सर्वलोकगुरुः काव्यस्त्वं तस्य दुहिता शुभे। तस्मादपि भयं मेऽद्य ततः कल्याणि नार्हसि
'तू सर्व लोकांचे गुरु काव्य यांची कन्या आहेस, शुभे. म्हणूनच मला आज भीती वाटते; म्हणून, कल्याणी, हे योग्य नाही.'
यदि मद्वचनान्नाद्य मां नेच्छसि नराधिप। त्वामेव वरये पित्रा तस्माल्लप्स्यसि गच्छ हि
'राजन, जर तू माझ्या म्हणण्यानुसार आज मला नकोसं मानत असशील, तर माझे वडील तुलाच माझ्यासाठी निवडतील, आणि मग तू मला मिळशील; आता जा.'
आमन्त्रयित्वा सुश्रोणीं ययातिः स्वपुरं ययौ। गते तु नाहुषे तस्मिन्देवयान्यप्यनिन्दिता
सुंदर कंबरेच्या त्या स्त्रीला निरोप देऊन ययाति आपल्या नगरात परतला; आणि नाहुषपुत्र निघून गेल्यावर, निष्कलंक देवयानीही—
क्वचिद्गत्वा च रुदती वृक्षमाश्रित्य धिष्ठिता। ततश्चिरायमाणायां दुहितर्यथ भार्गवः
ती कुठेतरी जाऊन, रडत रडत, एका झाडाला टेकून उभी राहिली; आणि जेव्हा ती कन्या बराच वेळ तिथेच राहिली, तेव्हा भृगुवंशीय—
संस्मृत्योवाच धात्रीं तां दुहितुः स्नेहविक्लवः। धात्रि त्वमानय क्षिप्रं देवयानीं समुध्यमाम्
आपल्या मुलीची आठवण येऊन, प्रेमाने भरलेल्या मनाने भृगुने तिच्या धायेला सांगितले, 'धाय, तू लवकर देवयानीला, जी बाहेर गेली आहे, परत आण.'
इत्युक्तमात्रे सा धात्री त्वरिताऽऽनयितुं गता। यत्रयत्र सशीभिः सा गता पदममार्गत
हे ऐकताच ती धाय पटकन तिला आणायला निघाली; जिथे जिथे गेली, तिथे तिथे पावलोपावली शोधू लागली.
सा ददर्श तथा दीनां श्रमार्तां रुदतीं स्थिताम्। वृत्तान्तं किमिदं भद्रे शीघ्रं वद पिताह्वयत्
ती तिथे पोहोचली आणि देवयानीला दुःखी, थकलेली, रडत उभी असलेली पाहिली; 'काय झालं ग, लवकर सांग, तुझे वडील बोलावत आहेत.'
एवमुक्ताह धात्रीं तां शर्मिष्ठावृजिनं कृतम्। उवाच शोकसंतप्ता घूर्णिकामागतां पुरः
असं विचारल्यावर, तिने धायेला सांगितलं की शर्मिष्ठेने तिच्यावर अन्याय केला आहे; दुःखाने व्याकुळ होऊन, समोर आलेल्या घूर्णिकेला तिने सांगितलं.
त्वरितं घूर्णिके गच्छ शीघ्रमाचक्ष्व मे पितुः
'घूर्णिके, लवकर जा आणि लगेच माझ्या वडिलांना सांग.'
सा तत्र त्वरितं गत्वा घूर्णिकाऽसुरमन्दिरम्
मग घूर्णिका तिथे, असुरांच्या महालात, पटकन गेली.
दृष्ट्वा काव्यमुवाचेदं संभ्रमाविष्टचेतना। आचचक्षे महाप्राज्ञं देवयानीं वने हताम्
काव्यांना पाहून, घाबरलेल्या मनाने तिने सांगितले, 'माझ्या मालकीण देवयानीला जंगलात अपाय झाला आहे, हे ज्ञानी.'
शर्मिष्ठया महाभाग दुहित्रा वृषपर्वणः। श्रुत्वा दुहितरं काव्यस्तत्र शर्मिष्ठया हताम्
‘शर्मिष्ठेने, वृषपर्वाचा मुलगी, हे महाभागा, हे केलं आहे.’ हे ऐकून की त्याच्या मुलीला तिथे शर्मिष्ठेने त्रास दिला—
त्वरया निर्ययौ दुःखान्मार्गमाणः सुतां वने। दृष्ट्वा दुहितरं काव्यो देवयानीं ततो वने
काव्य, दुःखाने आणि घाईने, आपल्या मुलीचा शोध घेत जंगलात गेला; आणि तिथे देवयानीला पाहिलं—
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत्। आत्मदोषैर्नियच्छन्ति सर्वे दुःखसुखे जनाः
मुलीला दोन्ही हातांनी मिठी मारून, दुःखी होऊन तो म्हणाला, 'सर्व लोकांना सुखदुःख त्यांच्या स्वतःच्या कर्मामुळेच मिळतं.'
मन्ये दुश्चरितं तेऽस्ति यस्येयं निष्कृतिः कृता
‘माझ्या मते, तू काहीतरी चुकीचं केलं असावंस, म्हणूनच तुला हा परिणाम भोगावा लागला.’
शर्मिष्ठया यदुक्ताऽस्मि दुहित्रा वृषपर्वणः।। सत्यं किलैतत्सा प्राह दैत्यानामसि गायनः
‘शर्मिष्ठा, वृषपर्वाची मुलगी, तिने मला जे सांगितलं ते खरंच आहे; तिने बरोबरच बोललं—तू दैत्यांमध्ये गाणारा आहेस.’
एवं हि मे कथयति शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी। वचनं तीक्ष्णपरुषं क्रोधरक्तेक्षणा भृशम्
अशी तिखट आणि कठोर शब्दांनी, रागाने डोळे लाल करून, वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा माझ्याशी बोलली.
स्तुवतो दुहिता नित्यं याचतः प्रतिगृह्णतः। अहं तु स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः
मी नेहमी तिची स्तुती करत होते, विनंती करत होते, आणि ती जे काही देई ते स्वीकारत होते; पण मी स्तुती केली, दिलं, तरी तिने स्वीकारलं नाही, असं ती म्हणाली.
इदं मामाह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वणः। क्रोधसंरक्तनयना दर्पपूर्णा पुनः पुनः
वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठा, रागाने डोळे लाल करून, गर्वाने भरून, पुन्हा पुन्हा मला हेच बोलत होती.
यद्यह स्तुवतस्तात दुहिता प्रतिगृह्णतः। प्रसादयिष्ये शर्मिष्ठामित्युक्ता तु सखी मया
बाबा, जर मी तिची स्तुती करत, आणि ती स्वीकारत असे, तर मी शर्मिष्ठेला शांत केलं असतं; असं माझ्या मैत्रिणीने मला सांगितलं.
उक्ताप्येवं भृशं मां सा निगृह्य विजने वने। कूपे प्रक्षेपयामास प्रक्षिप्य गृहमागमत्
अशी बोलली तरी, तिने मला एकांत वनात पकडून, विहिरीत फेकून दिलं आणि मग घरी परत गेली.
स्तुवतो दुहिता न त्वं याचतः प्रतिगृह्णतः। अस्तोतुः स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्यसि
तू ती कन्या नाहीस जी नेहमी स्तुती करते किंवा विनंती केल्यावर स्वीकारते; तू देवयानीचीच कन्या आहेस, स्तुती मिळवणारी नाहीस.
वृषपर्वैव तद्वेद शक्रो राजा च नाहुषः। अचिन्त्यं ब्रह्म निर्द्वन्द्वमैश्वरं हि बलं मम
हे वृषपर्व, शक्र आणि राजा नहुष यांना माहीत आहे; माझं बळ हे अगम्य, द्वंद्वहीन आणि दैवी आहे.
जानामि जीविनीं विद्यां लोकेस्मिञ्शाश्वतीं ध्रुवम्। मृतः संजीवते जन्तुर्यया कमललोचने
मला जगण्याचं गुपित माहीत आहे, जे या जगात शाश्वत आणि निश्चित आहे; ज्यामुळे, कमलासारख्या डोळ्यांची, मरण पावलेला जीव पुन्हा जिवंत होतो.
कत्थनं स्वगुणानां च कृत्वा तप्यति सज्जनः। ततो वक्तुमशक्तोऽस्मित्वं मे जानासि यद्बलम्
आपल्या गुणांची बढाई केल्यावर सज्जन माणूस मनात खंत करतो; म्हणून मी बोलू शकत नाही, जरी तुला माझं बळ माहीत आहे.
तसमादुत्तिष्ठ गच्छामः स्वगृहं कुलनन्दिनि। क्षमां कृत्वा विशालाक्षि क्षमासारा हि साधवः
म्हणून, उठ, आपण घरी जाऊ या, कुलाचा आनंद; मोठ्या डोळ्यांची, क्षमा कर, कारण क्षमाच सज्जनांचा खरा आधार आहे.
यच्च किंचित्सर्वगतं भूमौ वा यदि वा दिवि। तस्याहमीश्वरो नित्यं तुष्टेनोक्तः स्वयंभुवा
जगात जे काही आहे, पृथ्वीवर किंवा आकाशात, त्याचा मी नेहमीच स्वामी आहे, असं स्वयंभूने प्रसन्न होऊन सांगितलं आहे.
अहं जलं विमुञ्चामि प्रजानां हितकाम्यया। पुष्णाम्यौषधयः सर्वा इति सत्यं ब्रवीमि ते
मी प्राण्यांच्या भल्यासाठी पाणी सोडतो आणि सर्व औषधींचं पालन करतो—हे मी तुला खरं सांगतो.
एवं विषादमापन्नां मन्युना संप्रपीडिताम्। वचनैर्मधुरैः श्लक्ष्णैः सान्त्वयामास तां पिता
ती खूप दुःखी आणि रागाने भरली असताना, तिच्या वडिलांनी गोड आणि मृदू शब्दांनी तिचं सांत्वन केलं.
यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षते। देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम्
देवयानी, जो माणूस नेहमी दुसऱ्यांचे कठोर शब्द सहन करतो, त्याने हे सारं जिंकलेलं असतं, हे जाण.