ततः सयुग्याः सरथाः सनागा योधा विनेदुर्भरतर्षभाणाम्। अन्तर्हितं भीष्ममुखाः समीक्ष्य किरीटिना कर्णरथं पृषत्कैः
तेव्हा भरतवंशातील सर्व रथ, हत्ती आणि सैनिकांनी, भीष्म व इतरांनी, किरीटीच्या बाणांनी झाकलेला कर्णाचा रथ पाहून मोठा आवाज केला.
स चापि तानर्जुनबाहुमुक्ताञ्शराञ्शरौघैः प्रतिहत्य तूर्णम् । बभौ महात्मा सधनुः सबाणः सविष्फुलिङ्गोऽग्निरिवाथ कर्णः
पण कर्णाने अर्जुनाच्या हातून सुटलेल्या त्या बाणांना आपल्या बाणांच्या वर्षावाने झटक्यात परतवले आणि धनुष्य व बाणांसह ठामपणे उभा राहिला, जणू ठिणग्यांनी पेटलेली आग.
ततस्तु जज्ञे करतालघोषः सशङ्खभेरीपणवाकुलस्तु। प्रक्ष्वेलितास्फोटितसिंहनादैर्वैकर्तनं पूजयतां कुरूणाम्
मग टाळ्यांचा गजर, शंख, भेरी, पखवाज आणि सिंहगर्जना यांचा गोंधळ उठला, कारण कौरवांनी कर्णाचा जयघोष केला.
आधूतलाङ्गूलमहापताकं रथोत्तमं श्रेष्ठतमं कुरूणाम्। ततः सगाण्डीवकृतप्रणादं किरीटिनं प्रेक्ष्य ननाद कर्णः
मोठ्या पताकेसह आणि लांब शेपटीने सजवलेल्या कौरवांच्या श्रेष्ठ रथाकडे पाहून, आणि किरीटीच्या गांडीवाचा गजर ऐकून, कर्णाने मोठ्याने गर्जना केली.
पार्थोपि वैकर्तनमर्दयित्वा साश्वं सकेतुं सरथं ससूतम्। ननाद हर्षात्सहसा किरीटी पितामहं द्रोणकृपौ च दृष्ट्वा
पार्थाने कर्णाचा रथ, त्याचे घोडे, पताका आणि सारथी यांना चिरडून टाकले आणि भीष्म, द्रोण, कृप यांना पाहून आनंदाने अचानक गर्जना केली.
सिषेच पार्थं बहुभिः शरौघैर्वैकर्तनः संयति तीक्ष्णवेगैः । वैकर्तनश्चापि किरीटमाली प्रच्छादयामास शितैः शरौघैः
कर्णाने युद्धात पार्थावर तीक्ष्ण आणि वेगवान बाणांचा वर्षाव केला, आणि किरीटीनेही तशाच धारदार बाणांनी कर्णाला झाकून टाकले.
तयोरमोघन्सृजतोः शरौघानस्त्रज्ञयोरास महान्विमर्दः। राहुप्रमुक्ताविव चन्द्रसूर्यौ क्षणान्तरेणानुददर्श लोकः
दोघेही अस्त्रविद्या जाणणारे, अचूक बाणांचा वर्षाव करत असताना मोठा संघर्ष झाला, आणि क्षणभर जगाने त्यांना राहूच्या तावडीतून सुटलेल्या चंद्रसूर्यासारखे पाहिले.
हतास्तु पार्थेन रथप्रवीरा भूमौ युवानः सुपुपुः सुकेशाः । सुवर्णलोहायसवर्मगात्रा वृक्षा यथा हैमवते निकृत्ताः
पार्थाने तरुण, सुंदर केस असलेले, सोन्याच्या आणि लोखंडी कवचातील श्रेष्ठ रथवीर युद्धात घायाळ केले आणि ते हिमालयातील तोडलेल्या झाडांसारखे पृथ्वीवर पडले.
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्नन्गाण्डीवधन्वा व्यधमत्सपत्नान्। चचार सङ्ख्ये विदिशो दिशश्च दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते
गांडीव हातात घेऊन, तो रणभूमीत शत्रूंना पराभूत करत होता आणि आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांना पांगवत होता. तो रणांगणात सर्व दिशांना वणवा जसा उन्हाळ्याच्या अखेरीस जंगल जाळतो, तसा धगधगत्या ज्वाळेसारखा संचार करत होता.
सुशीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विधूनयन्वायुरिवाल्पसारान् । तथा सपत्नान्विधमन्किरीटी चचार सङ्ख्येऽतिरथो रथेन
वसंतात वारा जसा सुकलेली पानं सहज झाडांवरून उडवतो, तसाच किरीटी तो महाबली रथी आपल्या रथावरून शत्रूंना रणभूमीत सहज पांगवत होता.
शत्रूनिवेन्द्रः समरे किरीटी विद्रावयंस्तद्रथवीरबृन्दम्। प्राच्छादयच्चरुकिरीटमाली वरेषुभिः शत्रुगणाननेकान्
इंद्र जसा रणात शत्रूंना पळवतो, तसा किरीटी त्या रथवीरांच्या सैन्याला मागे हकलत होता. त्याच्या सुंदर मुकुटाने शोभून, उत्तम बाणांनी त्याने अनेक शत्रूगट झाकून टाकले.
कर्णं तदोवाच किरीटमाली शूरः कुरूणां प्रवरोऽभिगर्जन्
तेव्हा कुरूंमध्ये श्रेष्ठ आणि पराक्रमी असलेल्या किरीटीने मोठ्या गर्जनेने कर्णाला उद्देशून बोलायला सुरुवात केली.
कर्ण यस्त्वं सभामध्ये बह्वबद्धं प्रभाषसे। न मे युधि समोस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम्
कर्णा, सभेमध्ये तू अनेक मोठ्या मोठ्या गोष्टी बोललास की, मी तुला युद्धात तोंड देऊ शकत नाही – आता तो क्षण प्रत्यक्ष आला आहे.
सभायां पौरुषं प्रोच्य धर्ममुत्सृज्य केवलम्। कर्तुमिच्छसि यत्कर्म तन्मन्ये दुष्करं त्वया
सभेत तू फक्त पुरुषार्थाची भाषा केलीस, पण धर्म बाजूला ठेवला. जे काम करायचं ठरवलं आहेस, ते तुझ्या आवाक्याबाहेरचं आहे असं मला वाटतं.
यत्त्वया कथितं पूर्वं नास्ति मत्सम इत्यपि। तत्सत्यं कुरु राधेय कुरुमध्ये मया सह
पूर्वी तू म्हणालास की, तुझ्यासारखा दुसरा कोणी नाही – तर आता, राधेया, कुरूंच्या समोर माझ्यासोबत ते खरं करून दाखव.
सभायां यस्तु पाञ्चालीं क्लिश्यमानां तदा त्वया । दृष्टवानस्मि तस्याद्य फलमश्रुहि केवलम्
सभेत जेव्हा द्रौपदीला त्रास दिला जात होता, तेव्हा मी तुला पाहिलं होतं. आता, कर्णा, त्या कर्माचं फळ भोग – फक्त अश्रू ढाळ.
धर्मपाशनिबद्धेन यन्मया मर्षितं तव। तस्य पापस्य राधेय फलं प्राप्नुहि दुर्मते
धर्माच्या बंधनामुळे मी तुझा अपमान सहन केला; आता, राधेया, त्या पापाचं फळ तू मिळव, दुष्ट बुद्धी असलेला.
एहि कर्ण मया सार्धमिहाद्य कुरु वैशसम्। प्रेक्षका कुरवः सन्तु सर्वे ते सहसैनिकाः
ये कर्णा, आज इथे माझ्यासोबत लढ. सर्व कुरू आणि त्यांची सैन्यं हे साक्षीदार राहू देत.
इदानीमेव तावत्त्वमपयातो रणान्मम। कस्माज्जीवसि राधेय निहतस्त्वनुजस्तव
आताही तू रणांगणातून माझ्यापासून पळून गेलास; राधेया, तुझा लहान भाऊ मारला गेला असताना तू अजून का जगतोस?
यो भ्रातरं पातयित्वा कस्त्यक्त्वा च रणाजिरम् । त्वदन्यः पुरुषः सत्सु ब्रूयादेवं व्यवस्थितः
आपल्या भावाला पाडून, रणभूमीत सोडून, तुझ्यासारखा दुसरा कोण पुरुष असे बोलू शकेल?
ब्रवीषि वाचा यत्पार्थ कर्मणा तत्समाचर। विशेषितो हि त्वं वाचा कर्मणाप्रतिमं भुवि
पार्था, तू जे बोलतोस, ते कृतीतही दाखव. कारण तू बोलण्यात पुढे आहेस, पण तुझ्या कृतींनी तशी सर नाही.
यत्त्वया मर्षितं पूर्वं तदशक्तेन मर्षितम् । इति गृह्णीम ते पार्थ तमदृष्ट्वा पराक्रमम्
पूर्वी तू जे सहन केलं, ते तुझ्या असमर्थतेमुळेच होतं; म्हणून, पार्था, मी ते मान्य करतो, कारण तुझं पराक्रम मी पाहिलेलं नाही.
धर्मपाशनिबद्धेन यत्त्वया मर्षितं पुरा। तथैव बद्धमात्मानमबद्ध इति मन्यसे
पूर्वी धर्माच्या बंधनामुळे जे तू सहन केलं, त्यातून सुटलास असं वाटत असलं तरी, अजूनही त्याच बंधनात आहेस.
न हि तावद्वने वासो यथोक्तं चरितस्त्वया । क्लिष्टस्त्वमर्थलोभात्तु समयं छेत्तुमिच्छसि
तू जसं ठरवलं होतंस, तसं वनवास पाळलंस नाहीस; संपत्तीच्या लोभामुळे तू त्रास सहन केलास आणि आता करार मोडायचा विचार करतोस.
यदि चेन्द्रः स्वयं पार्थ तव युद्ध्येत कारणात्। तथाऽपिन व्यथा काचिन्मम स्याद्विक्रमिष्यतः
पार्था, जरी इंद्र स्वतः तुझ्यासाठी माझ्याशी लढायला आला, तरीही विजयासाठी धडपडताना मला भीती वाटणार नाही.
अयं कौन्तेयकामस्ते नचिरात्समुपस्थितः। योत्स्यसे हि मया सार्धमत्र पश्यामि ते बलम्
कौन्तेय, तुझी इच्छा आता पूर्ण झाली आहे आणि ती समोर उभी आहे; इथे माझ्यासोबत लढ, आणि मी तुझं बळ पाहीन.
इति कर्णो ब्रुवन्नेव बीभत्सुमपराजितम्। अभ्ययाद्विसृजन्बाणान्कायावरणभेदिनः
कर्ण असे बोलत असतानाच, अपराजित भीमसेनावर चालून गेला आणि त्याने कवच भेदणारे बाण सोडले.
प्रतिजग्राह तान्पार्थः प्रीयमाणो महारथः
महाबली पार्थाने ते बाण आनंदाने स्वीकारले.
शरवर्षेण महता पर्जन्य इव वृष्टिमान्। अभीयाय हि बीभत्सुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः
मुसळधार पावसासारख्या बाणांच्या वर्षावात, भीमसेन गाण्डीव धनुष्य ताणत पुढे गेला.
जिघांसुः समरे कर्णं विससर्ज शरान्बहून्। तान्कर्णः प्रतिजग्राह वायुवेगमिवाचलः
समरभूमीत कर्णाचा वध करण्याच्या इच्छेने त्याने अनेक बाण सोडले; ते बाण कर्णाने वाऱ्याच्या झटक्याला जसा डोंगर तोंड देतो तसा स्वीकारले.