अश्वत्थामा महाबाहुर्धनुर्वेदपरायणः। इषूंश्च सम्यगस्यन्तो जीमूता इव वार्षिकाः
महाबाहू, धनुर्विद्येत पारंगत अश्वत्थामा देखील, पावसाळ्यातील मेघांसारखी बाणांची सर सोडू लागला.
ते लाभमिव मन्वानाः प्रत्यगृह्णन्धनंजयम्। शरौघानभिवर्षन्तो नादयन्तो दिशो दश
त्याला जिंकण्यासारखा मोठा लाभ समजून, त्यांनी धनंजयाला सामोरे जात, बाणांचा मारा करत आणि दहा दिशांना गजराने भरून टाकले.
ततः प्रहस्य बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः। दिव्यमस्त्रं प्रकुर्वाणः प्रत्ययाद्रथिसत्तमान्
तेव्हा कुंतीपुत्र, श्वेत घोड्यांवर बसलेला अर्जुन, मोठ्याने हसत, दिव्य अस्त्र उगाच, त्या श्रेष्ठ रथींना सामोरे गेला.
यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम्। तथा गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैराच्छादयद्दिशः
जसा सूर्य आपल्या किरणांनी पृथ्वी झाकतो, तसा अर्जुन गाण्डीवातून सुटलेल्या बाणांनी सर्व दिशांना झाकू लागला.
न रथानां न चाश्वानां न ध्वजानां न वर्मिणाम्। अतिविद्धैः शितैर्बाणैरासीदद्व्यङ्गुलिरन्तरम्
रथ, घोडे, ध्वज किंवा कवचधारी यांच्यावर अर्जुनाच्या तीक्ष्ण बाणांनी असे भोसकले की दोन बोटांचीही जागा उरली नाही.
दैवयोगाद्धि पार्थस्य हयानामुत्तरस्य च। शिक्षाबलोपपन्नत्वादस्त्राणां वै परिक्रमात्। ध्वजगाण्डीवयोश्चापि दैव्या शक्त्या च मायया
पार्थाच्या घोड्यांचा आणि उत्ताराचा कौशल्य व बळ, त्याच्या अस्त्रांची शक्ती, तसेच ध्वज व गाण्डीवाची दैवी शक्ती आणि माया — या सर्वांच्या योगानेच हे घडले.
इतस्ततश्च संयाने दूरे वाऽप्यथवाऽन्तिके। दुर्गे विषमजाते वा स्थले निम्ने तथा क्षितौ। न च रुध्येद्गतिस्तस्य रथस्य मनसो यथा
रथ दूर असो वा जवळ, कठीण, चढ-उतार असलेल्या किंवा तितक्या सपाट जागी असो, त्याच्या रथाची गती कधीच थांबली नाही, जशी त्याच्या मनाची इच्छा.
समरेषु तु विद्वांसस्तस्य तांस्तान्परिक्रमान्। वीर्यमत्यद्भुतं दृष्ट्वा तथा पार्थस्य तद्बलम् । त्रेसुरेवं परे भीताः पराङ्मुखरथा अपि
पार्थाच्या अद्भुत बळ आणि कौशल्यपूर्ण हालचाली पाहून, युद्धातील शत्रूंच्या शहाण्या योद्ध्यांनाही भीतीने थरकाप उडाला, अगदी मागे वळलेल्यांनाही.
कालाग्निमिव बीभत्सुं निर्दहन्तमिव प्रजाः । नारयः प्रेक्षितुं शेकुर्ज्वलन्तमिव पावकम्
जसा काळाग्नी प्रजांना जाळतो, तसा ज्वलंत अर्जुन कुणालाही पाहवत नव्हता; कुठलाही योद्धा त्याच्याकडे डोळे लावू शकला नाही.
तानि भिन्नान्यनीकानि रेजुरर्जुनमार्गणैः। तिग्मांशोश्च घनाभ्राणि व्याप्तानीव गभस्तिभिः
अर्जुनाच्या बाणांनी फोडलेली ती सैन्याची तुकडी सूर्याच्या तिखट किरणांनी उजळलेल्या मेघांसारखी थरथर कापू लागली.
अशोकाना वनानीव सञ्चितैः कुसुमैः शुभैः । पार्थः संरञ्जयामास रुधिरेणाकुलं बलम्
पार्थाने त्या रक्ताने माखलेल्या सैन्याला, जणू आशोकाच्या फुलांनी सजवलेल्या वनासारखे, शोभिवंत केले.
सहस्रशोऽर्जुनशरैश्छिन्नान्युच्चावचानि च। छत्राणि च पताकाश्च खेऽभ्युवाह सदागतिः
अर्जुनाच्या बाणांनी छत्र्या आणि पताका, उंच-नीच, हजारोंनी छाटल्या गेल्या आणि सतत वाहणाऱ्या वाऱ्याने त्या आकाशात उडून गेल्या.
ये ह्यर्जुनबलत्रस्ताः परिपेतुर्दिशो दश। रथात्तं देशमुत्सृज्य पार्थच्छिन्नयुगा हयाः
अर्जुनाच्या बळाने घाबरलेले सैन्य दहा दिशांना पळाले, आणि पार्थाने ज्या घोड्यांची जूज छाटली, ते रथ आणि जागा सोडून निघून गेले.
निकृत्तपूर्वचरणास्ते निपेतुः शितैः शरैः। शिरोभिः प्रथमं जग्मुर्मेदिनीं जघनैर्हयाः
तीक्ष्ण बाणांनी पुढचे पाय छाटले गेलेले घोडे पडले; आधी त्यांच्या डोकी जमिनीवर आदळली, मग मागचे भाग.
चक्षुर्नासाविषाणेषु दन्तवेष्टेषु च द्विपान्। मर्मस्वन्येषु चाहत्य तथा निघ्नन्गजोत्तमाः
अर्जुनाने हत्तींच्या डोळे, नाक, सोंड, दात आणि इतर नाजूक जागा बाणांनी भेदून, त्या श्रेष्ठ हत्तींचा संहार केला.
कौरवाणां गजानां च शरीरैर्गतचेतसाम् । क्षणेन संवृता भूमिर्मेघैरिव नभस्थलम्
क्षणातच, चेतना हरपलेल्या त्या कौरवांच्या हत्तींच्या मृतदेहांनी पृथ्वी झाकली गेली, जशी आकाश मेघांनी झाकले जाते.
अस्त्रैर्दिव्यैर्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव । बडबामुखसंभूतः कालाग्निरिव संवृतः
महाबाहू अर्जुन दिव्य अस्त्रांनी जणू हसत होता, जणू समुद्राच्या तळाशी असणाऱ्या अग्नीने झाकला गेला आहे, किंवा काळाच्या शेवटी सर्वनाश करणाऱ्या अग्नीप्रमाणे दिसत होता.
यथा युगान्तसमये सर्वं स्थावरजङ्गमम् । कालपक्वमशेषेण धक्ष्येदुग्रशिखः शिखी
जसा जगाचा अंत येतो तेव्हा काळाने पिकलेली सर्व स्थावर आणि जंगम वस्तू तीव्र ज्वाळांनी पूर्णपणे भस्मसात होतात—
तद्वत्पार्थोऽस्रतेजोभिर्धनुषो निस्वनेन च। दैवाद्वीर्याच्च बीभत्सुस्तस्मिन्दौर्योधने बले
तसाच पार्थाने आपल्या अस्त्रांच्या तेजाने, धनुष्याच्या गर्जनेने आणि दिव्य पराक्रमाने दुर्योधनाच्या सैन्यात भीती पसरवली.
रणे शक्तिममित्राणां प्रणीयोपनिनाय सः। चेष्टां प्रायेण भूतानां रात्रिः प्राणभृतामिव
रणात त्याने शत्रूंच्या बलवान लोकांना जणू प्राण्यांना येणाऱ्या रात्रीसारख्या शेवटच्या हालचालीकडे नेले.
सोऽतीयात्सहसा शत्रून्सहसा तेऽभिपेदिरे । शीघ्रादूरं दृढामोघमस्त्रमस्यातिमानुषम् । दृष्ट्वा ते कौरवा भीता अतिमानुषविक्रमम्
तो शत्रूवर झपाट्याने तुटून पडला आणि तेही त्याच्यावर तुटून पडले; पण त्याचे जलद, दूरवर मारणारे, अचूक आणि अतिमानवी अस्त्र पाहून, त्याचा अद्भुत पराक्रम पाहून कौरव घाबरले.
खगपत्राभिसंवीतैः खाविष्टैः खगमैरिव। अर्जुनस्य खमावव्रे लोहितप्राणपैः खगैः
अर्जुनाच्या बाणांनी आकाश पक्ष्यांसारख्या पिसांनी झाकले गेले, जणू रक्ताने ओतप्रोत पक्ष्यांनी ते आकाश भरून गेले आहे.
अर्जुनेन विनिर्मुक्ताः शरा गाण्डीवधन्वना । तार्क्ष्यवेगा इवाकाशे ससञ्जुः परमर्मसु
गांडीवधारी अर्जुनाने सोडलेले बाण गरुडाच्या वेगाने आकाशात जाऊन शत्रूंच्या अत्यंत महत्त्वाच्या जागी लागले.
वर्माणि सारथिश्चैव हेमजालानि वाजिनाम् । किरीटं सूर्यसंकाशं वैयाघ्रमथ चर्म च
घोड्यांवरील सोन्याच्या जाळ्या, सारथी, शूरवीरांचे कवच, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी मुकुट, वाघाची कातडी आणि ढाल—
ततः सर्वाणि गात्राणि रथस्य द्विषतां शरैः । नीहारेणेव भूतानि छन्नानीह चकाशिरे
तेव्हा शत्रूंच्या रथांचे सर्व अवयव बाणांनी झाकले गेले, जणू धुक्याने झाकले आहेत, पण तरीही ते चमकत होते.
सकृदेव न तं शेकुः कथमभ्यसितुं परे । अनभ्यस्तः पुनस्तैर्हि रथः सोभिपपात तान्
इतर कुणालाही त्याच्याजवळ एकदाही जाता आले नाही; ते अर्जुनाच्या युद्धशैलीला सरावलेले नव्हते, त्यामुळे त्यांच्या रथांनी त्याच्यावर झेप घेतली आणि ते पाडले गेले.
तच्छरा द्विट्शरीरेषु यथा च न ससञ्जिरे । द्विधाऽनीकेषु बीभत्सोर्न ससञ्ज रथस्तथा
जसे अर्जुनाचे बाण शत्रूंच्या शरीरात थांबत नव्हते, तसेच भीमबाणाचा रथही विभागलेल्या सैन्यात कुठेच थांबत नव्हता.
स तद्धि क्षोभयामास विगाह्यारिबलं रथी। अनन्तवेगो भुजगः क्रीडन्निव महार्णवे
तो रथी शत्रूंच्या सैन्यात घुसून त्यात गोंधळ माजवत होता, जणू अनंत वेगाने समुद्रात खेळणारा सर्पच.
अस्यतो नित्यमत्यर्थं सर्वघोषाधिकस्तथा । संनादः श्रूयते भूतैर्धनुषश्च किरीटिनः
तो सतत बाण सोडत असताना, त्याच्या धनुष्याचा आवाज सर्वांपेक्षा मोठा ऐकू येत होता, आणि तो मुकुटधारी वीर सर्वांच्या लक्षात येत होता.
संच्छिन्नास्तत्र मातङ्गा बाणैरल्पान्तरान्तरैः। संस्यूतास्तत्र दृश्यन्ते मेघा इव गभस्तिभिः
तेथे हत्ती बाणांनी अगदी जवळून छाटले गेले, आणि ते जणू सूर्यकिरणांनी जोडलेले मेघ दिसत होते.