उक्ताप्येवं भृशं मां सा निगृह्य विजने वने। कूपे प्रक्षेपयामास प्रक्षिप्य गृहमागमत्
अशी बोलली तरी, तिने मला एकांत वनात पकडून, विहिरीत फेकून दिलं आणि मग घरी परत गेली.
स्तुवतो दुहिता न त्वं याचतः प्रतिगृह्णतः। अस्तोतुः स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्यसि
तू ती कन्या नाहीस जी नेहमी स्तुती करते किंवा विनंती केल्यावर स्वीकारते; तू देवयानीचीच कन्या आहेस, स्तुती मिळवणारी नाहीस.
वृषपर्वैव तद्वेद शक्रो राजा च नाहुषः। अचिन्त्यं ब्रह्म निर्द्वन्द्वमैश्वरं हि बलं मम
हे वृषपर्व, शक्र आणि राजा नहुष यांना माहीत आहे; माझं बळ हे अगम्य, द्वंद्वहीन आणि दैवी आहे.
जानामि जीविनीं विद्यां लोकेस्मिञ्शाश्वतीं ध्रुवम्। मृतः संजीवते जन्तुर्यया कमललोचने
मला जगण्याचं गुपित माहीत आहे, जे या जगात शाश्वत आणि निश्चित आहे; ज्यामुळे, कमलासारख्या डोळ्यांची, मरण पावलेला जीव पुन्हा जिवंत होतो.
कत्थनं स्वगुणानां च कृत्वा तप्यति सज्जनः। ततो वक्तुमशक्तोऽस्मित्वं मे जानासि यद्बलम्
आपल्या गुणांची बढाई केल्यावर सज्जन माणूस मनात खंत करतो; म्हणून मी बोलू शकत नाही, जरी तुला माझं बळ माहीत आहे.
तसमादुत्तिष्ठ गच्छामः स्वगृहं कुलनन्दिनि। क्षमां कृत्वा विशालाक्षि क्षमासारा हि साधवः
म्हणून, उठ, आपण घरी जाऊ या, कुलाचा आनंद; मोठ्या डोळ्यांची, क्षमा कर, कारण क्षमाच सज्जनांचा खरा आधार आहे.
यच्च किंचित्सर्वगतं भूमौ वा यदि वा दिवि। तस्याहमीश्वरो नित्यं तुष्टेनोक्तः स्वयंभुवा
जगात जे काही आहे, पृथ्वीवर किंवा आकाशात, त्याचा मी नेहमीच स्वामी आहे, असं स्वयंभूने प्रसन्न होऊन सांगितलं आहे.
अहं जलं विमुञ्चामि प्रजानां हितकाम्यया। पुष्णाम्यौषधयः सर्वा इति सत्यं ब्रवीमि ते
मी प्राण्यांच्या भल्यासाठी पाणी सोडतो आणि सर्व औषधींचं पालन करतो—हे मी तुला खरं सांगतो.
एवं विषादमापन्नां मन्युना संप्रपीडिताम्। वचनैर्मधुरैः श्लक्ष्णैः सान्त्वयामास तां पिता
ती खूप दुःखी आणि रागाने भरली असताना, तिच्या वडिलांनी गोड आणि मृदू शब्दांनी तिचं सांत्वन केलं.
यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षते। देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम्
देवयानी, जो माणूस नेहमी दुसऱ्यांचे कठोर शब्द सहन करतो, त्याने हे सारं जिंकलेलं असतं, हे जाण.
यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति इयं यथा। स यन्तेत्युच्यते सद्भिर्न यो रश्मिषु लम्बते
जो आपल्यात उठलेला राग आवरतो, जसा तिने केला, त्याला ज्ञानी लोक खरा सारथी म्हणतात—फक्त लगाम धरतो तो नाही.
यः समुत्पतितं क्रोधमक्रोधेन निरस्यति। देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम्
जो आपल्यात उठलेला राग शांततेने दूर करतो, देवयानी, त्याने हे सारं जिंकलं आहे, हे जाण.
यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयेह निरस्यति। यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते
जो माणूस राग क्षमेनं दूर करतो, जसा साप जुनी कात टाकतो, तोच खरा पुरुष समजला जातो.
यः संधारयते मन्युं योऽतिवादांस्तितिक्षते। यश्च तप्तो न तपति दृढं सोऽर्थस्य भाजनम्
जो आपला राग आवरतो, जो कठोर शब्द सहन करतो, आणि संकटातही मनाने खचत नाही, तोच खऱ्या अर्थाने समृद्धीचं पात्र असतो.
यो यजेदपरिश्रान्तो मासिमासि शतं समाः। न क्रुद्ध्येद्यश्च सर्वस्य तयोरक्रोधनोऽधिकः
जो माणूस थकवा न येता, महिन्यागणिक शंभर वर्षे यज्ञ करतो, आणि जो कधीच रागावत नाही, सर्वांशी मैत्री ठेवतो—त्यांच्यात राग न करणारा हा जास्त श्रेष्ठ आहे.
तस्मादक्रोधनः श्रेष्ठः कामक्रोधौ विगर्हितौ। क्रुद्धस्य निष्फलान्येव दानयज्ञतपांसि च
म्हणून राग न करणारा हा सर्वांत उत्तम आहे; इच्छा आणि राग हे निंदनीय आहेत. रागावलेल्या माणसाच्या दान, यज्ञ आणि तप यांना काहीच फळ मिळत नाही.
तस्मादक्रोधने यज्ञतपोदानफलं महत्। भवेदसंशयं भद्रे नेतरस्मिन्कदाचन
म्हणून, सखे, राग नसताना यज्ञ, तप आणि दान यांचे फळ मोठे मिळते; याबद्दल काहीच शंका नाही, आणि दुसऱ्या वेळी तसे कधीच होत नाही.
न यतिर्न तपस्वी च न यज्वा न च धर्मभाक्। क्रोधस्य यो वशं गच्छेत्तस्य लोकद्वयं न च
जो रागाच्या अधीन होतो, त्याला संन्यासी, तपस्वी, यज्ञ करणारा किंवा धर्मनिष्ठ असला तरी, दोन्ही लोकांचा लाभ मिळत नाही.
पुत्रो भृत्यः सुहृद्भ्राता भार्या धर्मश्च सत्यता। तस्यैतान्यपयास्यन्ति क्रोधशीलस्य निश्चितम्
रागी स्वभाव असलेल्या माणसाकडून मुलगा, नोकर, मित्र, भाऊ, पत्नी, धर्म आणि सत्यता—हे सर्व नक्कीच दूर जातात.
यत्कुमाराः कुमार्यश्च वैरं कुर्युरचेतसः। न तत्प्राज्ञोऽनुकुर्वीत न विदुस्ते बलाबलम्
जेव्हा मुले आणि मुली, ज्यांना समज नाही, ते वैर करतात, तेव्हा शहाण्याने त्यांचे अनुकरण करू नये; कारण त्यांना शक्ती आणि अशक्तता याचे ज्ञान नसते.
वेदाहं तात बालाऽपि धर्माणां यदिहान्तरम्। अक्रोधे चातिवादे च वेद चापि बलाबलम्
बाबा, मी लहान असतानाही, या जगात धर्मांतील फरक ओळखते; राग आणि अती बोलणे, तसेच शक्ती आणि अशक्तता यातील भेद मला माहीत आहेत.
स्ववृत्तिमननुष्ठाय धर्ममुत्सृज्य तत्त्वतः।' शिष्यस्याशिष्यवृत्तेस्तु न क्षन्तव्यं बुभूषता
जो स्वतःचे वर्तन पाळत नाही, खरा धर्म सोडतो, आणि शिष्याला शोभेल असे वागणूक ठेवत नाही—असा माणूस सद्गुण मिळवू इच्छिणाऱ्याने सहन करू नये.
प्रेष्यः शिष्यः स्ववृत्तिं हि विसृज्य विफलं गतः।' तस्मात्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते
नोकर किंवा शिष्य जर स्वतःचे योग्य वर्तन सोडून देतो, तर त्याचे आयुष्य निष्फळ होते; म्हणून वाईट वागणाऱ्या लोकांत मला राहणे आवडत नाही.
पुमांसो ये हि निन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च। न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु
जे पुरुष वर्तनाने किंवा कुळाने दुसऱ्यांचा अपमान करतात, त्यांच्यात सद्गुणाची इच्छा असणाऱ्याने, वाईट बुद्धीच्या लोकांत कधीही राहू नये.
ये त्वेनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन वा। तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते
पण जे वर्तनाने किंवा कुळाने त्याला ओळखतात, अशा सज्जन लोकांत राहावे; असे राहणे हेच श्रेष्ठ मानले जाते.
सुयन्त्रितपरा नित्यं विहीनाश्च धनैर्वराः। दुर्वृत्ताः पापकर्माणश्चण्डाला धनिनोपि च
जे नेहमी दुसऱ्यांच्या अधीन असतात, धनाने वंचित असतात, वाईट वागणूक आणि पापी कृत्ये करतात, तसेच धनवान असलेले चांडाळही—
नैव जात्या हि चण्डालाः स्वकर्मविहितैर्विना। धनाभिजनविद्यासु सक्ताश्चण्डालधर्मिणः
फक्त जन्मामुळे कोणी चांडाळ होत नाही, तर स्वतःच्या वर्तनामुळेच तसे होते; जे धन, कुळ किंवा विद्या याला चिकटून राहतात, पण चांडाळासारखे वागतात.
अकारणाश्च द्वेष्यन्ति परिवादं वदन्ति ते। साधोस्तत्र न वासोस्ति पापिभिः पापतां व्रजेत्
जे कोणतीही कारण नसताना द्वेष करतात आणि निंदा करतात, अशा लोकांत सज्जन कधीही राहत नाहीत; कारण वाईटांच्या संगतीने माणूसही वाईट होतो.
सुकृते दुष्कृते वापि यत्र सज्जति यो नरः। ध्रुवं रतिर्भवेत्तस्य तस्माद्द्वेषं न रोचयेत्
माणूस जिथे चांगल्या किंवा वाईट कर्मात आसक्त होतो, तिथेच त्याला आनंद मिळतो; म्हणून द्वेष वाढवू नये.
वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः। मम मथ्नाति हृदयमग्निकाम इवारणिम्
वृषपर्वनच्या मुलीने बोललेले कठोर शब्द माझ्या हृदयाला अग्नीने लाकूड जाळावे तसे वेदना देतात.