स्पृष्टवन्तं शरीरं मां शववाहमिवाशुचिम्। कथं वा व्यवहार्यं वै कुर्वीथास्त्वं बृहन्नले
माझ्या शरीराला स्पर्श करून, जणू काही मी अपवित्र शववाहक आहे, अशा स्थितीत बृहन्नले, तू माझ्याशी व्यवहार कसा करशील?
तमुवाच ततः शूरः पार्थं परपुंरजयः। दायादं सर्वमत्स्यानां कुले जातं विशारदम्
तेव्हा शूर आणि शत्रूंचा पराभव करणारा त्या पार्थाला म्हणाला, 'तू सर्व मत्स्यांचा वारसदार, राजघराण्यात जन्मलेला आणि कुशल आहेस.'
जानामि त्वां महाप्राज्ञ शुभं जात्या कुलेन च । कथं नु पापकं कर्म ब्रूयां त्वाऽहं परन्तप
महाप्राज्ञा, तुझं जन्म आणि कुळ दोन्ही शुभ आहे, हे मी जाणतो. शत्रूंचा दाह करणारा, तुला पापाचं काम सांगणं माझ्या हातून कसं होईल?
व्यवहार्यश्च राजेन्द्र शुद्धश्चैव भविष्यसि । धनूंष्येतानि मा भैस्त्वं शरीरं नात्र विद्यते
राजेंद्र, तू व्यवहारासाठी योग्य आणि शुद्ध राहशील. या धनुष्यांना घाबरू नकोस; इथे शरीर काहीच नाही.
दायादं मत्स्यराजस्य कुले जातं मनस्विनम् । कथं वा नन्दितं कर्म कारये त्वां नृपात्मज
मत्स्यराजाच्या घरात जन्मलेला, मनाने उत्तम असलेल्या राजपुत्रा, तुला आनंद देणारं काम मी कसं करायला लावू?
एवमुक्तः स पार्थेन रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली। आरुरोह शमीवृक्षं वैराटिरवशस्तदा
पार्थाने असं म्हटल्यावर कुंडलधारी, रथातून खाली उतरून, जबरदस्तीने शमीच्या झाडावर चढला, हे विराटराजा.
तमन्वशासच्छत्रुघ्नो रथे तिष्ठन्धनञ्जयः । अवरोपय वृक्षाग्राद्धनूंष्येतानि माचिरम्
रथावर उभा राहून, शत्रूंचा नाश करणारा धनंजय त्याला म्हणाला, 'त्या झाडाच्या टोकावरची धनुष्यं लवकर खाली आण.'
सोपहृत्य महार्हाणि धनूंषि पृथुवक्षसाम् । परिवेष्टनपत्राणि विमुच्य समुपानयत्
मोट्या छातीच्या वीरांची ती मौल्यवान धनुष्यं खाली आणून, त्यांची आवरणं काढून त्याने समोर ठेवली.
परिवेष्टनमेतेषां सर्वं मुञ्चस्व माचिरम् । तेषां संनहनीयानि परिमुच्य परन्तपः। अपश्यत्तत्र गाण्डीवं चतुर्भिरपरैः सह
या सर्वांची आवरणं लवकर काढ. शत्रूंचा दाह करणारा, त्यांची आवरणं काढून, तिथे गांडीव आणि आणखी चार धनुष्यं पाहिली.
तेषां विमुच्यमानानां धनुषामर्कवर्चसाम्। विनिश्चेरुः प्रभा दिव्या ग्रहाणामुदयेष्विव
त्या अमरांसारख्या तेजस्वी धनुष्यांची आवरणं काढताना, त्यातून दिव्य प्रकाश निघाला, जणू ग्रह उगवत असावेत.
स तेषां रूपमालेक्य भोगिनामिव दृम्भताम् । हृष्टरोमा भयोद्विग्रः प्रवेपिततनुस्तदा
त्यांचा रूप आणि तेज पाहून, जणू नागांच्या ऐश्वर्याप्रमाणे, त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, भीतीने तो थरथर कापू लागला.
अर्जुनेन समाश्वस्तः किंचिद्धृष्टो नृपात्मजः। तेषां संदर्शनाभ्यासं स्पर्शाभ्यासं पुनः पुनः ।। 58
अर्जुनाने धीर दिल्यावर, राजपुत्र थोडा धाडसी झाला; तो पुन्हा पुन्हा ती धनुष्यं पाहू लागला आणि त्यांना स्पर्श करू लागला.
आमील्य पुनरुन्मील्य स्पृष्ट्वास्पृष्ट्वा चकार सः। सम्यग्घुण्टस्तदाऽऽश्वस्तः क्षणेन समपद्यत ।। 59
तो डोळे मिटून, पुन्हा उघडून, कधी स्पर्श करून, कधी मागे घेऊन, असं पुन्हा पुन्हा करत राहिला; योग्यरीत्या समजावून आणि धीर दिल्यावर तो क्षणात तयार झाला.
संस्पृश्य तानि चापानि भानुमन्ति बृहन्ति च। वैराटिरर्जुनं राजन्निदं वचनमब्रवीत् ।। 60
ती तेजस्वी आणि मोठी धनुष्यं हातात धरून, विराटराजाने अर्जुनाला विचारलं, 'हे अर्जुना, हे काय आहे?'
सारथे किमिदं दिव्यं नागो वा यदि वा धनुः। सौवर्णान्यत्र पद्मानि शतपत्राणि भागशः । कुशाग्निप्रतितप्तानि भानुमन्ति बृहन्ति च
सारथ्या, हे दिव्य काय आहे—हा हत्ती आहे की धनुष्य? इथे सोन्याची कमळं, शंभर पाकळ्यांची, भागभागांनी दिसतात; कुशाग्नीने तापवलेली, तेजस्वी आणि मोठी.
बिन्दवश्चात्र सौवर्णा मणिप्रोताः समन्ततः। शशिसूर्यप्रभाः पृष्ठे भान्ति रुक्मपरिष्कृताः
इथे सर्वत्र रत्नांनी गुंफलेले सोन्याचे थेंब आहेत; त्यांच्या पाठीमागे, चंद्रसूर्याच्या प्रकाशासारखा तेज आहे, सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेला.
पुष्पाण्यत्र सुवर्णानि शतपत्राणि भागशः । विस्मापनीयरूपं च भीमं भीमप्रदर्शनम्
इथे सोन्याची फुलं, शंभर पाकळ्यांचे कमळ भरपूर आहेत; त्यांचं रूप इतकं अद्भुत, भीतीदायक आणि पाहणाऱ्याला थक्क करणारं आहे.
नीलोत्पलनिभं कस्य शातकुम्भपरिष्कृतम्। ऋषभा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे तिष्ठन्ति शृङ्गिणः
हे सोन्याने मढवलेलं, निळ्या कमळासारखं दिसणारं कोणाचं आहे? ज्याच्या पाठीवर सोन्याचे शिंग असलेले बैल उभे आहेत.
तालप्रमाणं कस्येदं मणिरुक्मविभूषितम् हाटकस्य सुवर्णस्य यस्मिञ्शाखामृगा दश
हा ताडाच्या झाडाएवढा मोठा, रत्नांनी आणि सोन्याने सजवलेला धनुष्य कोणाचा आहे? ज्यावर दहा सोन्याचे शाखामृग बसवले आहेत.
दुरानमं महादीर्घं सुरूपं दुष्प्रधर्षणम् । कस्येदमीदृशं चित्रं धनुः सर्वे च दंशिताः
हे इतकं लांब, सुंदर आणि कुणीही जिंकू न शकेल असं अद्भुत धनुष्य आणि हे सर्व सजवलेले बाण कोणाचे आहेत?
चन्द्रार्कविमलाभासः सुरूपाः सुप्रदर्शनाः । हंसाः पृष्ठं श्रिता यस्य कुशाग्निप्रतिमार्चिषः । शार्ङ्गगाण्डीवसदृशं कस्येदं सारथे धनुः
हे सारथ्या, चंद्र-सूर्यासारखी चमक असलेलं, सुंदर आणि स्पष्ट दिसणारं धनुष्य कोणाचं आहे? ज्याच्या पाठीवर कुशाग्नीच्या ज्वाळेसारख्या तेजस्वी हंस आहेत आणि जे शार्ङ्ग किंवा गांडीवासारखं दिसतं.
चतुर्तं काञ्चनवपुर्भाति विद्युद्गणोपमम्। नीलोपलिप्तमच्छिदं जातरूपमयं धनुः । मत्स्यश्चास्य हिरण्यस्य पृष्ठे तिष्ठन्ति दंशिताः
चौथं धनुष्य सोन्यासारखं झळकतंय, विजेच्या चमकांसारखं; ते निळ्या रंगाने माखलेलं, अखंड आणि शुद्ध सोन्याचं आहे. त्याच्या पाठीवर सोन्याचे मासे मांडले आहेत.
शक्रचापोपमं दिव्यं कस्येदं सारथे धनुः। उच्छ्रितं फणिवद्दिव्यं सारवत्त्वाद्दुरानमम्
हे सारथ्या, हे इंद्राच्या धनुष्याप्रमाणे दिव्य, सर्पाच्या फण्यासारखं उंचावलेलं, लांब आणि मजबूत धनुष्य कोणाचं आहे?
सहस्रगोधाः सौवर्णा द्वीपिनश्च चतुर्दश । बर्हिणश्चात्र सौवर्णाः शतचन्द्रार्कभूषिताः। जाम्बूनदविचित्राङ्गं कस्येदं पञ्चमं धनुः
इथे हजार सोन्याच्या गोध्या आणि चौदा बिबटे आहेत; सोन्याचे मोर, शंभर चंद्र-सूर्यांनी सजलेले, आणि जांबूनद सोन्याने नटलेलं हे पाचवं अद्भुत धनुष्य कोणाचं आहे?
कस्येमे क्षुरनाराचाः सहस्रं लोमवापिनः। प्रक्षिप्तास्तीक्ष्णतुण्डाग्रा उपासङ्गे हिरण्मये
हे केस कापणाऱ्या धारदार टोकाचे, सोन्याच्या भात्यात ठेवलेले हजार कापणारे बाण कोणाचे आहेत?
हारिद्रवर्णाः कस्येमे शिता पञ्चशतं शराः। आशीविषसमस्पर्शाः शिताश्चाजिंहगा दृढाः
हे पिवळ्या रंगाचे, विषारी सापासारखे स्पर्श असलेले, सरळ आणि मजबूत असे पाचशे धारदार बाण कोणाचे आहेत?
विपाठाः पृथवः कस्य गृध्रपत्रार्धवाजिताः। वराहकर्णास्तीक्ष्णाग्राः कस्येमे रुचिराः शराः
हे रुंद, फाटलेले, गिधाडाच्या पिसांनी अर्धवट झाकलेले, डुकराच्या कानासारखे टोकदार आणि सुंदर चमकणारे बाण कोणाचे आहेत?
वज्राशनिसमस्पर्शा वैश्वानरशिखार्चिषः। सुवर्णपुङ्खास्तीक्ष्णाग्राः कस्य सप्तशतं शराः
हे सोन्याच्या पिसांचे, टोकदार, अग्नीच्या ज्वाळेसारखे तेजस्वी आणि वज्राच्या वीजेसारखा स्पर्श असलेले सातशे बाण कोणाचे आहेत?
कस्यायं सायको दीर्घो गव्ये कोशे च दंशितः। कस्य दण्डो दृढः श्लक्ष्णो रुचिरोऽयं प्रकाशते
हे गायीच्या कातडीच्या भात्यात ठेवलेलं लांब बाण कोणाचं आहे? आणि हे मजबूत, गुळगुळीत, सुंदर आणि चमकणारं दंड कोणाचा आहे?
वैयाघ्रकोशः कस्यायं दिव्यः शङ्खो महाप्रभः । कस्यार्थमसयश्चैते पञ्च शार्दूललक्षणाः
वाघाच्या कातडीच्या भात्यात ठेवलेला हा दिव्य, तेजस्वी शंख कोणाचा आहे? आणि वाघाच्या खूणांनी सजलेली ही पाच तलवारी कोणासाठी आहेत?