अतिसूक्ष्माणि ह्रस्वानि सर्वाणि च मृदूनि च। आयुधानि महाबाहो तवैतानि महाबल
महाबाहू, तुझ्यासाठी ही सगळी शस्त्रं फारच बारीक, लहान आणि मऊ आहेत, महाबली.
तस्माद्भूमिंजयारुह्य शमीमेतां पलाशिनीम् । अस्यां हि पाण्डुपुत्राणां धनूंषि निहितात्युत
म्हणून भुमिंजय, या पानांनी गच्च असलेल्या शमीच्या झाडावर चढ, कारण पांडुपुत्रांची धनुष्यं खरंच इथे ठेवलेली आहेत.
युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर्यमयोस्तथा । ध्वजा शराश्च शूराणां दिव्यानि कवचानि च
युधिष्ठिर, भीम, बिभत्सु आणि दोन्ही जुडवा भावांची ध्वजं, बाण आणि दिव्य कवचं इथेच आहेत.
अत्रैव तु महावीर्यं धनुः पार्थस्य गाण्डिवम् । एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्
इथेच पार्थाचं मोठं आणि सामर्थ्यवान गांडीव धनुष्य आहे, जे एकटं शंभर हजार धनुष्यांच्या बळाइतकं आहे आणि राज्य वाढवणारं आहे.
व्यायामसहमत्यर्थं तृणराजसमं महत् । सर्वायुधमहामात्रं सर्वारिक्षयकारकम्
ते धनुष्य फार कष्ट सहन करू शकतं, गवताच्या ढिगासारखं मोठं आहे, सर्व शस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे आणि सर्व शत्रूंचा नाश करणारं आहे.
सुवर्णविकृतं दिव्यं श्लक्ष्णमायतमव्रणम्। अलं भारं गुरुं सोढुं वारुणं च सुदर्शनम्
ते सोन्याचं बनवलेलं, दिव्य, गुळगुळीत, लांब, डाग नसलेलं, जड ओझं उचलायला समर्थ, वरुणाचं आणि सुंदर आहे.
तादृशान्येव सर्वाणि बलवन्ति दृढानि च। युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर्यमयोस्तथा । प्रथितानि विशिष्टानि दुर्दशानि भवन्त्युत
युधिष्ठिर, भीम, बिभत्सु आणि दोन्ही जुडवा भावांची सगळी शस्त्रंही अशीच बलवान, मजबूत, प्रसिद्ध, विशेष आणि पाहायला कठीण आहेत.
शरीरमिह चासक्तं शम्यां शुष्कं पुरा किल। तदहं राजपुत्रः सन्स्पृशेयं पाणिना कथम्
इथे पूर्वी एक कोरडं शमीचं झाड शरीराला जोडलेलं होतं; राजपुत्रा, मग मी ते हातानं कसं स्पर्श करू?
न मामेवंविधं कर्म कारयस्व बृहन्नले । कथं वा शक्यते कर्तुं बुद्ध्या त्वं मन्यसे कथं
बृहन्नले, मला अशा प्रकारचं काम मोठ्या अग्नीत करू नकोस. हे कसं करता येईल, किंवा तुझ्या मते हे बुद्धीने कसं शक्य आहे?
नैवंविधं मया युक्तमालब्धुं क्षत्रयोनिना । महता राजपुत्रेण मन्त्रयज्ञविदा सता
मी क्षत्रिय कुळात जन्मलेला, मोठा राजपुत्र आणि मंत्रयज्ञ जाणणारा, असा सत्पुरुष म्हणून असं काही करायला मला शोभत नाही.
स्पृष्टवन्तं शरीरं मां शववाहमिवाशुचिम्। कथं वा व्यवहार्यं वै कुर्वीथास्त्वं बृहन्नले
माझ्या शरीराला स्पर्श करून, जणू काही मी अपवित्र शववाहक आहे, अशा स्थितीत बृहन्नले, तू माझ्याशी व्यवहार कसा करशील?
तमुवाच ततः शूरः पार्थं परपुंरजयः। दायादं सर्वमत्स्यानां कुले जातं विशारदम्
तेव्हा शूर आणि शत्रूंचा पराभव करणारा त्या पार्थाला म्हणाला, 'तू सर्व मत्स्यांचा वारसदार, राजघराण्यात जन्मलेला आणि कुशल आहेस.'
जानामि त्वां महाप्राज्ञ शुभं जात्या कुलेन च । कथं नु पापकं कर्म ब्रूयां त्वाऽहं परन्तप
महाप्राज्ञा, तुझं जन्म आणि कुळ दोन्ही शुभ आहे, हे मी जाणतो. शत्रूंचा दाह करणारा, तुला पापाचं काम सांगणं माझ्या हातून कसं होईल?
व्यवहार्यश्च राजेन्द्र शुद्धश्चैव भविष्यसि । धनूंष्येतानि मा भैस्त्वं शरीरं नात्र विद्यते
राजेंद्र, तू व्यवहारासाठी योग्य आणि शुद्ध राहशील. या धनुष्यांना घाबरू नकोस; इथे शरीर काहीच नाही.
दायादं मत्स्यराजस्य कुले जातं मनस्विनम् । कथं वा नन्दितं कर्म कारये त्वां नृपात्मज
मत्स्यराजाच्या घरात जन्मलेला, मनाने उत्तम असलेल्या राजपुत्रा, तुला आनंद देणारं काम मी कसं करायला लावू?
एवमुक्तः स पार्थेन रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली। आरुरोह शमीवृक्षं वैराटिरवशस्तदा
पार्थाने असं म्हटल्यावर कुंडलधारी, रथातून खाली उतरून, जबरदस्तीने शमीच्या झाडावर चढला, हे विराटराजा.
तमन्वशासच्छत्रुघ्नो रथे तिष्ठन्धनञ्जयः । अवरोपय वृक्षाग्राद्धनूंष्येतानि माचिरम्
रथावर उभा राहून, शत्रूंचा नाश करणारा धनंजय त्याला म्हणाला, 'त्या झाडाच्या टोकावरची धनुष्यं लवकर खाली आण.'
सोपहृत्य महार्हाणि धनूंषि पृथुवक्षसाम् । परिवेष्टनपत्राणि विमुच्य समुपानयत्
मोट्या छातीच्या वीरांची ती मौल्यवान धनुष्यं खाली आणून, त्यांची आवरणं काढून त्याने समोर ठेवली.
परिवेष्टनमेतेषां सर्वं मुञ्चस्व माचिरम् । तेषां संनहनीयानि परिमुच्य परन्तपः। अपश्यत्तत्र गाण्डीवं चतुर्भिरपरैः सह
या सर्वांची आवरणं लवकर काढ. शत्रूंचा दाह करणारा, त्यांची आवरणं काढून, तिथे गांडीव आणि आणखी चार धनुष्यं पाहिली.
तेषां विमुच्यमानानां धनुषामर्कवर्चसाम्। विनिश्चेरुः प्रभा दिव्या ग्रहाणामुदयेष्विव
त्या अमरांसारख्या तेजस्वी धनुष्यांची आवरणं काढताना, त्यातून दिव्य प्रकाश निघाला, जणू ग्रह उगवत असावेत.
स तेषां रूपमालेक्य भोगिनामिव दृम्भताम् । हृष्टरोमा भयोद्विग्रः प्रवेपिततनुस्तदा
त्यांचा रूप आणि तेज पाहून, जणू नागांच्या ऐश्वर्याप्रमाणे, त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, भीतीने तो थरथर कापू लागला.
अर्जुनेन समाश्वस्तः किंचिद्धृष्टो नृपात्मजः। तेषां संदर्शनाभ्यासं स्पर्शाभ्यासं पुनः पुनः ।। 58
अर्जुनाने धीर दिल्यावर, राजपुत्र थोडा धाडसी झाला; तो पुन्हा पुन्हा ती धनुष्यं पाहू लागला आणि त्यांना स्पर्श करू लागला.
आमील्य पुनरुन्मील्य स्पृष्ट्वास्पृष्ट्वा चकार सः। सम्यग्घुण्टस्तदाऽऽश्वस्तः क्षणेन समपद्यत ।। 59
तो डोळे मिटून, पुन्हा उघडून, कधी स्पर्श करून, कधी मागे घेऊन, असं पुन्हा पुन्हा करत राहिला; योग्यरीत्या समजावून आणि धीर दिल्यावर तो क्षणात तयार झाला.
संस्पृश्य तानि चापानि भानुमन्ति बृहन्ति च। वैराटिरर्जुनं राजन्निदं वचनमब्रवीत् ।। 60
ती तेजस्वी आणि मोठी धनुष्यं हातात धरून, विराटराजाने अर्जुनाला विचारलं, 'हे अर्जुना, हे काय आहे?'
सारथे किमिदं दिव्यं नागो वा यदि वा धनुः। सौवर्णान्यत्र पद्मानि शतपत्राणि भागशः । कुशाग्निप्रतितप्तानि भानुमन्ति बृहन्ति च
सारथ्या, हे दिव्य काय आहे—हा हत्ती आहे की धनुष्य? इथे सोन्याची कमळं, शंभर पाकळ्यांची, भागभागांनी दिसतात; कुशाग्नीने तापवलेली, तेजस्वी आणि मोठी.
बिन्दवश्चात्र सौवर्णा मणिप्रोताः समन्ततः। शशिसूर्यप्रभाः पृष्ठे भान्ति रुक्मपरिष्कृताः
इथे सर्वत्र रत्नांनी गुंफलेले सोन्याचे थेंब आहेत; त्यांच्या पाठीमागे, चंद्रसूर्याच्या प्रकाशासारखा तेज आहे, सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेला.
पुष्पाण्यत्र सुवर्णानि शतपत्राणि भागशः । विस्मापनीयरूपं च भीमं भीमप्रदर्शनम्
इथे सोन्याची फुलं, शंभर पाकळ्यांचे कमळ भरपूर आहेत; त्यांचं रूप इतकं अद्भुत, भीतीदायक आणि पाहणाऱ्याला थक्क करणारं आहे.
नीलोत्पलनिभं कस्य शातकुम्भपरिष्कृतम्। ऋषभा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे तिष्ठन्ति शृङ्गिणः
हे सोन्याने मढवलेलं, निळ्या कमळासारखं दिसणारं कोणाचं आहे? ज्याच्या पाठीवर सोन्याचे शिंग असलेले बैल उभे आहेत.
तालप्रमाणं कस्येदं मणिरुक्मविभूषितम् हाटकस्य सुवर्णस्य यस्मिञ्शाखामृगा दश
हा ताडाच्या झाडाएवढा मोठा, रत्नांनी आणि सोन्याने सजवलेला धनुष्य कोणाचा आहे? ज्यावर दहा सोन्याचे शाखामृग बसवले आहेत.
दुरानमं महादीर्घं सुरूपं दुष्प्रधर्षणम् । कस्येदमीदृशं चित्रं धनुः सर्वे च दंशिताः
हे इतकं लांब, सुंदर आणि कुणीही जिंकू न शकेल असं अद्भुत धनुष्य आणि हे सर्व सजवलेले बाण कोणाचे आहेत?