हताश्च पार्थेन नरप्रवीरा भूमौ युवानः सुष्रुषुः सुवेषाः । वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः पराजिता वासवजेन सङ्ख्ये। सुवर्णकार्ष्णायसवर्भनद्धा नागा यथा हैमवते प्रवृद्धाः
पार्थाने पराक्रमी, तरुण, सुंदर पोशाखातील, उदार आणि इंद्रासारखी ताकद असलेले वीर पृथ्वीवर घायाळ केले. वासवपुत्राने युद्धात त्यांना हरवले. त्यांचे सोन्याचे आणि लोखंडी कवच हिमालयात वाढलेल्या मोठ्या नागांसारखे चमकत होते.
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्नन् गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरः। चचार सङ्ख्ये विदिशो दिशश्च दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते
गांडीवधारी, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या वीराने युद्धात शत्रूंना मारत सर्व दिशांना जणू उन्हाळ्याच्या अखेरीस लागलेल्या वनातील आगीसारखा धुमाकूळ घातला.
सुजीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विशातयित्वा तु रजो नुदन्खे। तथा सपत्नान्विकिरन्किरीटी चचार सङ्ख्येऽतिरथो रथेन
वसंतात वारा जुनी पाने विखुरतो आणि धूळ उडवतो, तशीच किरीटी असलेल्या अतिरथाने युद्धात आपल्या रथातून प्रतिस्पर्ध्यांना उधळून लावले.
शोणाश्ववाहस्य हयान्निहत्य वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्वः । एकेन संग्रामजितः शरेण शिरो जहाराथ किरीटमाली
कर्णाच्या भावाच्या लाल घोड्यांच्या रथाचे घोडे किरीटीने ठार केले आणि एकाच बाणाने त्याचे शिर युद्धात उडवले, तरीही त्याचा धैर्य कमी झाले नाही.
तस्मिन्हते भ्रातरि सूतपुत्रो वैकर्तनो वीर्यमदप्रतापी । प्रगृह्य दन्ताविव नागराजो महाबलः सिंहमिवाजगाम
भाऊ मारला गेल्यावर, सूतपुत्र कर्ण, आपल्या सामर्थ्याचा आणि शौर्याचा गर्व बाळगून, मोठ्या नागाने दात पकडावेत तसे धनुष्य पकडून, सिंहासारखा पुढे आला.
स पाण्डवं द्वादशभिः पृषत्कैर्वैकर्तनः पार्थमुपाजघान् । विव्याध गात्रेषु हयांश्च सर्वान्विराटपुत्रं च शरैर्विजघ्ने
कर्णाने पांडवाला बारा तीक्ष्ण बाणांनी मारले, सर्व घोड्यांना जखमी केले आणि विराटपुत्रालाही त्याच्या अंगावर बाणांनी भोसकले.
तमापतन्तं समरे किरीटी वैकर्तनं सर्वसमृद्धतेजाः। प्रच्छादयामास महाधनुष्मान्न्यषेधयच्छत्रुगणांश्च वीरः
तेव्हा तेजस्वी आणि महान धनुर्धारी किरीटीने युद्धात पुढे येणाऱ्या कर्णावर बाणांचा मारा केला आणि शत्रूंच्या सैन्यालाही परतवून लावले.
निहत्य कर्णस्य ततः किरीटी पुरश्चरांश्चापि च पृष्ठगोपान् । समीपमभ्यागमदप्रमेयो वितत्य पक्षौ गरुडो यथोरगम्
कर्णाच्या पुढच्या आणि मागच्या सैन्याला ठार करून, तो अपरिमित सामर्थ्याचा वीर गरुडाने सर्पावर झडप घ्यावी तसे पंख पसरून जवळ गेला.
तावुत्तमौ सर्वधनुर्धराणां महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ । कर्णं च पार्थं च निशम्य युद्धे दिदृक्षमाणाः कुरवोऽवतस्थुः
कर्ण आणि पार्थ हे दोघेही सर्वात मोठे आणि बलाढ्य धनुर्धारी, सर्व शत्रूंचे संहारक, युद्धात भिडले आहेत हे कळताच कौरव ते पाहण्यासाठी एकत्र आले.
तं पाण्डवः स्पष्टमुदीर्णकोपं कृतागसं कर्णमुदीक्ष्य कोपात्। क्षणेन साश्वं सरथं ससूतमन्तर्दधे मेघ इवातिवृष्ट्या
कर्ण स्पष्टपणे संतप्त आणि अपराधी दिसताच, पांडवाने रागाने क्षणात त्याला, त्याचे घोडे, रथ आणि सारथी यांना जणू जोरदार पावसात ढग नाहीसा व्हावा तसे अदृश्य केले.
ततः सयुग्याः सरथाः सनागा योधा विनेदुर्भरतर्षभाणाम्। अन्तर्हितं भीष्ममुखाः समीक्ष्य किरीटिना कर्णरथं पृषत्कैः
तेव्हा भरतवंशातील सर्व रथ, हत्ती आणि सैनिकांनी, भीष्म व इतरांनी, किरीटीच्या बाणांनी झाकलेला कर्णाचा रथ पाहून मोठा आवाज केला.
स चापि तानर्जुनबाहुमुक्ताञ्शराञ्शरौघैः प्रतिहत्य तूर्णम् । बभौ महात्मा सधनुः सबाणः सविष्फुलिङ्गोऽग्निरिवाथ कर्णः
पण कर्णाने अर्जुनाच्या हातून सुटलेल्या त्या बाणांना आपल्या बाणांच्या वर्षावाने झटक्यात परतवले आणि धनुष्य व बाणांसह ठामपणे उभा राहिला, जणू ठिणग्यांनी पेटलेली आग.
ततस्तु जज्ञे करतालघोषः सशङ्खभेरीपणवाकुलस्तु। प्रक्ष्वेलितास्फोटितसिंहनादैर्वैकर्तनं पूजयतां कुरूणाम्
मग टाळ्यांचा गजर, शंख, भेरी, पखवाज आणि सिंहगर्जना यांचा गोंधळ उठला, कारण कौरवांनी कर्णाचा जयघोष केला.
आधूतलाङ्गूलमहापताकं रथोत्तमं श्रेष्ठतमं कुरूणाम्। ततः सगाण्डीवकृतप्रणादं किरीटिनं प्रेक्ष्य ननाद कर्णः
मोठ्या पताकेसह आणि लांब शेपटीने सजवलेल्या कौरवांच्या श्रेष्ठ रथाकडे पाहून, आणि किरीटीच्या गांडीवाचा गजर ऐकून, कर्णाने मोठ्याने गर्जना केली.
पार्थोपि वैकर्तनमर्दयित्वा साश्वं सकेतुं सरथं ससूतम्। ननाद हर्षात्सहसा किरीटी पितामहं द्रोणकृपौ च दृष्ट्वा
पार्थाने कर्णाचा रथ, त्याचे घोडे, पताका आणि सारथी यांना चिरडून टाकले आणि भीष्म, द्रोण, कृप यांना पाहून आनंदाने अचानक गर्जना केली.
सिषेच पार्थं बहुभिः शरौघैर्वैकर्तनः संयति तीक्ष्णवेगैः । वैकर्तनश्चापि किरीटमाली प्रच्छादयामास शितैः शरौघैः
कर्णाने युद्धात पार्थावर तीक्ष्ण आणि वेगवान बाणांचा वर्षाव केला, आणि किरीटीनेही तशाच धारदार बाणांनी कर्णाला झाकून टाकले.
तयोरमोघन्सृजतोः शरौघानस्त्रज्ञयोरास महान्विमर्दः। राहुप्रमुक्ताविव चन्द्रसूर्यौ क्षणान्तरेणानुददर्श लोकः
दोघेही अस्त्रविद्या जाणणारे, अचूक बाणांचा वर्षाव करत असताना मोठा संघर्ष झाला, आणि क्षणभर जगाने त्यांना राहूच्या तावडीतून सुटलेल्या चंद्रसूर्यासारखे पाहिले.
हतास्तु पार्थेन रथप्रवीरा भूमौ युवानः सुपुपुः सुकेशाः । सुवर्णलोहायसवर्मगात्रा वृक्षा यथा हैमवते निकृत्ताः
पार्थाने तरुण, सुंदर केस असलेले, सोन्याच्या आणि लोखंडी कवचातील श्रेष्ठ रथवीर युद्धात घायाळ केले आणि ते हिमालयातील तोडलेल्या झाडांसारखे पृथ्वीवर पडले.
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्नन्गाण्डीवधन्वा व्यधमत्सपत्नान्। चचार सङ्ख्ये विदिशो दिशश्च दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते
गांडीव हातात घेऊन, तो रणभूमीत शत्रूंना पराभूत करत होता आणि आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांना पांगवत होता. तो रणांगणात सर्व दिशांना वणवा जसा उन्हाळ्याच्या अखेरीस जंगल जाळतो, तसा धगधगत्या ज्वाळेसारखा संचार करत होता.
सुशीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विधूनयन्वायुरिवाल्पसारान् । तथा सपत्नान्विधमन्किरीटी चचार सङ्ख्येऽतिरथो रथेन
वसंतात वारा जसा सुकलेली पानं सहज झाडांवरून उडवतो, तसाच किरीटी तो महाबली रथी आपल्या रथावरून शत्रूंना रणभूमीत सहज पांगवत होता.
शत्रूनिवेन्द्रः समरे किरीटी विद्रावयंस्तद्रथवीरबृन्दम्। प्राच्छादयच्चरुकिरीटमाली वरेषुभिः शत्रुगणाननेकान्
इंद्र जसा रणात शत्रूंना पळवतो, तसा किरीटी त्या रथवीरांच्या सैन्याला मागे हकलत होता. त्याच्या सुंदर मुकुटाने शोभून, उत्तम बाणांनी त्याने अनेक शत्रूगट झाकून टाकले.
कर्णं तदोवाच किरीटमाली शूरः कुरूणां प्रवरोऽभिगर्जन्
तेव्हा कुरूंमध्ये श्रेष्ठ आणि पराक्रमी असलेल्या किरीटीने मोठ्या गर्जनेने कर्णाला उद्देशून बोलायला सुरुवात केली.
कर्ण यस्त्वं सभामध्ये बह्वबद्धं प्रभाषसे। न मे युधि समोस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम्
कर्णा, सभेमध्ये तू अनेक मोठ्या मोठ्या गोष्टी बोललास की, मी तुला युद्धात तोंड देऊ शकत नाही – आता तो क्षण प्रत्यक्ष आला आहे.
सभायां पौरुषं प्रोच्य धर्ममुत्सृज्य केवलम्। कर्तुमिच्छसि यत्कर्म तन्मन्ये दुष्करं त्वया
सभेत तू फक्त पुरुषार्थाची भाषा केलीस, पण धर्म बाजूला ठेवला. जे काम करायचं ठरवलं आहेस, ते तुझ्या आवाक्याबाहेरचं आहे असं मला वाटतं.
यत्त्वया कथितं पूर्वं नास्ति मत्सम इत्यपि। तत्सत्यं कुरु राधेय कुरुमध्ये मया सह
पूर्वी तू म्हणालास की, तुझ्यासारखा दुसरा कोणी नाही – तर आता, राधेया, कुरूंच्या समोर माझ्यासोबत ते खरं करून दाखव.
सभायां यस्तु पाञ्चालीं क्लिश्यमानां तदा त्वया । दृष्टवानस्मि तस्याद्य फलमश्रुहि केवलम्
सभेत जेव्हा द्रौपदीला त्रास दिला जात होता, तेव्हा मी तुला पाहिलं होतं. आता, कर्णा, त्या कर्माचं फळ भोग – फक्त अश्रू ढाळ.
धर्मपाशनिबद्धेन यन्मया मर्षितं तव। तस्य पापस्य राधेय फलं प्राप्नुहि दुर्मते
धर्माच्या बंधनामुळे मी तुझा अपमान सहन केला; आता, राधेया, त्या पापाचं फळ तू मिळव, दुष्ट बुद्धी असलेला.
एहि कर्ण मया सार्धमिहाद्य कुरु वैशसम्। प्रेक्षका कुरवः सन्तु सर्वे ते सहसैनिकाः
ये कर्णा, आज इथे माझ्यासोबत लढ. सर्व कुरू आणि त्यांची सैन्यं हे साक्षीदार राहू देत.
इदानीमेव तावत्त्वमपयातो रणान्मम। कस्माज्जीवसि राधेय निहतस्त्वनुजस्तव
आताही तू रणांगणातून माझ्यापासून पळून गेलास; राधेया, तुझा लहान भाऊ मारला गेला असताना तू अजून का जगतोस?
यो भ्रातरं पातयित्वा कस्त्यक्त्वा च रणाजिरम् । त्वदन्यः पुरुषः सत्सु ब्रूयादेवं व्यवस्थितः
आपल्या भावाला पाडून, रणभूमीत सोडून, तुझ्यासारखा दुसरा कोण पुरुष असे बोलू शकेल?