एवं ब्रुवाणो वैराटिं बीभत्सुरपराजितः। समाश्वास्य भयार्तं तमुत्तरं भरतर्षभः ।। 78
अशा प्रकारे भयाने व्याकुळ झालेल्या उत्तराला, अजिंक्य भीमसेनाने, भरतवंशातील वाघाने धीर दिला.
इतस्ततो विवेष्टन्तमकामं भयपीडितम् । रथमारोपमायास पार्थः परपुरंजयः ।। 79
तो भीतीने त्रस्त होऊन इकडे तिकडे वळत होता, तेव्हा शत्रूंच्या नगरांचा विजेता पार्थ त्याला रथावर चढवतो.
तमारोप्य रथोपस्थे विलपन्तं धनञ्जयः। गाण्डीवं धनुरादातुमुपायात्तां शमीं प्रति
त्याला रथावर बसवून, तो रडत असताना, धनंजय त्या शमीच्या झाडाकडे गांडिव धनुष्य घ्यायला गेला.
उत्तरं तं समाश्वास्य कृत्वा यन्तारमर्जुनः ।। 80
उत्तराला धीर देऊन आणि त्याला रथ चालवायला लावून अर्जुनाने—
तं दृष्ट्वा क्लीबरूपेण रथस्थं रथिपुङ्गवम्। शमीमभिमुखं यान्तं रथमारोप्य चोत्तरम्
रथावर उभा असलेला, स्त्रीसदृश वेषात असलेला तो रथवीर, शमीच्या झाडाकडे जाताना, उत्तराला रथावर बसवून—
द्रोणभीष्मादयः शूराः कुरूणां रथिसत्तमाः । वित्रस्तमनसश्चासन्धनञ्जयकृताद्भयात्
द्रोण, भीष्म आणि इतर कुरूंचे पराक्रमी रथवीर, धनंजयामुळे घाबरले आणि त्यांच्या मनात भीती दाटली.
तानवेक्ष्य हतोत्साहानुत्पातानपि चाद्भुतान्। गुरुः शस्त्रभृतांश्रेष्ठो भारद्वाजोऽभ्यभाषत
त्यांचा उत्साह मावळलेला पाहून आणि अनेक अद्भुत अपशकुन दिसत असताना, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भारद्वाजांनी बोलायला सुरुवात केली.
स्वराश्च वाताः संयान्ति रूक्षाः परुषनिस्वनाः । भस्मवर्षप्रकाशेन तमसा संवृतं नभः
कडक वारे जोरात वाहत आहेत, त्यांचा आवाजही कडक आहे; आकाश काळोख आणि राखेच्या पावसाने झाकलं गेलं आहे.
रूक्षवर्णाश्च जलदा दृश्यन्तेऽद्भुतदर्शनाः । निःसरन्ति च कोशेभ्यः शस्त्राणि विविधानि च
रूक्ष रंगाचे, आश्चर्यकारक ढग दिसत आहेत; आणि वेगवेगळ्या शस्त्रांचा म्यानातून बाहेर पडताना दिसतंय.
शिवाश्च विनदन्त्येता दीप्तायां दिशि दारुणाः । हयाश्चाश्रूणि मुञ्चन्ति ध्वजाः कम्पन्त्यकम्पिताः
त्या भयंकर कोल्ह्या जळत्या दिशेला ओरडत आहेत; घोड्यांच्या डोळ्यातून पाणी येतंय, आणि हलत नसलेले ध्वजही थरथरत आहेत.
यादृशान्यत्र दृश्यन्ते रूपाणि विविधानि च। यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु युद्धं स्यात्समुपस्थितम्
इतरत्र जसे अनेक विचित्र प्रकार दिसतात, तसेच इथेही दिसत आहेत; तुमचे लोक जागे राहू द्या, कारण युद्ध अगदी जवळ आलं आहे.
रक्षध्वमपि राजानं व्यूहध्वं वाहिनीमपि । वैशसं च प्रतीक्षध्वं रक्षध्वं चापि गोधनम्
राजाचं रक्षण करा, सैन्याची मांडणी करा, संकटाची तयारी ठेवा आणि गोधनाचीही काळजी घ्या.
एष वीरो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतांवरः। आगतः क्लीबवेषेण पार्थो नास्त्यत्र संशयः
हा पराक्रमी, बलवान, सर्व शस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ असलेला वीर, स्त्रीसारख्या वेषात इथे आला आहे—हा अर्जुनच आहे, यात काहीच शंका नाही.
एतावदुक्त्वा वचनं भीष्ममालोक्य चाब्रवीत्
असं म्हणून त्याने भीष्माकडे पाहिलं आणि त्याला संबोधून बोलला.
नदीज लङ्केशवनारिकेतुर्नगाह्वयो नाम नगारिसूनुः । गत्या सुरेशः क्वचिदङ्गनेव गुरुर्बभाषे वचनं तदानीम्
नदिजा नावाचा, लंकेच्या जंगलांचा स्वामी, तुरा गाव्हय नावाने ओळखला जाणारा, चालण्यात देवांसारखा आणि कधी कधी स्त्रीसारखा दिसणारा तो गुरू त्या वेळी असे बोलला.
इत्युक्त्वा संज्ञया द्रोणस्तूष्णीमासीद्विशांपते। भारद्वाजवचः श्रुत्वा गाङ्गेयः संज्ञयाऽब्रवीत्
असं संकेताने सांगून द्रोण गप्प बसला, राजाधिराज; भारद्वाजाचं बोलणं ऐकून, गंगेपुत्र भीष्मानेही संकेताने उत्तर दिलं.
अतीतं चक्रमस्माकं विषयान्तरमागताः । अतीतः समयश्चोक्त अस्माभिर्यः सभातले। न भयं शत्रुतः कार्यं शङ्कां त्यज नरर्षभ
आपला ठरलेला काळ संपला आहे, आपण दुसऱ्याच्या प्रदेशात आलो आहोत; सभेत केलेला करारही आता संपला आहे; शत्रूची भीती बाळगू नकोस—म्हणून मनातली शंका काढून टाक, श्रेष्ठ पुरुषा.
देवव्रतेनैवमुक्ते वचने हितकारिणा । दुर्योधनमथालोक्य संज्ञया द्रोण अब्रवीत्
देवव्रताने, तुझ्या हितासाठी नेहमी बोलणाऱ्याने, असे सांगितल्यावर द्रोणाने दुर्योधनाकडे पाहून संकेताने त्याला काही सांगितलं.
एष वीरो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतांवरः । आगतः क्लीबरूपेण पार्थो नास्त्यत्र संशयः
हा पराक्रमी, बलवान, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला वीर, स्त्रीसारख्या रूपात इथे आला आहे—हा अर्जुनच आहे, यात काहीच शंका नाही.
एष पार्थो हि विक्रान्तः सव्यसाची परन्तपः। ये जेतारो महीपानाममुना कुरवो हताः
हा खरा पार्थ आहे, धाडसी, दोन्ही हातांनी सारखं काम करणारा, शत्रूंना जाळणारा; याच्यामुळे कुरू, जे राजांना जिंकणारे होते, ते हरले गेले.
यस्मिञ्जाते मही कृत्स्ना निर्भरोच्छ्वासिताऽभवत्। येन मे दक्षिणा दत्ता बद्ध्वा द्रुपदमोजसा
याच्या जन्माने संपूर्ण पृथ्वीने सुटकेचा श्वास घेतला; याच्या बळावर द्रुपदाला बांधून मी दक्षिणा म्हणून मिळवली.
विद्ध्वा वियद्गतं लक्ष्यं विनिर्जित्य च पार्थिवान् । निर्जिता येन पाञ्चाली पुरा येन स्वयंवरे
याने आकाशातलं लक्ष्य भेदलं, राजांना हरवलं आणि याच्यामुळेच पांडवांनी जुना स्वयंवर जिंकून पांचाली मिळवली.
खाण्डवे येन संतृप्तो वह्निर्जित्वा सुरासुरान् । परिणीता सुभद्रा च येन निर्जित्य यादवान्
खांडव वनात याच्यामुळे अग्नी तृप्त झाला, देव-दानवांना जिंकून; आणि यादवांना हरवून यानेच सुभद्रेशी विवाह केला.
निर्जितो येन युद्धेन त्रिपुरारिः स्मरार्दनः
याच्यामुळेच युद्धात त्रिपुरारी, म्हणजेच मदनाचा संहार करणारा, हरवला गेला.
गत्वा त्रिविष्टपं येन जितेन्द्रा दानवा युधि । निवातकवचा राजन्दानवानां त्रिकोटयः। निर्जिताः कालकेयाश्च हिरण्यपुरवासिनः
यानेच स्वर्गात जाऊन देव आणि दानवांना युद्धात हरवलं; राजन, निवातकवच नावाच्या दानवांच्या तीन कोटी सैन्याला आणि हिरण्यपुरात राहणाऱ्या कालकेयांनाही यानेच जिंकले.
येन त्वं मोचितो बद्धश्चित्रसेनेन तद्वने
तू जंगलात चित्रसेनाने बांधला असताना, याच्यामुळेच तुला सोडवण्यात आलं.
येन गत्वोत्तरं मेरोरानिनाय महद्धनम् । याजितो धर्मसूनुश्च नृपान्सर्वान्विजित्य च
यानेच उत्तरेला मेरूच्या पलीकडे जाऊन मोठं धन आणलं; आणि धर्मपुत्राने सर्व राजांना जिंकून यज्ञ केला.
यस्मिञ्शौर्यं च वीर्यं च तेजो धैर्यं पराक्रमः । औदार्यं चैव गाम्भीर्यं श्रीर्ह्रीर्धर्मो दयाऽऽर्जवम् । एवमादिगुणोपेतः सोयं पार्थो न संशयः
ज्याच्यात शौर्य, पराक्रम, तेज, धैर्य, धाडस, उदारता, गंभीरपणा, श्री, लाज, धर्म, दया आणि प्रामाणिकपणा—असे सर्व गुण आहेत, तो हाच पार्थ आहे, यात काहीच शंका नाही.
नाजित्वा विनिवर्तेत सर्वानपि मरुद्गणान्
तो सर्व मरुतगणांनाही न जिंकता परत फिरणार नाही.
क्लेशितश्च वने शूरो वासवेन च शिक्षितः। अमर्षवशमापन्नो योत्स्यते नात्र संशयः । न ह्यस्य प्रतियोद्धारमन्यं पश्यामि कौरव
त्याने वनात खूप हाल सोसले, वासवाने त्याला शिक्षण दिलं, आणि आता तो रागाच्या भरात युद्ध करणार आहे—यात शंका नाही; आणि त्याला सामोरे जाण्याची ताकद दुसऱ्या कोणातही मी पाहत नाही, कौरवा.