तेषां नैवापयाने च नाभियाने भवन्मतिः । शीघ्रतामेव पार्थस्य पूजयन्तस्तु विस्मिताः
त्यांना ना मागे हटण्याचा, ना पुढे येण्याचा विचार सुचला; फक्त पार्थाच्या वेगाचे ते आश्चर्याने कौतुक करत राहिले.
चन्द्रावदातं सामुद्रं कुरुसैन्यभयंकरम्। ततः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां रोमहर्षणम्। ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत्
मग त्याने चंद्रासारख्या शुभ्र आणि समुद्रासारख्या गडद आवाज असलेल्या शंखाचा नाद केला, ज्याने कुरू सैन्य घाबरले आणि शत्रूंच्या अंगावर काटा आला; धनुष्याचा टणकार आणि तळव्यांचा आवाज ऐकून सर्व प्राणी गोंधळले.
तस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च। शब्देनामानुषाणां च भूतानां ध्वजवासिनाम् । वियद्गतानां देवानां मानुषाणां रवेण च
त्याच्या शंखाच्या आवाजाने, धनुष्याच्या गजराने आणि ध्वजासह असलेल्या मानव व इतर प्राण्यांच्या आरोळ्यांनी, तसेच आकाशातील देव आणि पृथ्वीवरील माणसांच्या गजराने, सर्वजण हादरले.
ऊर्ध्वं पुच्छं विधून्वाना हेममाणाः समन्ततः । गावः सवत्साः संत्रस्ता निवृत्ता दक्षिणां दिशं
त्या सोन्यासारख्या रंगाच्या, वासरांसह असलेल्या गायी घाबरून, शेपटी वर करून सर्वत्र हलवत, दक्षिण दिशेला वळल्या.
ततः स समरे शूरो बीभत्सुः शत्रुपूगहा। गोपालांश्चोदयामास गावश्चोदयतेति च
मग तो शूर अर्जुन, जो शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करणारा आहे, त्याने गवळ्यांना पुढे जाऊन गायी हाकायला सांगितले.
उत्तरं चाह बीभत्सुर्हर्षयन्पाण्डुनन्दनः । गवामग्रं समीक्षस्व गश्चैवाशु निवर्तय
पांडुपुत्र अर्जुनाने उत्तरलाच आनंद देत सांगितले, "गायींच्या पुढच्या बाजूला लक्ष ठेव आणि त्या गायी पटकन परत वळव."
यावदेते निवर्तन्ते कुरवो जवमास्थिताः । याह्युत्तरेण गाश्चैताः सैन्यानां च नृपात्मज
जोपर्यंत हे कुरू वेगाने पुढे येत आहेत आणि मागे वळत नाहीत, तोपर्यंत राजपुत्रा, उत्तरसह या गायी दूर घेऊन जा.
पश्यन्तु कुरवः सर्वे मम वीर्यपराक्रमम्
सर्व कुरूंनी माझी ताकद आणि शौर्य पाहावं.
दृष्टवा यान्तमदूरस्थं क्षिप्रमभ्यपतन्रथैः ।। हस्त्यश्वपरिवारेण महताऽभिविराजता
ते थोड्या अंतरावर येताना पाहून, कुरू सैन्याने रथ, हत्ती आणि घोड्यांच्या मोठ्या ताफ्यासह झपाट्याने पुढे धाव घेतली.
योधैः प्रासासिहस्तैश्च चापबाणोद्यतायुधैः ।। तान्यनीकान्यशोभन्त कुरूणामाततायिनाम्
भाले, तलवारी, धनुष्यबाण घेऊन सज्ज असलेल्या योद्ध्यांनी कुरूंच्या त्या आक्रमक सैन्याला शोभा आणली.
संसर्पन्त इवाकाशे विद्युत्वन्तो वलाहकाः ।। तानि दृष्ट्वाऽप्यनीकानि निवर्तितरथानि च
आकाशात वीज चमकणाऱ्या ढगांसारखे ते सैन्य विभाग हालचाल करत होते; आणि त्या सैन्याचे तसे हालचाली व परत फिरलेले रथ पाहून,
पार्थोऽपि वायुवद्धोरं सैन्याग्रं व्यधुनोच्छरैः ।। तां शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य गाश्चापि जित्वा धनुषा परेण
पार्थाने वाऱ्यासारखा वेग घेत, आपल्या बाणांनी सैन्याच्या पुढील भागाला हादरवले; शत्रूंच्या सैन्याला मागे हटवून, आपल्या श्रेष्ठ धनुष्याने गायी जिंकून घेतल्या.
दुर्योधनायाभिमुखं प्रयान्तं कुरुप्रवीराः सहसाऽभ्यगच्छन् ।। गोषु प्रयातासु जवेन मात्स्यान्किरीटिनं प्रीतियुतं च दृष्ट्वा
दुर्योधनाकडे जाणाऱ्या त्या बलाढ्य कुरूंनी अचानक धाव घेतली; गायींच्या मध्ये वेगाने धावणारे मत्स्य आणि आनंदी किरीटी पाहून.
पशून्समादाय ततो निवृत्ता गोपाः समस्ताः प्रययुश्च राष्ट्रम्
मग सर्व गवळ्यांनी गायी एकत्र करून, मागे वळले आणि आपल्या देशाकडे निघाले.
ततस्त्रीणि सहस्राणि रथानां च धनुष्मताम्। घोराणि कुरुवीराणां पर्यकीर्यन्त भारत
मग तीन हजार धनुर्धारी रथ, भीतीदायक कुरूवीरांनी सज्ज, मांडले गेले, हे भारत.
कर्णो रथसहस्रेण प्रत्यगृह्णाद्धनञ्जयम्। भीष्मः शान्तनवो धीमान्सहस्रेण पुरस्कृतः
कर्णाने हजार रथांसह धनंजयाला सामोरे गेले; शांतनूचा पुत्र, बुद्धिमान भीष्म, हजार रथांनी वेढलेला उभा राहिला.
तथा रथसहस्रेण भ्रातृभिः परिवारितः। पश्चाद्दुर्योधनोऽतिष्ठद्यशसा च श्रिया ज्वलन्
त्याचप्रमाणे, दुर्योधनही आपल्या भावंडांसह आणि हजार रथांनी वेढलेला, मागे उभा राहिला, कीर्ती आणि तेजाने उजळून निघाला.
अतिष्ठन्निवकाशेषु पादाताः सह वाजिभिः । भीमरूपाश्च मातङ्गास्तोमराङ्कुशचोदिताः
पायदळ आणि घोडेस्वार मोकळ्या जागेत उभे होते; मोठे हत्ती, टोमर आणि अंकुश यांच्या मदतीने चालवलेले, भीमासारखे भासले.
तानि दृष्ट्वा ह्यनीकानि विततानि महात्मनाम् । वैराटिमुत्तरं तं तु प्रत्यभाषत पाण्डवः
त्या महान योद्ध्यांनी मांडलेली ती सैन्यरचना पाहून, पांडवाने मत्स्यांचा उत्तरा याला संबोधले.
जाम्बूनदमयी वेदी ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते। शोणाश्चाश्वा रथे युक्ता द्रोण एष प्रकाशते
ज्याच्या ध्वजावर सुवर्णाचा वेदी दिसतो आणि रथाला लाल घोडे जुंपले आहेत, तो झळकणारा द्रोण आहे.
आचार्यो निपुणो धीमान्ब्रह्मविच्छूरसत्तमः। आहवे चाप्रतिद्वन्द्वो दूरपाती महारथः
तो शिक्षक, कुशल आणि बुद्धिमान, वेदांचा जाणकार, शूरांचा श्रेष्ठ; युद्धात तो बरोबरीचा नाही, दूरवरून मार करणारा महान रथी आहे.
सुप्रसन्नो महावीरः कुरुष्वैनं प्रदक्षिणम्। अत्रैव चाविरोधेन एष धर्मः सनातनः
तो प्रसन्न, मोठा वीर आहे; त्याला उजव्या बाजूने प्रदक्षिणा घालून सन्मान कर. इथे कुणी विरोध करत नाही, हेच सनातन धर्म आहे.
यदि मे प्रहरेद्द्रोणः शरीरे मे प्रहृष्यतः । ततोऽस्मिन्प्रहरिष्यामि नान्यथा बुद्धिरस्ति मे
जर द्रोण माझ्यावर वार करतो, मी सज्ज उभा असताना, तर मीही त्याच्यावर प्रत्युत्तर देईन; माझ्या मनात दुसरं काही नाही.
भारताचार्यमुख्येन ब्राह्मणेन महात्मना । तेन मे युध्यमानस्य मन्दं वाहय सारथे
भारतातील श्रेष्ठ गुरू, मोठ्या मनाचा ब्राह्मण, त्याच्याशी मी लढत असताना, सारथ्या, तू रथ हळू चालव.
ध्वजाग्रे सिंहलाङ्गूलो दिक्षु सर्वासु शोभते । भारताचार्यपुत्रस्तु सोऽश्वत्थामा विराजते
त्याच्या ध्वजाच्या टोकावर सिंहाची शेपटी सर्व दिशांना चमकत आहे; तो म्हणजे भारतगुरूचा मुलगा, अश्वत्थामा, तेजस्वी दिसतो.
ध्वजाग्रं दृश्यते यत्र बालसूर्यसमप्रभम् । दुर्जयः सर्वसैन्यानां देवैरपि सवासवैः । तेन मे युध्यमानस्य मन्दं वाहय सारथे
ज्या ठिकाणी ध्वजाचं टोक लहान सूर्यासारखं उजळतंय, तिथे सर्व सैन्यांना, अगदी देवांनाही जिंकता न येणारा योद्धा उभा आहे; त्याच्याशी मी लढत असताना, सारथ्या, रथ हळू चालव.
ध्वजाग्रे गोवृषो यस्य काञ्चनोऽभिविराजते । आचार्यवरमुख्यस्तु कृप एष महारथः
ज्याच्या ध्वजाच्या टोकावर सोन्याचा बैल शोभून दिसतो, तो म्हणजे सर्व गुरूंपैकी श्रेष्ठ, महाशक्तिशाली कृपाचार्य.
द्रोणेन च समो वीर्ये पितुर्मे परमः सखा। तेन मे युध्यमानस्य मन्दं वाहय सारथे
द्रोणाइतकीच शौर्य असलेला, माझ्या वडिलांचा सर्वात जवळचा मित्र; त्याच्याशी मी लढत असताना, सारथ्या, रथ हळू चालव.
यस्य काञ्चनकम्बूभिर्हस्तिकक्ष्यापरिष्कृतः। ध्वजः प्रकाशते दूराद्रथे विद्युद्गणोपमः
ज्याचा ध्वज सोन्याच्या कड्या आणि हत्तीच्या सजावटींनी मढवलेला आहे, त्याचा रथ दूरवरून वीजेच्या झुंडीप्रमाणे चमकत आहे.
एष वैकर्तनः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम्। दृढवैरी सदाऽस्माकं नित्यं कटुकभाषणः
हा वैकर्तनाचा मुलगा कर्ण, धनुर्धरांमध्ये बरोबरीचा नाही; तो नेहमी आमचा कट्टर शत्रू, आणि कायम कठोर बोलणारा आहे.