उत्सृज्यैतद्रथानीकं महेष्वासाभिरक्षितम्। गवाग्रमभितो याहि यावत्पश्यामि मे रिपुम्
हे रथांचे तुकडी, जे बलाढ्य धनुर्धारींनी राखले आहे, सोडून दे. गायींच्या कळपाच्या आजूबाजूला जाऊन, मी माझा शत्रू कुठे आहे ते पाहीन.
गवाग्रमभितो गत्वा गाश्चैवाशु निवर्तय । यावदेते निवर्तन्ते कुरवो जवमास्थिताः । तावदेव पशून्सर्वान्निवर्तिष्ये तवाभिभो
गायींच्या कळपाजवळ पटकन जाऊन, त्या गायी लगेच परत वळव. हे बलवान, कुरू लोक वेगाने परत येईपर्यंत, मी तुझ्यासाठी सगळ्या गायी परत आणीन.
इत्युक्त्वा समरे पार्थो वैराटिमपराजितः । सव्यं पक्षमनुप्राप्य जवेनाश्वानचोदयत्
असं म्हणून, अपराजित अर्जुन रणभूमीत डाव्या बाजूने गेला आणि घोड्यांना वेगाने हाकू लागला.
ततोऽभ्यवादयत्पार्थो भीष्मं शान्तनवं कृपम्। द्वाभ्यांद्वाभ्यां तथाऽऽचार्यं द्रोणं प्रथमतः क्रमात्
मग अर्जुनाने शांतनूचे पुत्र भीष्म आणि कृपाचार्य यांना नमस्कार केला; तसेच, योग्य क्रमाने, प्रथम द्रोणाचार्यांनाही दोन दोन वेळा वंदन केले.
द्रोणं कृपं च भीष्मं च पृषत्कैरभ्यवादयत्। ततस्तत्सर्वमालोक्य द्रोणो वचनमब्रवीत्
द्रोण, कृप आणि भीष्म यांना त्याने बाणांनी वंदन केले; हे सर्व पाहून द्रोण बोलू लागला.
महारथमनुप्राप्तं दृष्ट्वा गाण्डीवधन्विनम् । न कश्चिद्योद्भिमिच्छेत न च गुप्तं स्वजीवितम् । अयं वीरश्च शूरश्च दुर्धर्षश्चैव संयुगे
गांडीवधारी, महाबली रथी जवळ येताना पाहून, कुणालाही युद्धाची इच्छा ठेवू नये, किंवा आपले प्राण वाचतील अशी आशा धरू नये; कारण हा वीर युद्धात पराक्रमी आणि अजेय आहे.
एतद्ध्वजाग्रं पार्थस्य दूरतः प्रतिदृश्यते। मेघःक सविद्युत्स्तनितो रोरवीति च वानरः
पार्थाच्या ध्वजाचा कळस दूरवरून दिसतोय; वानर गरजतोय, जणू वीज चमकणाऱ्या मेघासारखा गडगडाट करतोय.
आस्थाय च रथं याति गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः
तो आपल्या रथावर बसून, गांडीव धनुष्य हातात घेऊन पुढे सरसावतोय.
अश्वानां स्तनतां शब्दो वहतां पाकशासनिम्। रथस्याम्बुधरस्येव श्रूयते भृशदारुणः
घोड्यांचा आणि इंद्रास्त्रधारी अर्जुनाच्या रथाचा आवाज, पावसाच्या ढगासारखा जोरदार आणि भीषण ऐकू येतोय.
दारयन्निव तेजस्वी वसुधां वासवात्मजः । एष दृष्ट्वा रथानीकमस्माकमरिमर्दनः
इंद्रपुत्र तेजाने जणू पृथ्वी फाडतोय; आमच्या रथांची मांडणी पाहून हा शत्रूंचा संहार करणारा पुढे सरसावतोय.
श्रीमान्वदान्यो धृतिमान्तत्करोति च पाण्डवः ।। इमौ बाणावनुप्राप्तौ पादयोः प्रत्युपस्थितौ
श्रीमान, दानशूर, धीर पांडव कृती करतोय; हे दोन बाण माझ्या पायाशी येऊन पोहोचले आहेत.
रथस्याग्रे निखातौ मे चित्रपुङ्खावजिह्मगौ ।। इमौ चाप्यपरौ बाणावभितः कर्णमूलयोः
माझ्या रथाच्या पुढे दोन सरळ पिसांचे, वाकडे न झालेले बाण रोवले आहेत; आणि हे दोन बाण माझ्या कानाजवळ आहेत.
संस्पृशन्तावतिक्रान्तौ पृष्ट्वेवानामयं भृशम् ।। चिरदृष्टोऽयमस्माभिर्धर्मज्ञो बान्धवप्रियः
हे बाण जणू माझी कुशलता विचारत, मला स्पर्श करून पुढे गेले; हा धर्म जाणणारा, नातेवाईकांना प्रिय अर्जुन, आपल्याला खूप दिवसांनी दिसतोय.
अतीव ज्वलते लक्ष्म्या पाण्डुपुत्रः प्रतापवान् ।। निरुष्य च वने वामं कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
पराक्रमी पांडुपुत्र तेजाने प्रखर झळाळतोय; वनात कष्ट सहन करून आणि कठीण कार्य पूर्ण करून तो आता उजळून निघालाय.
अभिवादयते पार्थः पूजयन्मामरिंदमः ।। अमर्षेण हि संपूर्णो दुःखेन प्रतिबोधितः
शत्रूंना जिंकणारा अर्जुन मला आदराने वंदन करतोय; दुःखाने जागा झालेला, मनात संताप भरलेला आहे.
अद्येमां भारतीं सेनामेको नाशयते ध्रुवम् ।। द्व्यधिकं दशमुष्य वत्सराणां स्वजनेनाविदितस्त्रयोदशं च
आज हा एकटाच नक्कीच ही भारतांची सेना नष्ट करील; कारण आपल्या लोकांना न कळता, त्याने तेरा वर्षे सहन केली आहेत.
ज्वलते रथमास्थितः किरीटी तम इव रात्रिजमभ्युदस्य सूर्यः ।। रथी शरी चारुमाली निषङ्गी शङ्खी पताकी कवची किरीटी
रथावर बसलेला किरीटी अर्जुन, जणू रात्रीच्या अंधारावर सूर्य उगवावा तसा तेजाने झळाळतो; तो रथी, धनुर्धारी, सुंदर माळ घातलेला, तलवार घेणारा, शंखधारी, ध्वजाधारी, कवचधारी आणि किरीटी आहे.
खङ्गी च धन्वी च विराजतेऽयं शिखीव यज्ञेषु घृतेन सिक्तः
तलवारधारी आणि धनुर्धारी असा हा अर्जुन, जणू यज्ञात तुपाने अभिषिक्त झालेल्या ज्वाळेसारखा तेजाने झळकत आहे.
तमदूरमुपायान्तं दृष्ट्वा पाण्डवमर्जुनम् । नारयः प्रेक्षितुं शेकुस्तपन्तं हि यथा रविम्
पांडूचा पुत्र अर्जुन दूरवरून येताना पाहून, त्या वीरांना त्याच्याकडे पाहवत नव्हतं, जसं प्रखर सूर्याकडे डोळे लावता येत नाही.
स तं दृष्ट्वा रथानीकं पार्थः सारथिमब्रवीत् । इषुपातमात्रे सेनायाः स्थापयाश्वानरिंदम। यावत्समीक्षे व्यूहेऽस्मिन्मम शत्रुं सुयोधनम्
पार्थानं ते रथांचं सैन्य पाहिल्यावर आपल्या सारथ्याला म्हणाला, "शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, सैन्यापर्यंत माझे बाण पोहोचतील इतक्या अंतरावर घोडे थांबव, म्हणजे मी या व्यूहात माझा शत्रू सुयोधन कुठे आहे ते पाहू शकेन."
रक्तवैडूर्यविकृतं मणिप्रवरभूषितम् । परं जानाम्यहं तस्य ध्वजं दूरात्समुच्छ्रितम्
त्याच्या ध्वजावर उत्तम रत्नं आणि रक्तासारख्या लाल वैडूर्यांनी केलेली सजावट दूरवरूनच मला ओळखू येते.
यद्येनमिह पश्यामि दुर्बुद्धिमतिमानिनम् । यमाय प्रेषयिष्यामि सहायः स्याद्यदीश्वरः
जर मी इथे त्या दुष्ट, गर्विष्ठ माणसाला पाहिलं, तर मी त्याला यमाकडे पाठवीन; नशीब साथ दिलं तर तो एकटा जाणार नाही.
सर्वानन्याननादृत्य दृष्ट्वा तमतिमानिनम् । सिंहः क्षुद्रमृगस्येव पतिष्ये तस्य मूर्धनि
सगळ्यांना दुर्लक्ष करून, मी त्या गर्विष्ठाला पाहिलं की, सिंह जसा एखाद्या दुर्बळ प्राण्यावर झडप घालतो, तसंच मी त्याच्या डोक्यावर तुटून पडेन.
हनिष्यामि तमेवाद्य शरैर्गाण्डीवनिःसृतैः । तस्मिन्हते भविष्यन्ति सर्व एव पराजिताः
आज मी गाण्डीवातून सुटलेल्या बाणांनी त्यालाच ठार मारीन; तो पडला की बाकीचे सगळे आपोआप पराभूत होतील.
शरैश्च शमयिष्येऽहं धार्तराष्ट्रं ससौबलम् । असभ्यानां च वक्तारं कुरूणां किल किल्विषम्
मी बाणांनी धृतराष्ट्राच्या सैन्याला आणि त्यांच्या ताकदीला शांत करीन, आणि कौरवांमध्ये वाईट बोलणाऱ्याचं तोंड बंद करीन.
राजानं नेह पश्यामि निरापिषमिदं बलम्। अभिद्रेव ह राजानं व्यक्तमित्यत्र निर्भयः
इथे मला राजा दिसत नाही, आणि या सैन्याला कुठलाही प्रमुख नाही; नक्कीच राजा पुढे कुठेतरी असेल—म्हणून भीती न बाळगता जिथे राजा असेल तिकडे घोडे चालवा.
आस्थितो मध्यमाचार्योप्यश्वत्थामाऽप्यनन्तरम्। कृपकर्णौ पुरस्तात्तु महेष्वासौ व्यवस्थितौ
मध्यभागी मुख्य आचार्य उभा आहे, त्याच्या मागे लगेच अश्वत्थामा आहे; समोर कृप आणि कर्ण हे दोघेही पराक्रमी धनुर्धारी उभे आहेत.
भूरिश्रवाः सोमदत्तो बाह्लीकश्च जयद्रथः । दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता युद्धविशारदाः
भूरिश्रवा, सोमदत्त, बाह्लीक आणि जयद्रथ—हे युद्धात निपुण—दक्षिण बाजूला उभे आहेत.
साल्वराजो द्युमत्सेनो वृषसेनश्च सौबलः। दशार्णश्चैव कालिङ्गो वामं पक्षं समाश्रितः
साल्व देशाचा राजा, द्युमत्सेन, सौबलाचा पुत्र वृषसेन, तसेच दशार्ण आणि कलींगाचे राजे हे डाव्या बाजूला आहेत.
पृष्ठतः कुरुमुख्यश्च भीष्मस्तिष्ठति दंशितः। सोऽर्धसैन्येन बलवान्सर्वेषां नः पितामहः
मागे कुरूंचे श्रेष्ठ भीष्म सज्ज आणि बलवान उभे आहेत, आपले पितामह, आणि त्यांच्या हाताखाली अर्धं सैन्य आहे.