उक्त्वा तमेवं बीभत्सुरर्जुनः पुनरब्रवीत्। पाण्डवो रथिनां श्रेष्ठो भारद्वाजं समीक्ष्य तु
असे म्हणून, अर्जुनाने पुन्हा त्याला, रथींच्या श्रेष्ठाला, भारद्वाजपुत्राकडे पाहत संबोधले.
यत्रैषा काञ्चनी वेदिर्दृश्यतेऽग्निशिखोपमा । उच्छ्रिता काञ्चने दण्डे पताकाभिरलंकृता
‘जिथे ती सोन्याची वेदी, अग्नीच्या ज्वाळेसारखी चमकत आहे, सोन्याच्या दंडावर उभी असून, पताकांनी सजलेली आहे—’
तत्र मां वह भद्रं ते द्रोणं योत्स्यामि सत्तमम्। भारद्वाजेन योत्स्येऽहमाचार्येण महात्मना
माझ्या सारथ्या, मला तिथे घेऊन चल, जेणेकरून मी द्रोणाशी, त्या उत्तम योद्ध्याशी लढू शकेन. मी या महान आत्म्याच्या, भारद्वाजपुत्राच्या, गुरूच्या विरुद्ध युद्ध करणार आहे.
अमी शोणाः प्रकाशन्ते तुरगाः साधुवाहिनः । मुक्ता रथवरे तस्य सर्वशिक्षाविशारदाः
पहा, ते लाल रंगाचे घोडे किती सुंदर आणि उत्तम प्रकारे शिकलेले आहेत, ते त्याच्या भव्य रथाला जोडले आहेत. त्या सर्वजण प्रत्येक विद्या उत्तम प्रकारे जाणणारे आहेत.
यतो रथवरे शूरः सर्वशस्त्रभृतांवरः। स्निग्धवैडूर्यसंकाशस्ताम्राक्षः प्रियदर्शनः
जिथे तो शूरवीर रथी उभा आहे, जो सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, ज्याचे तेज गुळगुळीत वैडूर्य रत्नासारखे आहे, तांबड्या डोळ्यांचा आणि देखण्या रूपाचा आहे.
आदित्य इव तेजस्वी बलवीर्यसमन्वितः। सर्वलोकधनुःश्रेष्ठः सर्वलोकेषु पूजितः। अङ्गिरोशनसोस्तुल्यो नये बुद्धिमतांवरः
तो तेजस्वी सूर्यासारखा आहे, सामर्थ्य आणि पराक्रम याने युक्त आहे, सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ धनुर्धर आहे, सर्वत्र पूजिला जातो, आणि अंगिरा व उशना यांच्या सारखा बुद्धिमान आहे, बुद्धिमंतांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
चत्वारो निखिला वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सलक्षणाः । धनुर्वेदश्च कार्त्स्न्येन ब्राह्मं चास्त्रं प्रतिष्ठितम्
त्याच्यामध्ये चारही वेद, त्यांच्या सर्व शाखांसह आणि चिन्हांसह, धनुर्विद्या पूर्णपणे आणि ब्रह्मास्त्रही स्थिर आहे.
पुराणमितिहासश्च अर्थविद्या च मानवम् । भारद्वाजे समस्तानि सर्वाण्येतानि सांप्रतम्
पुराणे, इतिहास, अर्थशास्त्र आणि मानवधर्म — ही सर्व ज्ञानशाखा भारद्वाजपुत्रामध्ये पूर्णपणे आहेत.
क्षमा दमश्च सत्यं च तेजो मार्दवमार्जवम् । प्रतिष्ठिता गुणा यस्मिन्बहवो द्विजसत्तमे
त्या श्रेष्ठ द्विजामध्ये अनेक गुण आहेत — क्षमा, संयम, सत्य, तेज, नम्रता आणि सरळपणा — हे सर्व त्याच्यामध्ये स्थिर आहेत.
यस्याहमिष्टः सततं मम चेष्टः सदा च सः। क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य तेन योत्स्ये हि सांप्रतम्
तो नेहमी मला प्रिय आहे आणि मीही त्याला नेहमीच प्रिय आहे; तरीही क्षत्रिय धर्म पाळून, मी आता त्याच्याशी युद्ध करणार आहे.
आचार्यं प्रापयेदानीं ममोत्तर महारथम्। अपरं पश्य संग्राममद्भुतं मम तस्य च
माझ्या या उत्तम शत्रू, गुरूकडे मला घेऊन चल. आता माझ्या आणि त्याच्या मध्ये होणारे दुसरे अद्भुत युद्ध पाहा.
उत्तरस्त्वेवमुक्तोऽश्वांश्चोदयामास तं प्रति । आजगामार्जुनरथो भारद्वाजरथं प्रति
अशी आज्ञा मिळताच उत्तराने घोड्यांना त्या दिशेने हाकले, आणि अर्जुनाचा रथ भारद्वाजपुत्राच्या रथाजवळ गेला.
तमापतन्तं वेगेन पाण्डवं सरथं रणे। द्रोणोप्यभ्यद्रवत्पार्थं मतो मत्तमिव द्विपम्
पांडवाचा रथ रणभूमीत वेगाने धावत येताना पाहून, द्रोणही पार्थाकडे जसा मदमस्त हत्ती धावतो तसा धावला.
स तु रुक्मरथं दृष्ट्वा कौन्तेयः समभिद्रुतम्। आचार्यं तं महाबाहुः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्
तो सुवर्णरथ वेगाने येताना पाहून, कुंतीपुत्र अर्जुनाने हात जोडून त्या गुरूला म्हणाला.
उषिताः स्मो वने वासं प्रतिकर्मचिकीर्षवः । कोपं नार्हसि नः कर्तुं सदा समरदुर्जय
आम्ही वनवासात राहिलो, आमचे कर्तव्य फेडण्यासाठी. तुम्ही नेहमी युद्धात अपराजित आहात, म्हणून आमच्यावर राग करू नका.
अहं तु ताडितः पूर्वं प्रहरेयं तवानघ । इति मे वर्तते बुद्धिस्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति
पण मला आधी मारले गेले म्हणून, आता मी तुम्हाला मारू शकतो, हेच माझ्या मनात आहे — कृपया हे तुम्ही मला माफ करावे.
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं भेरीपटहवादितम् । व्यक्षोभत बलं सर्वमुद्धूतमिव सागरम्
तेव्हा शंख, भेरी आणि ढोल वाजवले गेले; त्यामुळे संपूर्ण सैन्य समुद्र ढवळल्यासारखे हादरले.
ततस्तु प्राहिणोद्द्रोणः शरानथ स विंशतिम्। अप्राप्तानेव तान्पार्थश्चिच्छेद कृतहस्तवान्
मग द्रोणाने वीस बाण सोडले, पण पार्थाने कुशलतेने ते सर्व त्याच्यापर्यंत येण्याआधीच छाटले.
ततः शरसहस्रेण रथं पार्थस्य वीर्यवान् । अवाकिरत्ततो द्रोणः शीघ्रहस्तं प्रदर्शयन्
मग द्रोणाने आपल्या वेगवान हाताचा कौशल्य दाखवत, हजारो बाणांचा वर्षाव पार्थाच्या रथावर केला.
एवं प्रववृते युद्धं भारज्वाजकिरीटिनोः
अशा प्रकारे भारद्वाजपुत्र आणि किरीटी यांच्या मध्ये युद्ध सुरू झाले.
अश्वाञ्शोणान्महावेगान्हंसवर्णैस्तु वाजिभिः । मिश्रितान्समरे दृष्ट्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः
लढाईच्या रणांगणात जेव्हा लोकांनी लाल रंगाचे वेगवान घोडे आणि हंसासारख्या शुभ्र रंगाचे घोडे एकत्र धावताना पाहिले, तेव्हा सगळे लोक आश्चर्यचकित झाले.
रथं रथेन पार्थस्य समाहत्य परंतपः । हर्षयुक्तस्तदाऽऽचार्यः प्रत्यगृह्णात्स पाण्डवम्
त्या वेळी आनंदित झालेल्या आचार्यांनी आपला रथ पार्थाच्या रथावर चालवला आणि पांडवाचा सामना केला.
समाश्लिष्टाविवान्योन्यं द्रोणपाण्डवयोर्ध्वजौ । दृष्ट्वा प्राकम्पत मुहुर्भारतानां महाचमूः
द्रोण आणि पांडव यांच्या ध्वजांना एकमेकांत गुंतल्यासारखे दिसत होते. हे पाहून भारतियांची मोठी सेना पुन्हा पुन्हा थरथरली.
तत्तु युद्धं प्रववृते ह्याचार्यस्यार्जुनस्य च। विमुञ्चतोः शरानुग्रान्विशिखान्दीप्ततेजसः
मग आचार्य आणि अर्जुन यांच्यात लढाई सुरू झाली, दोघांनीही प्रखर आणि तेजस्वी बाण सोडले.
तौ वीरौ वीर्यसंपन्नौ दृष्ट्वा समरमूर्धनि। आचार्यशिष्यौ रथिनौ कृतवीर्यौ तरस्विनौ
त्या रणभूमीच्या अग्रभागी, पराक्रमी, वेगवान आणि पराक्रम गाजवणारे, आचार्य-शिष्य हे दोन रथी वीर एकमेकांसमोर उभे राहिल्याचे पाहून—
उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ श्रमगतौ जये। उभावतिरथौ लोके ह्युभौ परपुंरजयौ। क्षिपन्तौ शरजालानि क्षत्रियान्मोह आविशत्
दोघेही कीर्तीमान, विजयासाठी झगडणारे, जगात प्रसिद्ध आणि शत्रूंचा पराभव करणारे होते. त्यांनी बाणांचा वर्षाव केला तेव्हा सर्व क्षत्रियांना गोंधळून टाकले.
व्यस्मयन्त नराः सर्वे द्रोणार्जुनसमागमे। नराणां ब्रुवतां वाक्यं श्रूयते स महास्वनः
द्रोण आणि अर्जुन यांच्या भेटीला सगळे पुरुष आश्चर्याने पाहू लागले; लढणाऱ्या वीरांचे बोल मोठ्या आवाजात ऐकू येत होते.
द्रोणं हि समरे कोऽन्यो योद्धुमर्हत्यथार्जुनात्। रौद्रः क्षत्रियधर्मोऽयं गुरं वै यदयोधयत्
समरभूमीत द्रोणाशी लढण्यास अर्जुनाशिवाय दुसरा कोण पात्र आहे? शिष्याने आपल्या गुरूशी लढणे हे खरेच कठोर क्षत्रिय धर्म आहे.
इत्यब्रुवञ्जनास्तत्र संग्रामशिरसि स्थिताः । तौ समीक्ष्य तु संरब्धौ सन्निकृष्टौ महारथौ
लढाईच्या अग्रभागी उभ्या असलेल्या लोकांनी असेच बोलले, कारण ते दोन्ही रागावलेले, जवळ आलेले आणि पराक्रमी रथी पाहत होते.
छाद्येतां शरौघैस्तावन्योन्यमुपराजितौ । संयुगे संचकाशेतां कालसूर्याविवोदितौ
ते दोघे एकमेकांवर बाणांचा वर्षाव करत, एकमेकांवर मात करत, लढाईत सूर्य आणि काळ एकत्र उगवल्यासारखे तेजस्वी दिसत होते.