अथैनमब्रवीत्पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम् ।। 68
मग पार्थाने भीतीने गोंधळलेल्या उत्ताराला सांगितले.
अहं योत्स्यामि कौरव्यैर्हयान्संयच्छ मेति माम् । आददानः किमर्थं त्वं पलायनपरोऽभवः ।। 69
मी कौरवांशी लढेन, तू फक्त घोडे आवर. माझ्यासारखा असताना तू पळण्याचाच विचार का करतोस?
युध्यस्व कौरवैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति। यस्य यन्तास्म्यहं युद्धे संयच्छामि हयोत्तमान्। राज्ञो वा राजपुत्रस्य तस्य युद्धे जयो ध्रुवम् ।। 70
कौरवांशी लढ, विजय तुझाच होईल. ज्या राजाचा किंवा राजपुत्राचा मी रथ हाकतो, त्याचा युद्धात नेहमीच विजय होतो.
सर्वथोत्तर युध्यस्व यन्त्रा सह मया कुरून् । जित्वा महीं यशः प्राप्य भोक्ष्यसे सकलामिमाम् ।। 71
उत्तरा, काहीही झालं तरी माझ्यासोबत रथावर बसून कौरवांशी लढ; पृथ्वी जिंकून आणि कीर्ती मिळवून तू हे राज्य सुखाने भोगशील.
हतो वा प्राप्ससे स्वर्गं न श्रेयस्ते पलायनम् ।। 72
तुला जर युद्धात मृत्यू आला, तर स्वर्ग मिळेल; पण पळून जाण्यात काहीच चांगलं नाही.
अद्य सर्वान्कुरूञ्जित्वा यथा जयमवाप्स्यसि। तथाऽहं प्रयतिष्येऽत्र सहायोऽत्र मतो ह्यहम् ।। 73
आज सर्व कुरूंचा पराभव करून जसा तू विजय मिळवशील, तसंच मीही इथे प्रयत्न करीन; कारण मी तुझा खरा सोबती आहे.
यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शन। एहि मे त्वं हयान्यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः ।। 74
शत्रूंशी लढायला जर तुझ्यात हिंमत नसेल, तर ये, माझ्या घोड्यांना चालव. मी शत्रूंशी लढतो.
प्रयाह्येतद्रथानीकं मद्बाहुपरिरक्षितः । अप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं घोरैर्महारथैः । मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परंतप ।। 75
माझ्या हातांनी तुझं रक्षण होत असताना या रथांच्या फौजेत जा. ही सेना फार भयंकर आणि पराक्रमी वीरांनी राखलेली आहे, पण तू घाबरू नकोस, राजपुत्रांमध्ये श्रेष्ठ आहेस, तू खरा क्षत्रिय आहेस.
अहं तैः कुरुभिर्योत्स्ये प्रत्यानेष्यामि ते पशून् । प्रविशैतद्रथानीकमप्रधृष्यं दुरासदम् ।। 76
मी त्या कुरूंशी लढून तुझे जनावरं परत आणीन; या रथांच्या फौजेत शिर, ही सेना जिंकणं फार कठीण आहे.
यन्ता भव नरश्रेष्ठ योत्स्येऽहं कुरुभिः सह। शूरान्समरचण्डांश्च नयिष्ये यमसादनम् ।। 77
तू रथ चालव, मानवांमध्ये श्रेष्ठ आहेस; मी कुरूंशी लढेन आणि त्या शूर, भयंकर वीरांना यमाच्या घरी पाठवीन.
एवं ब्रुवाणो वैराटिं बीभत्सुरपराजितः। समाश्वास्य भयार्तं तमुत्तरं भरतर्षभः ।। 78
अशा प्रकारे भयाने व्याकुळ झालेल्या उत्तराला, अजिंक्य भीमसेनाने, भरतवंशातील वाघाने धीर दिला.
इतस्ततो विवेष्टन्तमकामं भयपीडितम् । रथमारोपमायास पार्थः परपुरंजयः ।। 79
तो भीतीने त्रस्त होऊन इकडे तिकडे वळत होता, तेव्हा शत्रूंच्या नगरांचा विजेता पार्थ त्याला रथावर चढवतो.
तमारोप्य रथोपस्थे विलपन्तं धनञ्जयः। गाण्डीवं धनुरादातुमुपायात्तां शमीं प्रति
त्याला रथावर बसवून, तो रडत असताना, धनंजय त्या शमीच्या झाडाकडे गांडिव धनुष्य घ्यायला गेला.
उत्तरं तं समाश्वास्य कृत्वा यन्तारमर्जुनः ।। 80
उत्तराला धीर देऊन आणि त्याला रथ चालवायला लावून अर्जुनाने—
तं दृष्ट्वा क्लीबरूपेण रथस्थं रथिपुङ्गवम्। शमीमभिमुखं यान्तं रथमारोप्य चोत्तरम्
रथावर उभा असलेला, स्त्रीसदृश वेषात असलेला तो रथवीर, शमीच्या झाडाकडे जाताना, उत्तराला रथावर बसवून—
द्रोणभीष्मादयः शूराः कुरूणां रथिसत्तमाः । वित्रस्तमनसश्चासन्धनञ्जयकृताद्भयात्
द्रोण, भीष्म आणि इतर कुरूंचे पराक्रमी रथवीर, धनंजयामुळे घाबरले आणि त्यांच्या मनात भीती दाटली.
तानवेक्ष्य हतोत्साहानुत्पातानपि चाद्भुतान्। गुरुः शस्त्रभृतांश्रेष्ठो भारद्वाजोऽभ्यभाषत
त्यांचा उत्साह मावळलेला पाहून आणि अनेक अद्भुत अपशकुन दिसत असताना, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भारद्वाजांनी बोलायला सुरुवात केली.
स्वराश्च वाताः संयान्ति रूक्षाः परुषनिस्वनाः । भस्मवर्षप्रकाशेन तमसा संवृतं नभः
कडक वारे जोरात वाहत आहेत, त्यांचा आवाजही कडक आहे; आकाश काळोख आणि राखेच्या पावसाने झाकलं गेलं आहे.
रूक्षवर्णाश्च जलदा दृश्यन्तेऽद्भुतदर्शनाः । निःसरन्ति च कोशेभ्यः शस्त्राणि विविधानि च
रूक्ष रंगाचे, आश्चर्यकारक ढग दिसत आहेत; आणि वेगवेगळ्या शस्त्रांचा म्यानातून बाहेर पडताना दिसतंय.
शिवाश्च विनदन्त्येता दीप्तायां दिशि दारुणाः । हयाश्चाश्रूणि मुञ्चन्ति ध्वजाः कम्पन्त्यकम्पिताः
त्या भयंकर कोल्ह्या जळत्या दिशेला ओरडत आहेत; घोड्यांच्या डोळ्यातून पाणी येतंय, आणि हलत नसलेले ध्वजही थरथरत आहेत.
यादृशान्यत्र दृश्यन्ते रूपाणि विविधानि च। यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु युद्धं स्यात्समुपस्थितम्
इतरत्र जसे अनेक विचित्र प्रकार दिसतात, तसेच इथेही दिसत आहेत; तुमचे लोक जागे राहू द्या, कारण युद्ध अगदी जवळ आलं आहे.
रक्षध्वमपि राजानं व्यूहध्वं वाहिनीमपि । वैशसं च प्रतीक्षध्वं रक्षध्वं चापि गोधनम्
राजाचं रक्षण करा, सैन्याची मांडणी करा, संकटाची तयारी ठेवा आणि गोधनाचीही काळजी घ्या.
एष वीरो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतांवरः। आगतः क्लीबवेषेण पार्थो नास्त्यत्र संशयः
हा पराक्रमी, बलवान, सर्व शस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ असलेला वीर, स्त्रीसारख्या वेषात इथे आला आहे—हा अर्जुनच आहे, यात काहीच शंका नाही.
एतावदुक्त्वा वचनं भीष्ममालोक्य चाब्रवीत्
असं म्हणून त्याने भीष्माकडे पाहिलं आणि त्याला संबोधून बोलला.
नदीज लङ्केशवनारिकेतुर्नगाह्वयो नाम नगारिसूनुः । गत्या सुरेशः क्वचिदङ्गनेव गुरुर्बभाषे वचनं तदानीम्
नदिजा नावाचा, लंकेच्या जंगलांचा स्वामी, तुरा गाव्हय नावाने ओळखला जाणारा, चालण्यात देवांसारखा आणि कधी कधी स्त्रीसारखा दिसणारा तो गुरू त्या वेळी असे बोलला.
इत्युक्त्वा संज्ञया द्रोणस्तूष्णीमासीद्विशांपते। भारद्वाजवचः श्रुत्वा गाङ्गेयः संज्ञयाऽब्रवीत्
असं संकेताने सांगून द्रोण गप्प बसला, राजाधिराज; भारद्वाजाचं बोलणं ऐकून, गंगेपुत्र भीष्मानेही संकेताने उत्तर दिलं.
अतीतं चक्रमस्माकं विषयान्तरमागताः । अतीतः समयश्चोक्त अस्माभिर्यः सभातले। न भयं शत्रुतः कार्यं शङ्कां त्यज नरर्षभ
आपला ठरलेला काळ संपला आहे, आपण दुसऱ्याच्या प्रदेशात आलो आहोत; सभेत केलेला करारही आता संपला आहे; शत्रूची भीती बाळगू नकोस—म्हणून मनातली शंका काढून टाक, श्रेष्ठ पुरुषा.
देवव्रतेनैवमुक्ते वचने हितकारिणा । दुर्योधनमथालोक्य संज्ञया द्रोण अब्रवीत्
देवव्रताने, तुझ्या हितासाठी नेहमी बोलणाऱ्याने, असे सांगितल्यावर द्रोणाने दुर्योधनाकडे पाहून संकेताने त्याला काही सांगितलं.
एष वीरो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतांवरः । आगतः क्लीबरूपेण पार्थो नास्त्यत्र संशयः
हा पराक्रमी, बलवान, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला वीर, स्त्रीसारख्या रूपात इथे आला आहे—हा अर्जुनच आहे, यात काहीच शंका नाही.
एष पार्थो हि विक्रान्तः सव्यसाची परन्तपः। ये जेतारो महीपानाममुना कुरवो हताः
हा खरा पार्थ आहे, धाडसी, दोन्ही हातांनी सारखं काम करणारा, शत्रूंना जाळणारा; याच्यामुळे कुरू, जे राजांना जिंकणारे होते, ते हरले गेले.