यादृशान्यत्र दृश्यन्ते रूपाणि विविधानि च। यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु युद्धं स्यात्समुपस्थितम्
इतरत्र जसे अनेक विचित्र प्रकार दिसतात, तसेच इथेही दिसत आहेत; तुमचे लोक जागे राहू द्या, कारण युद्ध अगदी जवळ आलं आहे.
रक्षध्वमपि राजानं व्यूहध्वं वाहिनीमपि । वैशसं च प्रतीक्षध्वं रक्षध्वं चापि गोधनम्
राजाचं रक्षण करा, सैन्याची मांडणी करा, संकटाची तयारी ठेवा आणि गोधनाचीही काळजी घ्या.
एष वीरो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतांवरः। आगतः क्लीबवेषेण पार्थो नास्त्यत्र संशयः
हा पराक्रमी, बलवान, सर्व शस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ असलेला वीर, स्त्रीसारख्या वेषात इथे आला आहे—हा अर्जुनच आहे, यात काहीच शंका नाही.
एतावदुक्त्वा वचनं भीष्ममालोक्य चाब्रवीत्
असं म्हणून त्याने भीष्माकडे पाहिलं आणि त्याला संबोधून बोलला.
नदीज लङ्केशवनारिकेतुर्नगाह्वयो नाम नगारिसूनुः । गत्या सुरेशः क्वचिदङ्गनेव गुरुर्बभाषे वचनं तदानीम्
नदिजा नावाचा, लंकेच्या जंगलांचा स्वामी, तुरा गाव्हय नावाने ओळखला जाणारा, चालण्यात देवांसारखा आणि कधी कधी स्त्रीसारखा दिसणारा तो गुरू त्या वेळी असे बोलला.
इत्युक्त्वा संज्ञया द्रोणस्तूष्णीमासीद्विशांपते। भारद्वाजवचः श्रुत्वा गाङ्गेयः संज्ञयाऽब्रवीत्
असं संकेताने सांगून द्रोण गप्प बसला, राजाधिराज; भारद्वाजाचं बोलणं ऐकून, गंगेपुत्र भीष्मानेही संकेताने उत्तर दिलं.
अतीतं चक्रमस्माकं विषयान्तरमागताः । अतीतः समयश्चोक्त अस्माभिर्यः सभातले। न भयं शत्रुतः कार्यं शङ्कां त्यज नरर्षभ
आपला ठरलेला काळ संपला आहे, आपण दुसऱ्याच्या प्रदेशात आलो आहोत; सभेत केलेला करारही आता संपला आहे; शत्रूची भीती बाळगू नकोस—म्हणून मनातली शंका काढून टाक, श्रेष्ठ पुरुषा.
देवव्रतेनैवमुक्ते वचने हितकारिणा । दुर्योधनमथालोक्य संज्ञया द्रोण अब्रवीत्
देवव्रताने, तुझ्या हितासाठी नेहमी बोलणाऱ्याने, असे सांगितल्यावर द्रोणाने दुर्योधनाकडे पाहून संकेताने त्याला काही सांगितलं.
एष वीरो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतांवरः । आगतः क्लीबरूपेण पार्थो नास्त्यत्र संशयः
हा पराक्रमी, बलवान, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला वीर, स्त्रीसारख्या रूपात इथे आला आहे—हा अर्जुनच आहे, यात काहीच शंका नाही.
एष पार्थो हि विक्रान्तः सव्यसाची परन्तपः। ये जेतारो महीपानाममुना कुरवो हताः
हा खरा पार्थ आहे, धाडसी, दोन्ही हातांनी सारखं काम करणारा, शत्रूंना जाळणारा; याच्यामुळे कुरू, जे राजांना जिंकणारे होते, ते हरले गेले.
यस्मिञ्जाते मही कृत्स्ना निर्भरोच्छ्वासिताऽभवत्। येन मे दक्षिणा दत्ता बद्ध्वा द्रुपदमोजसा
याच्या जन्माने संपूर्ण पृथ्वीने सुटकेचा श्वास घेतला; याच्या बळावर द्रुपदाला बांधून मी दक्षिणा म्हणून मिळवली.
विद्ध्वा वियद्गतं लक्ष्यं विनिर्जित्य च पार्थिवान् । निर्जिता येन पाञ्चाली पुरा येन स्वयंवरे
याने आकाशातलं लक्ष्य भेदलं, राजांना हरवलं आणि याच्यामुळेच पांडवांनी जुना स्वयंवर जिंकून पांचाली मिळवली.
खाण्डवे येन संतृप्तो वह्निर्जित्वा सुरासुरान् । परिणीता सुभद्रा च येन निर्जित्य यादवान्
खांडव वनात याच्यामुळे अग्नी तृप्त झाला, देव-दानवांना जिंकून; आणि यादवांना हरवून यानेच सुभद्रेशी विवाह केला.
निर्जितो येन युद्धेन त्रिपुरारिः स्मरार्दनः
याच्यामुळेच युद्धात त्रिपुरारी, म्हणजेच मदनाचा संहार करणारा, हरवला गेला.
गत्वा त्रिविष्टपं येन जितेन्द्रा दानवा युधि । निवातकवचा राजन्दानवानां त्रिकोटयः। निर्जिताः कालकेयाश्च हिरण्यपुरवासिनः
यानेच स्वर्गात जाऊन देव आणि दानवांना युद्धात हरवलं; राजन, निवातकवच नावाच्या दानवांच्या तीन कोटी सैन्याला आणि हिरण्यपुरात राहणाऱ्या कालकेयांनाही यानेच जिंकले.
येन त्वं मोचितो बद्धश्चित्रसेनेन तद्वने
तू जंगलात चित्रसेनाने बांधला असताना, याच्यामुळेच तुला सोडवण्यात आलं.
येन गत्वोत्तरं मेरोरानिनाय महद्धनम् । याजितो धर्मसूनुश्च नृपान्सर्वान्विजित्य च
यानेच उत्तरेला मेरूच्या पलीकडे जाऊन मोठं धन आणलं; आणि धर्मपुत्राने सर्व राजांना जिंकून यज्ञ केला.
यस्मिञ्शौर्यं च वीर्यं च तेजो धैर्यं पराक्रमः । औदार्यं चैव गाम्भीर्यं श्रीर्ह्रीर्धर्मो दयाऽऽर्जवम् । एवमादिगुणोपेतः सोयं पार्थो न संशयः
ज्याच्यात शौर्य, पराक्रम, तेज, धैर्य, धाडस, उदारता, गंभीरपणा, श्री, लाज, धर्म, दया आणि प्रामाणिकपणा—असे सर्व गुण आहेत, तो हाच पार्थ आहे, यात काहीच शंका नाही.
नाजित्वा विनिवर्तेत सर्वानपि मरुद्गणान्
तो सर्व मरुतगणांनाही न जिंकता परत फिरणार नाही.
क्लेशितश्च वने शूरो वासवेन च शिक्षितः। अमर्षवशमापन्नो योत्स्यते नात्र संशयः । न ह्यस्य प्रतियोद्धारमन्यं पश्यामि कौरव
त्याने वनात खूप हाल सोसले, वासवाने त्याला शिक्षण दिलं, आणि आता तो रागाच्या भरात युद्ध करणार आहे—यात शंका नाही; आणि त्याला सामोरे जाण्याची ताकद दुसऱ्या कोणातही मी पाहत नाही, कौरवा.
महादेवोपि पार्थेन श्रूयते युद्धतोषितः । किरातवेषप्रच्छन्नो गिरौ हिमवति प्रभुः
पार्थाने हिमालयाच्या डोंगरावर किराताचा वेष घेतलेल्या महादेवालाही युद्धात प्रसन्न केल्याचं ऐकायला मिळतं.
इत्येवंवादिनं द्रोणं कर्णः क्रुद्धोऽभ्यभाषत
ड्रोण असे बोलत असताना, कर्ण रागाने त्याच्याशी बोलू लागला.
सदा भवान्फल्गुनस्य गुणानस्मासु कत्थसे। न चार्जुनः कलापूर्णो मम दुर्योधनस्य वा
तुम्ही नेहमी आमच्यासमोर फाळ्गुनाच्या गुणांचीच स्तुती करता; पण अर्जुन, मी किंवा दुर्योधन — आमच्यापैकी कुणाकडेही पूर्ण बाणांची भांडी नाही.
यद्येष पार्थो राधेय कृतं कार्यं भवेन्मम । ज्ञाताः पुनश्चरिष्यन्ति द्वादशान्यांश्च वत्सरान्
राधेय, जर हा पार्थ माझं काम पूर्ण करेल, तर ओळखले गेलेले लोक पुन्हा बारा वर्षं वनवासात घालवतील.
अथवा कश्चिदेवान्यः क्लीबरूपेण देवराट् । शरैरेनं सुनिशितैः पातयिष्यामि भूतले
किंवा, देवराज, कुणी दुसराच माणूस शिखंडीचा वेष घेऊन आला, तरी मी त्याला तीक्ष्ण बाणांनी भूमीवर पाडीन.
तस्मिन्वदति तां वाचं धार्तराष्ट्रे परन्तपे। भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिः पौरुषं तदपूजयन्
धृतराष्ट्रपुत्रांमध्ये शत्रूंचा संहार करणारा हे बोलत असताना भीष्म, ड्रोण, कृप आणि द्रोणपुत्र यांनी त्याचं शौर्य मान्य केलं.
तां शमीमभिसंगम्य पार्थो वैराटिमब्रवीत्। सुखसंवर्धितं पित्रा समराणामकोविदम्
त्या शमीच्या झाडाजवळ जाऊन पार्थाने, वडिलांनी सुखात वाढवलेल्या आणि युद्धकलेत निपुण असलेल्या विराटपुत्राला सांगितलं.
एहि भूमिंजयारुह्य वैराटे महतीं शमीम्। समादिष्टो मया क्षिप्रं धनुर्गाण्डीवमानय
भुमिंजय, चल, या विराटाच्या भूमीतील मोठ्या शमीच्या झाडावर चढ आणि मी सांगतो तसं लवकर गांडीव धनुष्य घेऊन ये.
नेमानीष्वासनानीह सोढुं शक्ष्यन्ति मे बलम् । नालं भारं गुरुं भेत्तुं कुञ्जरं वा प्रमर्दितुम्
माझ्या ताकदीला इथली ही धनुष्यं उचलणं शक्य नाही; ना मी जड ओझं फोडू शकतो, ना हत्तीला चिरडू शकतो.
मम वा बाहुविक्षेपं शत्रूनिह विजेष्यतः। नेच्छामि तैरहं कर्तुं कर्म वैजयिकं त्विह
शत्रूंना मी फक्त माझ्या हातांच्या जोरावर हरवतो, म्हणून या शस्त्रांनी इथे विजय मिळवण्याचं काम मला करायचं नाही.