शातकुम्भस्य शुद्धस्य श्रेष्ठस्य रजतस्य च। ददामि शतनिष्कं ते मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ।। 58
शुद्ध आणि उत्तम सोनं-चांदीचे शंभर निस्क तुला देतो, बृहन्नले, मला सोड.
षष्टिं स्वलंकृताः कन्या ग्राममेकं ददामि ते। मुञ्च मां त्वं भृशं दीनं विह्वलं भयकम्पितम् ।। 59
साठ सुंदर सजलेल्या कन्या आणि एक गाव तुला देतो, मला सोड, मी फारच घाबरलो आहे, मन अस्वस्थ झाले आहे आणि भीतीने थरथरत आहे.
मणीनष्टौ च वैडूर्यान्हेमबद्धान्महाप्रभान्। हेमदण्डप्रतिच्छन्नं रथं युक्तं तु वाजिभिः ।। 60
सोन्यात बसवलेले आठ तेजस्वी वैडूर्य मणी आणि सोन्याच्या दांड्यांनी मढवलेला, घोड्यांनी जोडलेला रथ तुला देतो.
मत्तांश्च दश मातङ्गान्मुञ्च मां त्वं बृहन्नले । गमिष्यामि पुरं षण्ड द्रष्टुं मातरमद्य ताम् ।। 61
दहा मदमस्त हत्तीही तुला देतो, बृहन्नले, मला सोड! मी आजच नगरात जाऊन माझ्या आईला भेटेन.
एकोऽहमेव मे मातुः कुमारः किं ब्रुवे ततः। विधिरेवंविधे काले त्वद्वशं कुरुते हि माम् ।। 62
मी माझ्या आईचा एकुलता एक मुलगा आहे—तिला काय सांगू? अशा वेळी विधिलाच माझं तुझ्या हातात दिलं आहे.
मात्स्यस्य पुत्रो बालोऽहं तेन चास्मि सुपोषितः। मातृपार्श्वशयानोऽहमस्पृष्टातपवायुमान् ।। 63
मी मत्स्यराजाचा लहान मुलगा आहे आणि त्याने मला खूप जपलं आहे; मी आईच्या शेजारी झोपतो, मला सूर्याचा ऊन किंवा वारा कधीच लागलेला नाही.
अदृष्टबालयुद्धोऽहं कुतस्ते कुरवः कुतः। मातृपार्श्वं गमिष्यामि मुञ्च मां त्वं बृहन्नले ।। 64
मी कधीच लहान मुलांचं युद्ध पाहिलं नाही—मग मी कुरूंचा सामना कसा करू? मला आईच्या जवळ जाऊ दे, बृहन्नले, मला सोड.
प्रलयार्णवसंकाशं दृश्यते कौरवं बलम् ।। 65
कौरवांची सेना जणू प्रलयाच्या समुद्रासारखी भासत आहे.
स्त्रीणां मध्येऽहमज्ञानाद्वीर्यशौर्याङ्कितां गिरम्। उक्तो यौवनगर्वेण को जेतुं शक्नुयात्कुरून् । अमुक्त्वा मां यदि नयेर्मरिष्यामि तवाग्रतः ।। 66
स्त्रियांच्या मध्ये, अज्ञानातून आणि तरुणपणाच्या गर्वाने मी शौर्याची मोठी मोठी वचने दिली—कुरूंचा पराभव कोण करू शकतो? तू मला जाऊ दिलं नाहीस तर मी तुझ्यासमोर मरून जाईन.
एवमादीनि वाक्यानि विलपन्तमचेतसम्। प्रसभं पुरुषव्याघ्रो रथस्यान्तिकमानयत् ।। 67
अशा प्रकारची दुःखी वचने करत असताना, पुरूषांमध्ये वाघ असलेल्या अर्जुनाने त्याला जबरदस्तीने रथाजवळ नेले.
अथैनमब्रवीत्पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम् ।। 68
मग पार्थाने भीतीने गोंधळलेल्या उत्ताराला सांगितले.
अहं योत्स्यामि कौरव्यैर्हयान्संयच्छ मेति माम् । आददानः किमर्थं त्वं पलायनपरोऽभवः ।। 69
मी कौरवांशी लढेन, तू फक्त घोडे आवर. माझ्यासारखा असताना तू पळण्याचाच विचार का करतोस?
युध्यस्व कौरवैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति। यस्य यन्तास्म्यहं युद्धे संयच्छामि हयोत्तमान्। राज्ञो वा राजपुत्रस्य तस्य युद्धे जयो ध्रुवम् ।। 70
कौरवांशी लढ, विजय तुझाच होईल. ज्या राजाचा किंवा राजपुत्राचा मी रथ हाकतो, त्याचा युद्धात नेहमीच विजय होतो.
सर्वथोत्तर युध्यस्व यन्त्रा सह मया कुरून् । जित्वा महीं यशः प्राप्य भोक्ष्यसे सकलामिमाम् ।। 71
उत्तरा, काहीही झालं तरी माझ्यासोबत रथावर बसून कौरवांशी लढ; पृथ्वी जिंकून आणि कीर्ती मिळवून तू हे राज्य सुखाने भोगशील.
हतो वा प्राप्ससे स्वर्गं न श्रेयस्ते पलायनम् ।। 72
तुला जर युद्धात मृत्यू आला, तर स्वर्ग मिळेल; पण पळून जाण्यात काहीच चांगलं नाही.
अद्य सर्वान्कुरूञ्जित्वा यथा जयमवाप्स्यसि। तथाऽहं प्रयतिष्येऽत्र सहायोऽत्र मतो ह्यहम् ।। 73
आज सर्व कुरूंचा पराभव करून जसा तू विजय मिळवशील, तसंच मीही इथे प्रयत्न करीन; कारण मी तुझा खरा सोबती आहे.
यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शन। एहि मे त्वं हयान्यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः ।। 74
शत्रूंशी लढायला जर तुझ्यात हिंमत नसेल, तर ये, माझ्या घोड्यांना चालव. मी शत्रूंशी लढतो.
प्रयाह्येतद्रथानीकं मद्बाहुपरिरक्षितः । अप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं घोरैर्महारथैः । मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परंतप ।। 75
माझ्या हातांनी तुझं रक्षण होत असताना या रथांच्या फौजेत जा. ही सेना फार भयंकर आणि पराक्रमी वीरांनी राखलेली आहे, पण तू घाबरू नकोस, राजपुत्रांमध्ये श्रेष्ठ आहेस, तू खरा क्षत्रिय आहेस.
अहं तैः कुरुभिर्योत्स्ये प्रत्यानेष्यामि ते पशून् । प्रविशैतद्रथानीकमप्रधृष्यं दुरासदम् ।। 76
मी त्या कुरूंशी लढून तुझे जनावरं परत आणीन; या रथांच्या फौजेत शिर, ही सेना जिंकणं फार कठीण आहे.
यन्ता भव नरश्रेष्ठ योत्स्येऽहं कुरुभिः सह। शूरान्समरचण्डांश्च नयिष्ये यमसादनम् ।। 77
तू रथ चालव, मानवांमध्ये श्रेष्ठ आहेस; मी कुरूंशी लढेन आणि त्या शूर, भयंकर वीरांना यमाच्या घरी पाठवीन.
एवं ब्रुवाणो वैराटिं बीभत्सुरपराजितः। समाश्वास्य भयार्तं तमुत्तरं भरतर्षभः ।। 78
अशा प्रकारे भयाने व्याकुळ झालेल्या उत्तराला, अजिंक्य भीमसेनाने, भरतवंशातील वाघाने धीर दिला.
इतस्ततो विवेष्टन्तमकामं भयपीडितम् । रथमारोपमायास पार्थः परपुरंजयः ।। 79
तो भीतीने त्रस्त होऊन इकडे तिकडे वळत होता, तेव्हा शत्रूंच्या नगरांचा विजेता पार्थ त्याला रथावर चढवतो.
तमारोप्य रथोपस्थे विलपन्तं धनञ्जयः। गाण्डीवं धनुरादातुमुपायात्तां शमीं प्रति
त्याला रथावर बसवून, तो रडत असताना, धनंजय त्या शमीच्या झाडाकडे गांडिव धनुष्य घ्यायला गेला.
उत्तरं तं समाश्वास्य कृत्वा यन्तारमर्जुनः ।। 80
उत्तराला धीर देऊन आणि त्याला रथ चालवायला लावून अर्जुनाने—
तं दृष्ट्वा क्लीबरूपेण रथस्थं रथिपुङ्गवम्। शमीमभिमुखं यान्तं रथमारोप्य चोत्तरम्
रथावर उभा असलेला, स्त्रीसदृश वेषात असलेला तो रथवीर, शमीच्या झाडाकडे जाताना, उत्तराला रथावर बसवून—
द्रोणभीष्मादयः शूराः कुरूणां रथिसत्तमाः । वित्रस्तमनसश्चासन्धनञ्जयकृताद्भयात्
द्रोण, भीष्म आणि इतर कुरूंचे पराक्रमी रथवीर, धनंजयामुळे घाबरले आणि त्यांच्या मनात भीती दाटली.
तानवेक्ष्य हतोत्साहानुत्पातानपि चाद्भुतान्। गुरुः शस्त्रभृतांश्रेष्ठो भारद्वाजोऽभ्यभाषत
त्यांचा उत्साह मावळलेला पाहून आणि अनेक अद्भुत अपशकुन दिसत असताना, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भारद्वाजांनी बोलायला सुरुवात केली.
स्वराश्च वाताः संयान्ति रूक्षाः परुषनिस्वनाः । भस्मवर्षप्रकाशेन तमसा संवृतं नभः
कडक वारे जोरात वाहत आहेत, त्यांचा आवाजही कडक आहे; आकाश काळोख आणि राखेच्या पावसाने झाकलं गेलं आहे.
रूक्षवर्णाश्च जलदा दृश्यन्तेऽद्भुतदर्शनाः । निःसरन्ति च कोशेभ्यः शस्त्राणि विविधानि च
रूक्ष रंगाचे, आश्चर्यकारक ढग दिसत आहेत; आणि वेगवेगळ्या शस्त्रांचा म्यानातून बाहेर पडताना दिसतंय.
शिवाश्च विनदन्त्येता दीप्तायां दिशि दारुणाः । हयाश्चाश्रूणि मुञ्चन्ति ध्वजाः कम्पन्त्यकम्पिताः
त्या भयंकर कोल्ह्या जळत्या दिशेला ओरडत आहेत; घोड्यांच्या डोळ्यातून पाणी येतंय, आणि हलत नसलेले ध्वजही थरथरत आहेत.