यस्मिञ्जाते मही कृत्स्ना निर्भरोच्छ्वासिताऽभवत्। येन मे दक्षिणा दत्ता बद्ध्वा द्रुपदमोजसा
याच्या जन्माने संपूर्ण पृथ्वीने सुटकेचा श्वास घेतला; याच्या बळावर द्रुपदाला बांधून मी दक्षिणा म्हणून मिळवली.
विद्ध्वा वियद्गतं लक्ष्यं विनिर्जित्य च पार्थिवान् । निर्जिता येन पाञ्चाली पुरा येन स्वयंवरे
याने आकाशातलं लक्ष्य भेदलं, राजांना हरवलं आणि याच्यामुळेच पांडवांनी जुना स्वयंवर जिंकून पांचाली मिळवली.
खाण्डवे येन संतृप्तो वह्निर्जित्वा सुरासुरान् । परिणीता सुभद्रा च येन निर्जित्य यादवान्
खांडव वनात याच्यामुळे अग्नी तृप्त झाला, देव-दानवांना जिंकून; आणि यादवांना हरवून यानेच सुभद्रेशी विवाह केला.
निर्जितो येन युद्धेन त्रिपुरारिः स्मरार्दनः
याच्यामुळेच युद्धात त्रिपुरारी, म्हणजेच मदनाचा संहार करणारा, हरवला गेला.
गत्वा त्रिविष्टपं येन जितेन्द्रा दानवा युधि । निवातकवचा राजन्दानवानां त्रिकोटयः। निर्जिताः कालकेयाश्च हिरण्यपुरवासिनः
यानेच स्वर्गात जाऊन देव आणि दानवांना युद्धात हरवलं; राजन, निवातकवच नावाच्या दानवांच्या तीन कोटी सैन्याला आणि हिरण्यपुरात राहणाऱ्या कालकेयांनाही यानेच जिंकले.
येन त्वं मोचितो बद्धश्चित्रसेनेन तद्वने
तू जंगलात चित्रसेनाने बांधला असताना, याच्यामुळेच तुला सोडवण्यात आलं.
येन गत्वोत्तरं मेरोरानिनाय महद्धनम् । याजितो धर्मसूनुश्च नृपान्सर्वान्विजित्य च
यानेच उत्तरेला मेरूच्या पलीकडे जाऊन मोठं धन आणलं; आणि धर्मपुत्राने सर्व राजांना जिंकून यज्ञ केला.
यस्मिञ्शौर्यं च वीर्यं च तेजो धैर्यं पराक्रमः । औदार्यं चैव गाम्भीर्यं श्रीर्ह्रीर्धर्मो दयाऽऽर्जवम् । एवमादिगुणोपेतः सोयं पार्थो न संशयः
ज्याच्यात शौर्य, पराक्रम, तेज, धैर्य, धाडस, उदारता, गंभीरपणा, श्री, लाज, धर्म, दया आणि प्रामाणिकपणा—असे सर्व गुण आहेत, तो हाच पार्थ आहे, यात काहीच शंका नाही.
नाजित्वा विनिवर्तेत सर्वानपि मरुद्गणान्
तो सर्व मरुतगणांनाही न जिंकता परत फिरणार नाही.
क्लेशितश्च वने शूरो वासवेन च शिक्षितः। अमर्षवशमापन्नो योत्स्यते नात्र संशयः । न ह्यस्य प्रतियोद्धारमन्यं पश्यामि कौरव
त्याने वनात खूप हाल सोसले, वासवाने त्याला शिक्षण दिलं, आणि आता तो रागाच्या भरात युद्ध करणार आहे—यात शंका नाही; आणि त्याला सामोरे जाण्याची ताकद दुसऱ्या कोणातही मी पाहत नाही, कौरवा.
महादेवोपि पार्थेन श्रूयते युद्धतोषितः । किरातवेषप्रच्छन्नो गिरौ हिमवति प्रभुः
पार्थाने हिमालयाच्या डोंगरावर किराताचा वेष घेतलेल्या महादेवालाही युद्धात प्रसन्न केल्याचं ऐकायला मिळतं.
इत्येवंवादिनं द्रोणं कर्णः क्रुद्धोऽभ्यभाषत
ड्रोण असे बोलत असताना, कर्ण रागाने त्याच्याशी बोलू लागला.
सदा भवान्फल्गुनस्य गुणानस्मासु कत्थसे। न चार्जुनः कलापूर्णो मम दुर्योधनस्य वा
तुम्ही नेहमी आमच्यासमोर फाळ्गुनाच्या गुणांचीच स्तुती करता; पण अर्जुन, मी किंवा दुर्योधन — आमच्यापैकी कुणाकडेही पूर्ण बाणांची भांडी नाही.
यद्येष पार्थो राधेय कृतं कार्यं भवेन्मम । ज्ञाताः पुनश्चरिष्यन्ति द्वादशान्यांश्च वत्सरान्
राधेय, जर हा पार्थ माझं काम पूर्ण करेल, तर ओळखले गेलेले लोक पुन्हा बारा वर्षं वनवासात घालवतील.
अथवा कश्चिदेवान्यः क्लीबरूपेण देवराट् । शरैरेनं सुनिशितैः पातयिष्यामि भूतले
किंवा, देवराज, कुणी दुसराच माणूस शिखंडीचा वेष घेऊन आला, तरी मी त्याला तीक्ष्ण बाणांनी भूमीवर पाडीन.
तस्मिन्वदति तां वाचं धार्तराष्ट्रे परन्तपे। भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिः पौरुषं तदपूजयन्
धृतराष्ट्रपुत्रांमध्ये शत्रूंचा संहार करणारा हे बोलत असताना भीष्म, ड्रोण, कृप आणि द्रोणपुत्र यांनी त्याचं शौर्य मान्य केलं.
तां शमीमभिसंगम्य पार्थो वैराटिमब्रवीत्। सुखसंवर्धितं पित्रा समराणामकोविदम्
त्या शमीच्या झाडाजवळ जाऊन पार्थाने, वडिलांनी सुखात वाढवलेल्या आणि युद्धकलेत निपुण असलेल्या विराटपुत्राला सांगितलं.
एहि भूमिंजयारुह्य वैराटे महतीं शमीम्। समादिष्टो मया क्षिप्रं धनुर्गाण्डीवमानय
भुमिंजय, चल, या विराटाच्या भूमीतील मोठ्या शमीच्या झाडावर चढ आणि मी सांगतो तसं लवकर गांडीव धनुष्य घेऊन ये.
नेमानीष्वासनानीह सोढुं शक्ष्यन्ति मे बलम् । नालं भारं गुरुं भेत्तुं कुञ्जरं वा प्रमर्दितुम्
माझ्या ताकदीला इथली ही धनुष्यं उचलणं शक्य नाही; ना मी जड ओझं फोडू शकतो, ना हत्तीला चिरडू शकतो.
मम वा बाहुविक्षेपं शत्रूनिह विजेष्यतः। नेच्छामि तैरहं कर्तुं कर्म वैजयिकं त्विह
शत्रूंना मी फक्त माझ्या हातांच्या जोरावर हरवतो, म्हणून या शस्त्रांनी इथे विजय मिळवण्याचं काम मला करायचं नाही.
अतिसूक्ष्माणि ह्रस्वानि सर्वाणि च मृदूनि च। आयुधानि महाबाहो तवैतानि महाबल
महाबाहू, तुझ्यासाठी ही सगळी शस्त्रं फारच बारीक, लहान आणि मऊ आहेत, महाबली.
तस्माद्भूमिंजयारुह्य शमीमेतां पलाशिनीम् । अस्यां हि पाण्डुपुत्राणां धनूंषि निहितात्युत
म्हणून भुमिंजय, या पानांनी गच्च असलेल्या शमीच्या झाडावर चढ, कारण पांडुपुत्रांची धनुष्यं खरंच इथे ठेवलेली आहेत.
युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर्यमयोस्तथा । ध्वजा शराश्च शूराणां दिव्यानि कवचानि च
युधिष्ठिर, भीम, बिभत्सु आणि दोन्ही जुडवा भावांची ध्वजं, बाण आणि दिव्य कवचं इथेच आहेत.
अत्रैव तु महावीर्यं धनुः पार्थस्य गाण्डिवम् । एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्
इथेच पार्थाचं मोठं आणि सामर्थ्यवान गांडीव धनुष्य आहे, जे एकटं शंभर हजार धनुष्यांच्या बळाइतकं आहे आणि राज्य वाढवणारं आहे.
व्यायामसहमत्यर्थं तृणराजसमं महत् । सर्वायुधमहामात्रं सर्वारिक्षयकारकम्
ते धनुष्य फार कष्ट सहन करू शकतं, गवताच्या ढिगासारखं मोठं आहे, सर्व शस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे आणि सर्व शत्रूंचा नाश करणारं आहे.
सुवर्णविकृतं दिव्यं श्लक्ष्णमायतमव्रणम्। अलं भारं गुरुं सोढुं वारुणं च सुदर्शनम्
ते सोन्याचं बनवलेलं, दिव्य, गुळगुळीत, लांब, डाग नसलेलं, जड ओझं उचलायला समर्थ, वरुणाचं आणि सुंदर आहे.
तादृशान्येव सर्वाणि बलवन्ति दृढानि च। युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर्यमयोस्तथा । प्रथितानि विशिष्टानि दुर्दशानि भवन्त्युत
युधिष्ठिर, भीम, बिभत्सु आणि दोन्ही जुडवा भावांची सगळी शस्त्रंही अशीच बलवान, मजबूत, प्रसिद्ध, विशेष आणि पाहायला कठीण आहेत.
शरीरमिह चासक्तं शम्यां शुष्कं पुरा किल। तदहं राजपुत्रः सन्स्पृशेयं पाणिना कथम्
इथे पूर्वी एक कोरडं शमीचं झाड शरीराला जोडलेलं होतं; राजपुत्रा, मग मी ते हातानं कसं स्पर्श करू?
न मामेवंविधं कर्म कारयस्व बृहन्नले । कथं वा शक्यते कर्तुं बुद्ध्या त्वं मन्यसे कथं
बृहन्नले, मला अशा प्रकारचं काम मोठ्या अग्नीत करू नकोस. हे कसं करता येईल, किंवा तुझ्या मते हे बुद्धीने कसं शक्य आहे?
नैवंविधं मया युक्तमालब्धुं क्षत्रयोनिना । महता राजपुत्रेण मन्त्रयज्ञविदा सता
मी क्षत्रिय कुळात जन्मलेला, मोठा राजपुत्र आणि मंत्रयज्ञ जाणणारा, असा सत्पुरुष म्हणून असं काही करायला मला शोभत नाही.