासां स्त्रीणां मध्ये वराङ्गनम्। `आसनाच्च ततः किंचिद्विहीनां हेमभीषिताम्
त्या स्त्रियांच्या मध्ये, तो राजाने अतुलनीय सौंदर्य असलेली, सोन्याच्या आसनापासून थोडी दूर बसलेली एक सुंदर युवती पाहिली.
असुरेन्द्रसुतां चापि निषण्णां चारुहासिनीम्। ददर्श पादौ विप्रायाः संवहन्तीमनिन्दिताम्
त्याने असुरराजाची निष्पाप कन्या, मोहक हास्य असलेली, ब्राह्मणकन्येचे पाय दाबताना पाहिली.
गायन्त्योऽथ प्रनृत्यन्त्यो वादयन्त्योऽथ भारत। दृष्ट्वा ययातिमतुलं लज्जयाऽवनताः स्थिताः
त्या सर्वजणी गाणी गात, नाचत आणि वाद्य वाजवत होत्या; पण ययाति राजाला पाहताच, त्या लाजून मान खाली घालून उभ्या राहिल्या.
द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां द्वे कन्ये परिवारिते। गोत्रे च नामनी चैव द्वयोः पृच्छाम्यहं शुभे
दोन हजार कन्यांनी वेढलेल्या, आणि दोन मुली तुझ्या बाजूला असताना, सुंदर मुली, मी तुझा वंश आणि नाव विचारतो.
आख्यास्याम्यहमादत्स्व वचनं मे नराधिप। शुक्रो नामासुरगुरुः सुतां जानीहि तस्य माम्
मी सांगते, ऐक राजन—मी असुरांचा गुरु शुक्राची मुलगी आहे, हे जाण.
इयं च मे सखी दासी यत्राहं तत्र गामिनी। दुहिता दानवेन्द्रस्य शर्मिष्ठा वृषपर्वणः
ही माझी मैत्रीण आणि दासी आहे; मी जिथे जाईन तिथे ही येते. ही दानवराज वृषपर्वाची कन्या शमीष्ठा आहे.
कथं तु ते सखी दासी कन्येयं वरवर्णिनी। असुरेन्द्रसुता सुभ्रूः परं कौतूहलं हि मे
पण ही तुझी मैत्रीण, सुंदर बांधेसूद असुरराजाची कन्या, तुझी दासी कशी काय झाली? मला फारच कुतूहल वाटते.
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी। नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले
ना ही देवी, ना गंधर्वी, ना यक्षी, ना किन्नरी—अशी रूपवती स्त्री मी कधीच पृथ्वीवर पाहिली नाही.
श्रीरिवायतपद्माक्षी सर्वलक्षणशोभना। असुरेन्द्रसुता कन्या सर्वालङ्कारभूषिता
कमलासारख्या डोळ्यांची, लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, ही असुरराजाची कन्या सर्व अलंकारांनी सजलेली आहे.
दैवेनोपहता सुभ्रूरुताहो तपसापि वा। अन्यथैषाऽनवद्याङ्गी दासी नेह भविष्यति
नशीबाने किंवा कठोर तपामुळेच, सुंदर भुवया असलेल्या हिचे असे झाले असावे; नाहीतर निर्दोष अंग असलेल्या हिला दासीपण आले नसते.
अस्या रूपेण ते रूपं न किंचित्सदृशं भवेत्। पुरा दुश्चरितेनेयं तव दासी भवत्यहो
हिच्या सौंदर्याशी तुझे सौंदर्य जुळत नाही; नक्कीच, पूर्वीच्या कुठल्या तरी चुकीमुळे ही तुझी दासी झाली असावी—हे किती आश्चर्य!
सर्व एव नरश्रेष्ठ विधानमनुवर्तते। विधानविहितं मत्वा मा विचित्राः कथाःकृथाः
हे श्रेष्ठ पुरुषा, सर्वजण नेहमी ठरवलेल्या नियमांचेच पालन करतात. जे ठरवले आहे तेच योग्य समजावे, म्हणून विचित्र चर्चा करू नकोस.
राजवद्रूपवेषौ ते ब्राह्मीं वाचं बिभर्षि च। को नाम त्वं कुतश्चासि कस्य पुत्रश्च शस मे
तुझा पोशाख आणि रूप राजासारखे आहे, पण तुझी वाणी ब्राह्मणासारखी आहे. तू कोण आहेस, कुठून आला आहेस, आणि कुणाचा पुत्र आहेस, ते मला सांग.
ब्रहमचर्येण वेदो मे कृत्स्रः श्रुतिपथं गतः। राजाहं राजपुत्रश्च ययातिरिति विश्रुतः
ब्रह्मचर्यामुळे मी संपूर्ण वेद ऐकून शिकले आहे. मी राजा आहे, राजपुत्र आहे, आणि ययाति म्हणून प्रसिद्ध आहे.
केनास्यर्थेन नृपते इमं देशमुपागतः। जिघृक्षुर्वारिजं किंचिदथवा मृगलिप्सया
राजा, कोणत्या कारणासाठी तू या प्रदेशात आला आहेस? तुला पाणी घ्यायचे आहे का, की तुला शिकार करायची इच्छा आहे?
मृगलिप्सुरहं भद्रे पानीयार्थमुपागतः। बहुधाऽप्यनुयुक्तोऽस्मि तदनुज्ञातुमर्हसि
मला शिकार करायची इच्छा आहे म्हणून मी पाण्यासाठी येथे आलो आहे, हे सुभगे. तू मला अनेक प्रकारे विचारलेस, आता मला परवानगी द्यावी.
द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां दास्या शर्मिष्ठया सह। त्वदधीनाऽस्मि भद्रं ते सखा भर्ता च मे भव
दोन हजार कन्या आणि दासी शर्मिष्ठेसह मी तुझ्या अधीन आहे. तुझ्या कल्याणासाठी, तू माझा मित्र आणि पती हो.
असुरेन्द्रसुतामीक्ष्य तस्यां सक्तेन चेतसा। शर्मिष्ठा महिषी मह्यमिति मत्वा वचोऽब्रवीत्
असुरराजाच्या कन्येला पाहून, माझे मन तिच्यावर जडले. 'शर्मिष्ठा माझी राणी व्हावी,' असे मी मनाशी ठरवले आणि तसेच बोललो.
विद्ध्यौशनसि भद्रं ते न त्वामर्होऽस्मि भामिनि। अविवाह्या हि राजानो देवयानि पितुस्तव
हे औशनसी, तुझे कल्याण होवो, पण मी तुझ्यासाठी योग्य नाही. कारण राजांना देवयानी, म्हणजेच तुझ्या वडिलांची कन्या, वरण्याची परवानगी नाही.
परभार्या स्वसा श्रेष्ठा सगोत्रा पतिता स्नुषा। अवरा भिक्षुकाऽस्वस्था अगम्याः कीर्तिता बुधैः
परस्त्री, स्वतःची बहीण, एकाच कुळातील स्त्री, पतित स्त्री, सून, नीच, भिक्षुक, आणि आजारी स्त्री — या सर्व स्त्रियांना जाणकारांनी वर्ज्य मानले आहे.
संसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रेण ब्रह्म संहितम्। `अन्यत्वमस्ति न तयोरेकान्ततरमास्थिते।' ऋषिश्चाप्यृषिपुत्रश्च नाहुषाङ्ग वहस्व माम्
ब्राह्मणत्व आणि राजसत्ता एकमेकांत मिसळलेली आहेत. दोघेही आपापल्या जागी राहिले तर त्यांच्यात फरक नाही. हे नहुषपुत्र, ऋषी असो वा ऋषिपुत्र, तू मला स्वीकार.
एकदेहोद्भवा वर्णाश्चत्वारोऽपि वराङ्गने। पृथग्धर्माः पृथक्शौचास्तेषां तु ब्राह्मणो वरः
हे सुंदर अंगवाली, चारही वर्ण एकाच देहातून उत्पन्न झाले आहेत. त्यांचे धर्म आणि शुद्धता वेगवेगळी असली तरी त्यात ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे.
पाणि धर्मो नाहुषाऽयं न पुंभिः सेवितः पुरा। तं मे त्वमग्रहीरग्रे वृणोमि त्वामहं ततः
हे नहुषकुळातील, हात धरून विवाह करण्याची ही पद्धत पूर्वी नव्हती. पण तू आधी माझा हात धरलास, म्हणून मी तुलाच निवडले.
कथं नु मे मनस्विन्याः पाणिमन्यः पुमान्स्पृशेत्। गृहीतमृषिपुत्रेण स्वयं वाप्यृषिणा त्वया
माझ्यासारख्या स्त्रीचा हात, जो ऋषिपुत्राने किंवा स्वतः ऋषी असलेल्या तुझ्या हातून धरला गेला आहे, तो दुसऱ्या कुणी कसा धरू शकेल?
क्रुद्धादाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात्। दुराधर्षतरो विप्रो ज्ञेयः पुंसा विजानता
क्रुद्ध झालेल्या विषारी सर्पापेक्षा किंवा सर्वदिशांनी ज्वाळा असलेल्या अग्नीपेक्षा ब्राह्मण अधिक भयंकर असतो, हे जाणणाऱ्यांनी समजावे.