परेषां विवरज्ञाने मनुष्याचरितेषु च। अन्नसंस्कारदोषेषु पण्डितास्तत्र शोभनाः
जे विद्वान लोक इतरांच्या दोषांचा, माणसांच्या वागणुकीचा आणि अन्न तयार करताना होणाऱ्या चुकांचा बारकाईने विचार करतात, त्यांना त्या बाबतीत मोठा मान मिळतो.
पण्डितान्पृष्ठतः कृत्वा परेषां गुणवादिनः । विधीयतां तथा नीतिर्यथा वध्येत वै परः
जे विद्वान इतरांच्या गुणांची स्तुती करतात, त्यांना मागे ठेवावे; आणि अशी नीती आखावी की शत्रू नक्कीच नष्ट व्हावा.
गावश्चैताः प्रतिष्ठन्तां सेनां व्यूहन्तु माचिरम्। आरक्षाश्च विधीयन्तां यत्र योत्स्यामहे परैः
या गायी इथेच थांबू द्या आणि सैन्याची मांडणी लवकर करा; जिथे आपल्याला शत्रूशी लढायचं आहे, तिथे रक्षणाची व्यवस्था करा.
सर्वानायुष्मतो भीतान्संत्रस्तानिव लक्षये। अयुद्धमनसश्चैव सर्वांश्चैवानवस्थितान्
मी पाहतो की तुमचे सगळे माणसं घाबरलेली, थरथर कापणारी, युद्धाकडे मन न लावणारी आणि अस्थिर झाली आहेत.
यद्येष जामदग्न्यो वा यदि वेन्द्रः पुरंदरः । वासुदेवेन सहितो यदि बीभत्सुरागतः। अहमेनं निरोत्स्यामि वेलेव वरुणालयम्
हा जर जामदग्नीचा मुलगा असो, किंवा देवराज इंद्र असो, किंवा वासुदेवासोबत भीम आला असो, तरी मी त्याला थांबवीन, जसा किनारा समुद्राला थांबवतो.
रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्रा मुक्ता हस्तवता मया। छादयन्तु शारः सूर्यं पार्थस्यायुर्निरोधकाः
माझ्या हातून सुटलेले, सोन्याच्या पिसांनी सजलेले, टोकदार बाण सूर्याला झाकून टाकोत आणि पार्थाचं आयुष्य संपवोत.
मम चापप्रमुक्तानां शराणां नतपर्वणाम् । निवृत्तिर्गच्छतां नास्ति सर्पाणां श्वसतामिव
माझ्या धनुष्यापासून सुटलेले, वाकडी सांधे असलेले बाण परत फिरत नाहीत, जसे एकदा फुत्कारलेले साप परत जात नाहीत.
शराणां पुङ्खसक्तानां मौर्व्याऽभिहतयोर्भृशम् । श्रूयते तलयोः शब्दो भेर्योराहतयोरिव
पिसे घट्ट बसलेले आणि धनुष्याच्या दोरीने जोरात मारलेले बाण जेव्हा सुटतात, तेव्हा त्यांचा आवाज नगाऱ्यांसारखा ऐकू येतो.
एकैकं चतुरः पञ्च क्वचित्पष्टिं क्वचिच्छतम्। हतान्पश्यत मात्स्यानामिषुभिर्निहतान्रथान्
पहा, माझ्या बाणांनी मी एकावेळी चार, पाच, पन्नास किंवा शंभर मत्स्यांना आणि त्यांच्या रथांसह ठार केले आहे.
मद्बाहुमुक्तैरिषुभिस्तैलधौतैः पतत्रिभिः । खद्योतैरिव संपृक्तमन्तरिक्षं विराजताम्
माझ्या हातून सुटलेले, तेलात धुतलेले, पंख असलेले बाण जसे आकाशात चमकणारे काजवे दिसतात, तसंच आकाश उजळू दे.
ध्वजाग्राद्वानरस्तस्य भल्लेनाभिहतो मया। अद्यैव पततां भूमौ विनदन्भैरवान्रवान्
आज मी माझ्या बाणाने त्याच्या ध्वजावरच्या वानराला असे फोडीन की तो मोठ्या भीषण गर्जनेसह जमिनीवर पडेल.
शत्रोर्मयाभिपन्नानां भूतानां ध्वजवासिनाम् । दिशः प्रतिष्ठमानानामस्तु शब्दो दिवं गतः
मी शत्रूवर हल्ला केल्यावर, त्यांच्या ध्वजांवर बसलेल्या लोकांनी जेव्हा सर्व दिशांना पळायला सुरुवात केली, तेव्हा त्यांच्या आवाजाने आकाश दुमदुमू दे.
क्रुद्धेनास्त्रं मया मुक्तं निर्दहेत्पृथिवीमिमाम् । स्थितं संग्रामशिरसि पार्थमेकाकिनं किमु
मी जर रागाने एखादं अस्त्र सोडलं, तर ते या पृथ्वीला जाळू शकतं; मग रणभूमीत एकटा उभा असलेला पार्थ काय आहे!
समाहितश्च बीभत्सुर्वर्षाण्यष्टौ च पञ्च च । जातस्नेहश्च युद्धस्य मयि संदर्शयिष्यति
बिभत्सु तेरा वर्षे एकाग्र राहून, युद्धाची ओढ मनात ठेवून, मला ती युद्धाची आस दाखवेल.
पात्रीभूतस्तु कौन्तेयो ब्राह्मणो गुणवानिव । शरमालां स गृह्णातु मत्प्रसृष्टां स्वधामिव
कुंतीपुत्र जसा पात्र आहे, जसा गुणी ब्राह्मण योग्य आहे, तसाच तो माझ्या हातून सुटणाऱ्या बाणांची माळ आपलीच समजून स्वीकारो.
एष चापि महेष्वासस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । अहं चापि नरश्रेष्ठादर्जुनान्नावमः क्वचित्
हा महान धनुर्धारी तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, आणि मीही उत्तम पुरुषांमध्ये अर्जुनापेक्षा कधीच कमी नाही.
मम हस्तप्रमुक्तानां शराणां नतपर्वणाम्। निवृत्तिर्गच्छतां नास्ति वैश्वानरशिखार्चिषाम्
माझ्या हातून सुटलेले, वाकडी सांधे असलेले बाण परत फिरत नाहीत, जसे प्रज्वलित अग्नीच्या ज्वाळा परत येत नाहीत.
इतश्चेतश्च मुक्तानां शराणां नतपर्वणाम् । तुगुलः श्रूयतां नादः षट्पदां गायतामिव
इथून तिथून सुटणाऱ्या वाकडी सांधे असलेल्या बाणांचा आवाज मधमाशा गुणगुणाव्यात तसा ऐकू येतो.
अन्तरा संपतद्भिस्तु गृध्रपत्रैः शिलाशितैः । शलभानामिवाकाशे छाया संप्रति दृश्यताम्
उडणाऱ्या गिधाडांच्या पिसांमध्ये, जे दगडासारखे टोकदार आहेत, आकाशातली सावली जशी टोळधाडीप्रमाणे दिसते, तशीच आता दिसू दे.
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टाः शिताः पार्थस्य मर्मगाः। शरीरमुपसर्पन्तु वल्मीकमिव पन्नगाः
आज माझ्या धनुष्यातून सुटलेले तीक्ष्ण बाण, जे पार्थाच्या शरीराच्या नाजूक ठिकाणी घुसतील, ते जसे साप वाळवंटातल्या बिलात शिरतात, तसे त्याच्या अंगावर जाऊन भिडू देत.
बर्हिबर्हिणराजानां बर्हिणां बर्हिणामिव । पततां पततां घोषः पततां पततामिव
मोर आणि मोरांचा राजा खाली पडताना जसा आवाज करतो, तसा तो पडणाऱ्यांचा गजर, जणू मोरांच्या आरोळीसारखा, ऐकू येईल.
अद्य त्वहमृणान्मोक्ष्ये यन्मया तत्प्रतिश्रुतम् । धार्तराष्ट्रस्य तत्काले निहत्य समरेऽर्जुनम्
आज मी ती प्रतिज्ञा पूर्ण करीन, जी मी पूर्वी केली होती, आणि युद्धात अर्जुनाचा वध करून धृतराष्ट्राच्या पुत्राने ठरवलेल्या वेळी आपले ऋण फिटवीन.
इन्द्राशनिसमस्पर्शं महेन्द्रसमविक्रमम्। अर्दयिष्याम्यहं पार्थमुल्काभिरिव कुञ्जरम्
इंद्राच्या वज्रासारखा स्पर्श आणि इंद्रासारखी ताकद घेऊन, मी पार्थाला जणू उल्केने हत्तीला फोडावे तसे, जळत्या अस्त्रांनी चिरडून टाकीन.
शरजालमहाज्वालमसिशक्तिगदेन्धनम् । निर्दहन्तमनीकानि शमयिष्येऽर्जुनानलम्
माझ्या बाणांचा प्रचंड ज्वाळा, तलवारी, भाले आणि गदा यांचे इंधन घेऊन, सैन्य जाळत आहे; त्या ज्वाळांनी मी अर्जुनरूपी अग्नी शांत करीन.
रथादतिरथं लोके सर्वशस्त्रभृतांवरम् । विवशं पार्थमादास्ये गरुत्मानिव पन्नगम्
सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पार्थाला, त्याच्या रथातून, जसा गरुड सर्पाला पकडतो तसा, मी असहाय्य अवस्थेत पकडून नेईन.
क्षुद्रकैर्विविधैर्भल्लैर्निपतद्भिश्च मामकैः । संमूढचेताः कौन्तेयः कर्तव्यं नाभिपद्यताम्
माझ्या सैनिकांनी सोडलेल्या विविध प्रकारच्या लहान बाणांनी, कौन्तेयाचा मन गोंधळून जाऊ दे, आणि त्याला आपले उद्दिष्ट साधता येऊ नये.
अद्य दुर्योधनस्याहं शोकं हृदि चिरं स्थितम् । समूलमपनेष्यामि हरन्पार्थशिरः शरैः
आज मी दुर्योधनाच्या मनातील दीर्घकाळ टिकलेला शोक, पार्थाचे डोके माझ्या बाणांनी उडवून, मुळासकट दूर करीन.
अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टैर्भल्लैश्च नतपर्वभिः। हताश्वं विरथं पार्थं पौरुषे पर्यवस्थितम् । निश्वसन्तं यथा नागमद्य पश्यन्तु कौरवाः
आज माझ्या वाकलेल्या टोकदार बाणांनी, मी पार्थाचे घोडे मारून त्याचा रथ उद्ध्वस्त करीन; तो धैर्याने उभा राहून, सापासारखा फुसफुसत आहे, हे कौरवांनी पाहावे.
जामदग्न्यान्मया लब्धं दिव्यास्रमृषिसत्तमात्। तदुपाश्रित्य वीर्यं च युध्येयमपि वासवम्
जमदग्नीपुत्र या श्रेष्ठ ऋषीकडून मला मिळालेले दिव्य अस्त्र आणि त्याची शक्ती यांच्या आधारावर, मी इंद्राशीही लढू शकेन.
ध्वजाग्रे वानरस्तिष्ठन्भल्लेन निहतो मया। अद्यैव पततां भूमौ विनदन्भैरवान्रवान्
आज माझ्या बाणाने ध्वजावरचा वानर जखमी होऊन, भीषण गर्जना करत, जमिनीवर कोसळेल.