ब्रवीषि वाचा यत्पार्थ कर्मणा तत्समाचर। विशेषितो हि त्वं वाचा कर्मणाप्रतिमं भुवि
पार्था, तू जे बोलतोस, ते कृतीतही दाखव. कारण तू बोलण्यात पुढे आहेस, पण तुझ्या कृतींनी तशी सर नाही.
यत्त्वया मर्षितं पूर्वं तदशक्तेन मर्षितम् । इति गृह्णीम ते पार्थ तमदृष्ट्वा पराक्रमम्
पूर्वी तू जे सहन केलं, ते तुझ्या असमर्थतेमुळेच होतं; म्हणून, पार्था, मी ते मान्य करतो, कारण तुझं पराक्रम मी पाहिलेलं नाही.
धर्मपाशनिबद्धेन यत्त्वया मर्षितं पुरा। तथैव बद्धमात्मानमबद्ध इति मन्यसे
पूर्वी धर्माच्या बंधनामुळे जे तू सहन केलं, त्यातून सुटलास असं वाटत असलं तरी, अजूनही त्याच बंधनात आहेस.
न हि तावद्वने वासो यथोक्तं चरितस्त्वया । क्लिष्टस्त्वमर्थलोभात्तु समयं छेत्तुमिच्छसि
तू जसं ठरवलं होतंस, तसं वनवास पाळलंस नाहीस; संपत्तीच्या लोभामुळे तू त्रास सहन केलास आणि आता करार मोडायचा विचार करतोस.
यदि चेन्द्रः स्वयं पार्थ तव युद्ध्येत कारणात्। तथाऽपिन व्यथा काचिन्मम स्याद्विक्रमिष्यतः
पार्था, जरी इंद्र स्वतः तुझ्यासाठी माझ्याशी लढायला आला, तरीही विजयासाठी धडपडताना मला भीती वाटणार नाही.
अयं कौन्तेयकामस्ते नचिरात्समुपस्थितः। योत्स्यसे हि मया सार्धमत्र पश्यामि ते बलम्
कौन्तेय, तुझी इच्छा आता पूर्ण झाली आहे आणि ती समोर उभी आहे; इथे माझ्यासोबत लढ, आणि मी तुझं बळ पाहीन.
इति कर्णो ब्रुवन्नेव बीभत्सुमपराजितम्। अभ्ययाद्विसृजन्बाणान्कायावरणभेदिनः
कर्ण असे बोलत असतानाच, अपराजित भीमसेनावर चालून गेला आणि त्याने कवच भेदणारे बाण सोडले.
प्रतिजग्राह तान्पार्थः प्रीयमाणो महारथः
महाबली पार्थाने ते बाण आनंदाने स्वीकारले.
शरवर्षेण महता पर्जन्य इव वृष्टिमान्। अभीयाय हि बीभत्सुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः
मुसळधार पावसासारख्या बाणांच्या वर्षावात, भीमसेन गाण्डीव धनुष्य ताणत पुढे गेला.
जिघांसुः समरे कर्णं विससर्ज शरान्बहून्। तान्कर्णः प्रतिजग्राह वायुवेगमिवाचलः
समरभूमीत कर्णाचा वध करण्याच्या इच्छेने त्याने अनेक बाण सोडले; ते बाण कर्णाने वाऱ्याच्या झटक्याला जसा डोंगर तोंड देतो तसा स्वीकारले.
तयोर्दैवासुरसमः सन्निपातोऽभवन्महान्। किरतोः शरजालानि कृत्स्नं व्योम निरन्तरं
त्यांच्यात देवदानवांसारखा मोठा संघर्ष झाला; दोघांनीही बाणांचा वर्षाव केला आणि संपूर्ण आकाश बाणांनी भरून गेले.
उत्पेतुर्मेघजालानि घोररूपाणि सर्वशः । ववर्ष च रजो भौमं कर्णपार्थसमागमे
सर्वत्र भयंकर ढग जमले आणि कर्ण व पार्थ यांची भेट होताच पृथ्वीवर धूळ पडू लागली.
न स्म सूर्यः प्रतपति न च वाति समीरणः। शरप्रच्छादितं व्योम छायाभूतमिवाभवत्
सूर्य चमकत नव्हता, वारा वाहत नव्हता; बाणांनी आकाश झाकले गेले आणि सर्वत्र सावली पसरली.
गाण्डीवस्य च निर्घोषः कर्णस्य धनुषस्तथा। दह्यतामिव वेणूनामासीत्परमदारुणः
गाण्डीव आणि कर्णाच्या धनुष्याचा गडगडाट इतका भीषण होता की जणू बांबू पेटले आहेत असे वाटत होते.
अर्जुनस्तु हयान्नागान्रथांश्च विनिपातयन्। क्षोभयामास तत्सैन्यं कर्णं विव्याध चासकृत्
अर्जुनाने घोडे, हत्ती आणि रथ खाली पाडले, त्या सैन्यात गोंधळ उडवला आणि कर्णाला वारंवार जखमी केले.
ततः पार्थो महाबाहुः कर्णस्य धनुरच्छिनत्। छिन्नधन्वा ततः कर्णः शक्तिं चिक्षेप वेगवान् तां शक्तिं समरे पार्थश्चिच्छेद निशितैः शरैः
मग महाबाहू पार्थाने कर्णाचे धनुष्य तोडले; धनुष्य तुटल्यावर वेगवान कर्णाने भाला फेकला, तो भाला पार्थाने तीक्ष्ण बाणांनी छेदून टाकला.
ततो निपेतुर्बहुशो राधेयस्य पदानुगाः । तांश्च गाण्डीवनिर्मुक्तैः प्राहिणोद्यमसादनम्
नंतर राधेयाचे अनेक अनुयायी खाली पडले; गाण्डीवातून सुटलेल्या बाणांनी त्यांना विनाशाकडे पाठवले.
अशेरतावृत्य महीं समग्रां पार्थेषुमार्गे निहता द्विपेन्द्राः । हिरण्यकक्ष्यां शरजालचित्रा यथा नगाः पावकजालनद्धाः
पार्थाच्या बाणांच्या मार्गावर, सोन्याच्या सजावटीने नटलेले मारलेले हत्ती संपूर्ण पृथ्वीवर पडले होते, जणू जळत्या आगीत झाडे लपेटली गेली आहेत.
तं शत्रुसेनाङ्गनिबर्हणानि कर्माणि कुर्वाणममानुषाणि । वैकर्तनः पूर्वममृष्यमाणः समार्पयल्लक्ष्यमिवाशु पार्थम्
पार्था शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करत असामान्य कृत्ये करत होता; ते पाहून विकर्तनपुत्र कर्ण सहन करू शकला नाही आणि वेगाने त्याच्यावर लक्ष्य साधले.
ततश्चतुर्भिस्तुरगान्विकृष्य विव्याध कर्णोऽथ धनंजयस्य। षङ्भिश्च सूतं दशभिर्हयांश्च षष्ट्या च पार्थं त्रिभिरस्य केतुम्
मग कर्णाने धनंजयाच्या चारही घोड्यांना, सारथ्याला सहा बाणांनी, घोड्यांना दहा, पार्थाला साठ आणि त्याच्या ध्वजेला तीन बाणांनी घायाळ केले.
सविष्फुलिङ्गोज्ज्वलभीमघोषः कोपेन्धनः केतुशिखः शरार्चिः । कर्णाग्निरस्त्रानिलभीमवातो बभौ दिधक्षन्निव पार्थकक्षम्
ध्वजावर जणू ठिणग्यांची ज्वाळा, भीषण गडगडाट, आणि जळत्या बाणासारखी शिखा होती; कर्णाच्या अस्त्रांची आग, शरांच्या वाऱ्याने पेटवली गेली आहे आणि पार्थाच्या सैन्याला भस्म करण्यास निघाली आहे असे वाटत होते.
स्वनेमिशङ्खस्वनभीमघोषश्चलत्पताकोज्ज्वलभीमविद्युत्। पार्थाम्बुदः शस्त्रशराम्बुधारः कर्णानलं संशमयांचकार
पार्थाचा मेघ, त्याच्या गजरथाच्या चाकांचा आणि शंखाचा गडगडाट, फडकणारा ध्वज आणि चमकणारी वीज, शस्त्र आणि बाणांचा वर्षाव करत कर्णाच्या आगीचे शमन करत होता.
तेनातिविद्धः समरे किरीटी प्रबोधितः सिंह इव प्रसुप्तः। गाण्डीवधन्वा प्रवरः कुरूणां प्रतत्वरे कर्णवधाय जिष्णुः
समरभूमीत फारच जखमी झाल्यावर, मुकुटधारी जणू झोपेतून उठलेला सिंह जागा झाला; कुरूंचा श्रेष्ठ धनुर्धारी, जिष्णु, कर्णाचा वध करण्यासाठी धावला.
स ब्राह्ममस्त्रं समरे किरीटी प्रादुश्चकाराद्भुतवीर्यकर्मा । सन्तापयन्कर्णरथं शरौघैर्लोकानिमान्त्सूर्य इवांशुमाली
मग अद्भुत पराक्रम असलेल्या मुकुटधारी वीराने समरभूमीत ब्रह्मास्त्राचा प्रयोग केला; त्याच्या बाणांच्या प्रवाहाने कर्णाचा रथ जणू सूर्य आपल्या किरणांनी लोकांना तापवतो तसा जाळू लागला.
स हस्तिनेवाभिहतो गजेन्द्रः प्रगृह्य भल्लान्निशितान्निषङ्गात्। आकर्णपूर्णे तु धनुर्विकृष्य विव्याध बाणैरथ सूतपुत्रम्
मग तो गजेंद्र जसा दुसऱ्या हत्तीने जबरदस्त धडक बसल्यावर भडकतो, तसा अर्जुनाने आपल्या भात्यातून तीक्ष्ण बाण उचलले, धनुष्य पूर्णपणे ताणले आणि त्या बाणांनी सुतपुत्र कर्णाला भोसकले.
अथास्य बाहू सशिरो ललाटं ग्रीवामुरः स्कन्धभुजान्तरं च। कर्णस्य पार्थो युधि निर्बिभेद वज्रैरिवाद्रिं भगवान्महेन्द्रः
नंतर युद्धात पार्थाने कर्णाचे दोन्ही हात, डोके, कपाळ, मान, छाती आणि खांद्यामधील जागा असे भाग बाणांनी भेदले, जणू काही महेंद्राने वज्राने पर्वत फोडावा.
स पार्थमुक्तानविषह्य बाणान् गजो गजेनेव जितस्तरस्वी। विहाय संग्रामशिरोपयातो वैकर्तनः पार्थशराभितप्तः ।। 77
पार्थाने सोडलेले बाण सहन न होऊन, जरी तो वेगवान असला तरी, कर्ण पार्थाच्या बाणांनी होरपळून, जसा एक हत्ती दुसऱ्या हत्तीने हरवला की मागे सरतो, तसा रणभूमी सोडून गेला.
जितं वैकर्तनं दृष्ट्वा पार्थो वैराटिमब्रवीत्। स्थिरो भव त्वं संग्रामे जयोऽस्माकं नृपात्मजः
कर्णाचा पराभव झाल्याचे पाहून पार्थाने मत्स्यराजाच्या कुमाराला म्हटले, 'युद्धात ठाम उभा रहा, राजकुमार; विजय आपलाच आहे.'
यावच्छङ्खमुपाध्यास्ये द्विषतां रोमहर्षणम्। अविक्लबमसंभ्रान्तमव्यक्तहृदयेक्षणम्
‘मी शंख फुंकतो, ज्याचा आवाज शत्रूंच्या अंगावर काटा आणेल, तोपर्यंत तू निर्धास्त, धैर्याने आणि स्थिर मनाने उभा रहा.’
याहि शीघ्रं यतो द्रोणो ममाचार्यो रणे स्थितः ।। तथा संक्रीडमानस्य अर्जुनस्य रणाजिरे
‘लवकर जा, जिथे माझे गुरु द्रोण रणभूमीत उभे आहेत.’ असे म्हणून अर्जुन रणांगणात खेळू लागला—