बर्हिबर्हिणराजानां बर्हिणां बर्हिणामिव । पततां पततां घोषः पततां पततामिव
मोर आणि मोरांचा राजा खाली पडताना जसा आवाज करतो, तसा तो पडणाऱ्यांचा गजर, जणू मोरांच्या आरोळीसारखा, ऐकू येईल.
अद्य त्वहमृणान्मोक्ष्ये यन्मया तत्प्रतिश्रुतम् । धार्तराष्ट्रस्य तत्काले निहत्य समरेऽर्जुनम्
आज मी ती प्रतिज्ञा पूर्ण करीन, जी मी पूर्वी केली होती, आणि युद्धात अर्जुनाचा वध करून धृतराष्ट्राच्या पुत्राने ठरवलेल्या वेळी आपले ऋण फिटवीन.
इन्द्राशनिसमस्पर्शं महेन्द्रसमविक्रमम्। अर्दयिष्याम्यहं पार्थमुल्काभिरिव कुञ्जरम्
इंद्राच्या वज्रासारखा स्पर्श आणि इंद्रासारखी ताकद घेऊन, मी पार्थाला जणू उल्केने हत्तीला फोडावे तसे, जळत्या अस्त्रांनी चिरडून टाकीन.
शरजालमहाज्वालमसिशक्तिगदेन्धनम् । निर्दहन्तमनीकानि शमयिष्येऽर्जुनानलम्
माझ्या बाणांचा प्रचंड ज्वाळा, तलवारी, भाले आणि गदा यांचे इंधन घेऊन, सैन्य जाळत आहे; त्या ज्वाळांनी मी अर्जुनरूपी अग्नी शांत करीन.
रथादतिरथं लोके सर्वशस्त्रभृतांवरम् । विवशं पार्थमादास्ये गरुत्मानिव पन्नगम्
सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पार्थाला, त्याच्या रथातून, जसा गरुड सर्पाला पकडतो तसा, मी असहाय्य अवस्थेत पकडून नेईन.
क्षुद्रकैर्विविधैर्भल्लैर्निपतद्भिश्च मामकैः । संमूढचेताः कौन्तेयः कर्तव्यं नाभिपद्यताम्
माझ्या सैनिकांनी सोडलेल्या विविध प्रकारच्या लहान बाणांनी, कौन्तेयाचा मन गोंधळून जाऊ दे, आणि त्याला आपले उद्दिष्ट साधता येऊ नये.
अद्य दुर्योधनस्याहं शोकं हृदि चिरं स्थितम् । समूलमपनेष्यामि हरन्पार्थशिरः शरैः
आज मी दुर्योधनाच्या मनातील दीर्घकाळ टिकलेला शोक, पार्थाचे डोके माझ्या बाणांनी उडवून, मुळासकट दूर करीन.
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टैर्भल्लैश्च नतपर्वभिः। हताश्वं विरथं पार्थं पौरुषे पर्यवस्थितम् । निश्वसन्तं यथा नागमद्य पश्यन्तु कौरवाः
आज माझ्या वाकलेल्या टोकदार बाणांनी, मी पार्थाचे घोडे मारून त्याचा रथ उद्ध्वस्त करीन; तो धैर्याने उभा राहून, सापासारखा फुसफुसत आहे, हे कौरवांनी पाहावे.
जामदग्न्यान्मया लब्धं दिव्यास्रमृषिसत्तमात्। तदुपाश्रित्य वीर्यं च युध्येयमपि वासवम्
जमदग्नीपुत्र या श्रेष्ठ ऋषीकडून मला मिळालेले दिव्य अस्त्र आणि त्याची शक्ती यांच्या आधारावर, मी इंद्राशीही लढू शकेन.
ध्वजाग्रे वानरस्तिष्ठन्भल्लेन निहतो मया। अद्यैव पततां भूमौ विनदन्भैरवान्रवान्
आज माझ्या बाणाने ध्वजावरचा वानर जखमी होऊन, भीषण गर्जना करत, जमिनीवर कोसळेल.
कामं गच्छन्तु कुरवो गाः प्रगृह्य परंतपाः । रथेषु वाऽपि तिष्ठन्तो युद्धं पश्यन्तु मामकम्
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, कौरवांनी हवे तर गायी घेऊन जाव्यात, किंवा रथावरच थांबून माझे युद्ध पाहावे.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नीतिशास्त्रविशारदः। आचार्यः कुरुवीराणां कृपः शारद्वतोऽब्रवीत्
त्याचे ते बोल ऐकून, नीतीशास्त्रात पारंगत असलेले, कुरुवीरांचे आचार्य, शारद्वतपुत्र कृपाचार्य म्हणाले:
सदैव तव राधेय युद्धे क्रूरतरा मतिः। नार्थानां प्रकृतिं वेत्सि नानुबन्धमवेक्षसे
राधेय, तुझे मन नेहमीच युद्धात अत्यंत क्रूर असते; तुला गोष्टींची खरी स्थिती समजत नाही, आणि परिणाम काय होतील हेही तू बघत नाहीस.
नया हि बहवः सन्ति शास्त्राण्याश्रित्य चिन्तिताः । तेषां युद्धं सुपापिष्ठं वेदयन्ति पुराविदः
नीतीचे अनेक ग्रंथ रचले गेले आहेत, आणि प्राचीन ज्ञान असलेले जाणकार सांगतात की, त्यात युद्ध ही सर्वात वाईट गोष्ट आहे.
देशकालेन संयुक्तं युद्धं विजयदं भवेत्। हीनकालं तदेवेह अनर्थायोपकल्पते
योग्य वेळ आणि जागी केलेले युद्ध विजय देते; पण चुकीच्या वेळी तेच युद्ध विनाशाला कारणीभूत ठरते.
देशे काले च विक्रान्तं कल्याणाय विधीयते। आनुकूल्येन कार्याणामुत्तरं तु विधीयते
योग्य वेळ आणि जागी केलेले धाडस शुभ फल देते; पण जेव्हा परिस्थिती अनुकूल असेल तेव्हाच पुढचे पाऊल टाकावे.
भारं हि रथकारस्य न व्यवस्यन्ति पण्डिताः। परिचिन्त्य तु पार्थेन संनिपातो न नः क्षमः
शहाणे लोक कधीही रथकाराला सारथ्याचं काम देत नाहीत. पार्था, नीट विचार केला तर आपल्याला युद्धात भिडणं योग्य नाही.
एको हि शत्रून्समरे समर्थः प्रतिबाधितुम् । एकः कुरूनभ्यरक्षदेकश्चाग्निमतर्पयत्
एकट्यानेच तो शत्रूंना युद्धात परतवू शकतो; एकट्यानेच त्याने कुरूंचं रक्षण केलं आणि एकट्यानेच अग्नीचं समाधान केलं.
एकश्च पञ्च वर्षाणि ब्रह्मचर्यमधारयत् । एकः सुभद्रामारोप्य द्वैरथे कृष्णमाह्वयम्
एकट्यानेच त्याने पाच वर्षे ब्रह्मचर्य पाळलं; एकट्यानेच सुभद्रेला रथावर बसवून कृष्णाला द्वंद्वयुद्धाला आव्हान दिलं.
सैन्धवं वनवासे तु जित्वा कृष्णामथानयत् । एकश्च पञ्च वर्षाणि शक्रादस्राण्यशिक्षत
वनवासात एकट्यानेच त्याने सैंधव राजाला जिंकून कृष्णेला आणलं; आणि एकट्यानेच पाच वर्षे इंद्राकडून अस्त्रविद्या शिकली.
एकः सपत्नाञ्जित्वा तु कुरूणामकरोद्यशः । एको गन्धर्वराजानं चित्रसेनमरिन्दमः । विजिग्ये तरसा सङ्ख्ये सेनां चास्य सुदुर्जयाम्
एकट्यानेच प्रतिस्पर्ध्यांना जिंकून त्याने कुरूंना कीर्ती मिळवून दिली; एकट्यानेच शत्रूंना जिंकणाऱ्या त्याने गंधर्वराज चित्रसेन आणि त्याची जिंकता न येणारी सेना युद्धात पराभूत केली.
पाञ्चाली श्रीमती प्राप्ता क्षत्रं जित्वा स्वयंवरे । आदाय गतवान्पार्थो भवान्क्वनु गतस्तदा
पांचाळांची श्रीमंत द्रौपदी त्याने स्वयंवरात क्षत्रियांना जिंकून मिळवली; तिला घेऊन पार्था निघून गेला—त्या वेळी तू कुठे होतास?
तथा निवातकवचाः कालकेयाश्च दानवाः । दैवतैरप्यवध्यास्ते एकेन युधि पातिताः
तसंच, निवातकवच आणि कालकेय असे दानव, जे देवांनाही जिंकता येत नाहीत, त्यांनाही त्याने एकट्यानेच युद्धात हरवलं.
एकेन हि त्वया कर्ण किं नामेह कृतं पुरा। एकैकेन यथा तेषां भूमिपाला वशे कृताः
कर्णा, तुला सांग, एकट्याने तू असं कोणतं मोठं काम केलं आहेस, जसं त्या राजांनी एकट्या त्याच्यापुढे शरणागती पत्करली?
इन्द्रोपि हि न पार्थेन संयुगे योद्धुमर्हति । यस्तेनाशंसते योद्धुं कर्तव्यं तस्य भेषजम्
इंद्रालाही पार्थासोबत युद्ध करायची लायकी नाही; जो कोणी त्याच्याशी लढायचं ठरवतो, त्याने आधी उपाय शोधावा.
आशीविषस्य क्रुद्धस्य पाणिमुद्यम्य दक्षिणम्। अवमुच्य प्रदेशिन्या दंष्ट्रामादातुमिच्छसि
तू जणू संतापलेल्या विषारी सापाने तोंड उघडल्यानंतर, उजवा हात वर करून त्याच्या दातांना पकडायचं ठरवलं आहेस.
अथवा कुञ्जरं मत्तमेकमेकचरं वने। निरङ्कुशं समारुह्य नगरं यातुमिच्छसि
किंवा, एकटा रानात फिरणारा, मदमस्त आणि अंकुश नसलेला हत्ती पकडून त्यावर बसून शहरात जायचं तू ठरवलं आहेस.
समिद्धं पावकं चापि घृतमेदोवसाहुतम्। घृताक्तश्चीरवासास्त्वं मध्येनोत्सर्तुमिच्छसि
किंवा, तूप, मज्जा आणि चरबीने पेटलेल्या अग्नीत, तुपात भिजवलेले वस्त्र घालून, तू मधून उडी मारायचं ठरवलं आहेस.
आत्मानं यः समाबध्य कण्ठे बद्ध्वा तथा शिलाम् । समुद्रं प्रतरेद्दोर्भ्यां तत्र किं कर्ण पौरुषम्
कोणी जर गळ्यात दगड बांधून स्वतःला बांधून, फक्त हातांनी समुद्र पार करायला निघाला, तर त्यात कसलं शौर्य आहे, कर्णा?
अकृतास्त्रः कृतास्त्रं वै बलवन्तं सुदुर्बलः। तादृशं कर्ण यः पार्थं योद्धुमिच्छेत्स दुर्मतिः
जो शस्त्रविद्येत अपूर्ण असूनही, पार्थासारख्या बलाढ्य आणि निपुण वीराशी लढायचं ठरवतो, तो खरंच मूर्ख आहे, कर्णा.