तत्प्रभग्नं बलं सर्वं विपुलौघस्वनं तथा। भीष्ममासाद्य संतस्थौ वेलामिव महोदधिः
संपूर्ण मोडून पडलेले आणि मोठ्या गोंगाटाने भरलेले ते सैन्य, भीष्माजवळ पोहोचल्यावर, जणू महासागर किनाऱ्यावर थांबतो तसे थांबले.
तानि सर्वाणि गाङ्गेयः समाश्वास्य परंतपः । ततो व्यूह्य महाबाहुः समरेष्वपराजितः
मग गंगेपुत्र भीष्म, शत्रूंचा संहार करणारा, त्या सर्वांना धीर देऊन, रणात कधीही न हरलेला, पुन्हा त्यांची मांडणी केली.
रथनागाश्वकलिकं युयुजे युद्धकोविदः । अभेद्यं पंरसैन्यानां शूरैरपि समीक्षितम्
युद्धात तज्ज्ञ असलेल्या वीराने रथ, हत्ती आणि घोड्यांच्या तुकड्यांनी सजलेली, धाडसी सैनिकांनाही जिंकता न येणारी अशी अभेद्य मांडणी तयार केली.
आचार्यदुर्योधनसूतपुत्रैः कृपेण भीष्मेण च पालितानि। अवध्यकल्पानि दुरासदानि रथाश्वमातङ्गसमाकुलानि च
ती मांडणी गुरु, दुर्योधन, सूतपुत्र, कृप आणि भीष्म यांच्या रक्षणाखाली होती. रथ, घोडे आणि हत्ती यांनी भरलेली ही मांडणी जिंकता येईल अशी वाटत नव्हती आणि कुणालाही सहज भिडता येणार नव्हती.
तेषामनीकानि किरीटमाली व्यूढानि दृष्ट्वा विपुलध्वजानि। गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता वैराटिमामन्त्र्य ततोऽभ्युवाच
त्या मोठ्या ध्वजांनी सजलेल्या, नीट आखलेल्या मांडण्या पाहून मुकुटधारी, गांडीवधारी, शत्रूंचा संहार करणारा अर्जुनाने विराटपुत्राला हाक मारून असे म्हणाले.
सुसंगृहीतैरथ रश्मिभिस्त्वं हयान्नियम्य प्रसमीक्ष्य यत्तः। संप्रेषयाशु प्रतिवीरमेनं वैकर्तनं योधयितुं वृणोमि
रथाची लगामे नीट पकडून, लक्षपूर्वक पांढऱ्या घोड्यांना वश कर. मग मला लवकर त्या महान कर्णाजवळ ने, कारण मी वीराने वीराशी लढण्याची इच्छा धरली आहे.
यां हस्तिकक्ष्यां बहुधा विचित्रां स्तम्भे रथे पश्यसि दर्शनीयाम् । विवर्तमानां ज्वलनप्रकाशां वैकर्तनस्यैतदनीकमग्र्यम्
तुला जी रंगीबेरंगी, सुंदर, हत्तींच्या तुकड्यांनी सजलेली, रथाजवळ आणि ठिकठिकाणी उभी असलेली, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि सर्व बाजूंनी फिरणारी मांडणी दिसते, ती कर्णाची मुख्य मांडणी आहे.
एतेन शीघ्रं प्रतिपादयेमान् श्वेतान्हयान्काञ्चनजालकक्ष्यान् । सर्वं जवं तत्र विदर्शयिष्ये ह्यासादयैतद्रथवीरवृन्दम्
या सोन्याच्या जाळ्यांनी सजलेल्या वेगवान पांढऱ्या घोड्यांच्या मदतीने मी त्या मांडणीत पटकन प्रवेश करीन; तिथे मी त्यांचा संपूर्ण वेग दाखवीन—मला त्या रथवीरांच्या समूहाजवळ घेऊन चल.
गजो गजनेव हि योद्धुकामो मया सदा काङ्क्षति सूतपुत्रः । तमेव मां प्रापय सूतपुत्रं दुर्योधनोपाश्रयजातदर्पम् । तं पातयिष्यामि रथस्य मध्ये सहस्रनेत्रोऽशनिनेव वृत्रम्
सूतपुत्र नेहमी माझ्याशी लढण्याची आस धरतो, जसा मदमस्त हत्ती दुसऱ्या हत्तीला शोधतो. दुर्योधनाच्या पाठिंब्यामुळे गर्विष्ठ झालेल्या त्या सूतपुत्राकडे मला ने. मी त्याला रथाच्या मध्ये पाडीन, जसा इंद्राने वज्राने वृत्रासुराचा नाश केला.
स तैर्हयैर्जातजवैर्बृहद्भिः पुत्रो विराटस्य हिरण्यकक्ष्यै । विध्वंसयंस्तद्रथिनामनीकं ततोऽवहत्पाण्डवमाजिमध्ये
मग विराटपुत्राने त्या मोठ्या, वेगवान, सोन्याच्या जाळ्यांनी सजलेल्या घोड्यांवर बसून, त्या रथवीरांच्या तुकड्यांचा नाश केला आणि पांडवाला युद्धाच्या मध्यभागी नेले.
तमापतन्तं परमेण तेजसा समीक्ष्य वैकर्तनमभ्यरक्षन्। अभ्यद्रवंस्ते रथवीरवृन्दा व्याघ्रेण चाक्रान्तमिवर्षभं रणे
कर्ण प्रचंड तेजाने पुढे येताना पाहून, रथवीरांचे समूह त्याचे रक्षण करण्यासाठी धावले, जसे वाघाने हल्ला केल्यावर बैल एकत्र येतात.
चित्राङ्गदश्चित्ररथश्च वीरः संग्रामजिद्दुःसहचित्रसेनौ । विविंशतिर्दुर्मुखदुर्जयौ च विकर्णदुःशासनसौबलाश्च। शोणो निषेधश्च तमन्वयुस्ते वैकर्तनं शीघ्रतरं युवानः
चित्रांगद, पराक्रमी चित्ररथ, संग्रामजित, दुःसह, चित्रसेन, विविंशती, दुर्मुख, दुर्जय, विकर्ण, दुःशासन, सौबल, शोण आणि निषेध—हे सर्व तरुण वीर कर्णाच्या मागे वेगाने गेले.
पुत्रा ययुस्ते सहसोदराश्च वैकर्तनं पार्थगतं समीक्ष्य । प्रगृह्य चापानि महाबला रणे धनंजयं पर्यकिरञ्शरार्चिभिः
त्यांचे पुत्र आणि भाऊ, कर्ण अर्जुनाजवळ येताना पाहून, धनुष्ये उचलून त्या बलाढ्य वीरांनी रणात अर्जुनावर जळत्या बाणांचा वर्षाव केला.
तेषां धनुर्ज्याकृतनैकतन्त्रीं प्रासोपवीणां शरसङ्घकोणाम्। कराग्रयन्त्रां स्थिरचापदण्डां वीणामुपावादयदाशु पार्थः
मग अर्जुनाने आपली धनुष्याची प्रत्यंचा एकसंध ताणून, बाणांच्या गजरात, जणू काही वीणा वाजवावी तसे, आपल्या हातांनी धनुष्यावर सुरेल ताना वाजवल्या.
तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते पार्थं विकर्णोऽतिरथं रथेन । विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो भीमेन भीमानुजमाससाद
त्या प्रचंड युद्धात, कुरुकुलातील पराक्रमी, अतिरथी विकर्णाने आपल्या रथातून बाणांचा वर्षाव करत भीमाच्या लहान भावावर, म्हणजेच अर्जुनावर, हल्ला केला.
ततो विकर्णस्य धनुर्विकृत्य जाम्बुनदेनोपहितं दृढज्यम्। न्यपातयत्तद्ध्वजमस्य विद्ध्वा छिन्नध्वजः सोऽप्यपयाञ्जवेन
मग अर्जुनाने आपले मजबूत, सोन्याने मढवलेले धनुष्य ताणून, विकर्णाचा ध्वज खाली पाडला; ध्वज तुटल्यावर विकर्ण वेगाने रणभूमीतून मागे हटला.
तं शात्रवाणां गणवाधितारं कर्माणि कुर्वाणममानुपाणि। शत्रुंतपो वैरममृष्यमाणः समार्पयत्कूर्मनखेन पार्थम्
मग शत्रुताप, शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करणारा, मोठी कृत्ये करणारा, शत्रूचा रोष सहन न होणारा, त्याने अर्जुनावर कूर्मनख नावाचे अस्त्र सोडले.
स तेन राज्ञाऽतिरथेन विद्धो विगाहमानो ध्वजिनीं पेरपाम् । शत्रुंतपं पञ्चभिराशु विद्ध्वा ततोऽस्य सूतं दशभिर्जघान
त्या राजाने आणि अतिरथीने अर्जुनावर वार केला, पण अर्जुनाने शत्रुतापाला पाच बाणांनी वेगाने भेदले आणि मग त्याच्या सारथ्याला दहा बाणांनी ठार केले.
ततः स विद्धो भरतर्षभेण बाणेन कायावरणातिगेन । गतासुराजौ निपपात राजन्नगो नगाग्रादिव वातरुग्णः
मग, भरतवंशातील वाघाने, कवच फोडणाऱ्या बाणाने भेदल्यावर, तो राजा प्राण सोडून खाली पडला, जसा डोंगरशिखरावरून वाऱ्याने झपाटलेला हत्ती कोसळतो.
रथर्षभास्ते तु रथर्षभेण वीरा रणे वीरतरेण भग्नाः । चकम्पिरे वातवशेन काले प्रकम्पितानीव महावनानि
पण ते रथवीर, युद्धात अधिक बलाढ्य रथवीराने पराभूत झाल्यावर, जसे वाऱ्याने हलवलेली मोठी अरण्ये थरथरतात, तसेच थरथर कापू लागले.
हताश्च पार्थेन नरप्रवीरा भूमौ युवानः सुष्रुषुः सुवेषाः । वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः पराजिता वासवजेन सङ्ख्ये। सुवर्णकार्ष्णायसवर्भनद्धा नागा यथा हैमवते प्रवृद्धाः
पार्थाने पराक्रमी, तरुण, सुंदर पोशाखातील, उदार आणि इंद्रासारखी ताकद असलेले वीर पृथ्वीवर घायाळ केले. वासवपुत्राने युद्धात त्यांना हरवले. त्यांचे सोन्याचे आणि लोखंडी कवच हिमालयात वाढलेल्या मोठ्या नागांसारखे चमकत होते.
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्नन् गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरः। चचार सङ्ख्ये विदिशो दिशश्च दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते
गांडीवधारी, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या वीराने युद्धात शत्रूंना मारत सर्व दिशांना जणू उन्हाळ्याच्या अखेरीस लागलेल्या वनातील आगीसारखा धुमाकूळ घातला.
सुजीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विशातयित्वा तु रजो नुदन्खे। तथा सपत्नान्विकिरन्किरीटी चचार सङ्ख्येऽतिरथो रथेन
वसंतात वारा जुनी पाने विखुरतो आणि धूळ उडवतो, तशीच किरीटी असलेल्या अतिरथाने युद्धात आपल्या रथातून प्रतिस्पर्ध्यांना उधळून लावले.
शोणाश्ववाहस्य हयान्निहत्य वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्वः । एकेन संग्रामजितः शरेण शिरो जहाराथ किरीटमाली
कर्णाच्या भावाच्या लाल घोड्यांच्या रथाचे घोडे किरीटीने ठार केले आणि एकाच बाणाने त्याचे शिर युद्धात उडवले, तरीही त्याचा धैर्य कमी झाले नाही.
तस्मिन्हते भ्रातरि सूतपुत्रो वैकर्तनो वीर्यमदप्रतापी । प्रगृह्य दन्ताविव नागराजो महाबलः सिंहमिवाजगाम
भाऊ मारला गेल्यावर, सूतपुत्र कर्ण, आपल्या सामर्थ्याचा आणि शौर्याचा गर्व बाळगून, मोठ्या नागाने दात पकडावेत तसे धनुष्य पकडून, सिंहासारखा पुढे आला.
स पाण्डवं द्वादशभिः पृषत्कैर्वैकर्तनः पार्थमुपाजघान् । विव्याध गात्रेषु हयांश्च सर्वान्विराटपुत्रं च शरैर्विजघ्ने
कर्णाने पांडवाला बारा तीक्ष्ण बाणांनी मारले, सर्व घोड्यांना जखमी केले आणि विराटपुत्रालाही त्याच्या अंगावर बाणांनी भोसकले.
तमापतन्तं समरे किरीटी वैकर्तनं सर्वसमृद्धतेजाः। प्रच्छादयामास महाधनुष्मान्न्यषेधयच्छत्रुगणांश्च वीरः
तेव्हा तेजस्वी आणि महान धनुर्धारी किरीटीने युद्धात पुढे येणाऱ्या कर्णावर बाणांचा मारा केला आणि शत्रूंच्या सैन्यालाही परतवून लावले.
निहत्य कर्णस्य ततः किरीटी पुरश्चरांश्चापि च पृष्ठगोपान् । समीपमभ्यागमदप्रमेयो वितत्य पक्षौ गरुडो यथोरगम्
कर्णाच्या पुढच्या आणि मागच्या सैन्याला ठार करून, तो अपरिमित सामर्थ्याचा वीर गरुडाने सर्पावर झडप घ्यावी तसे पंख पसरून जवळ गेला.
तावुत्तमौ सर्वधनुर्धराणां महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ । कर्णं च पार्थं च निशम्य युद्धे दिदृक्षमाणाः कुरवोऽवतस्थुः
कर्ण आणि पार्थ हे दोघेही सर्वात मोठे आणि बलाढ्य धनुर्धारी, सर्व शत्रूंचे संहारक, युद्धात भिडले आहेत हे कळताच कौरव ते पाहण्यासाठी एकत्र आले.
तं पाण्डवः स्पष्टमुदीर्णकोपं कृतागसं कर्णमुदीक्ष्य कोपात्। क्षणेन साश्वं सरथं ससूतमन्तर्दधे मेघ इवातिवृष्ट्या
कर्ण स्पष्टपणे संतप्त आणि अपराधी दिसताच, पांडवाने रागाने क्षणात त्याला, त्याचे घोडे, रथ आणि सारथी यांना जणू जोरदार पावसात ढग नाहीसा व्हावा तसे अदृश्य केले.