हरन्ति वित्तं कुरवाः पितुर्मे शतं सहस्राणि गवां बृहन्नले। सा भ्रातुरश्वान्मम संयमस्व पुरा परे दूरतरं हरन्ति गाः ।। 41
कौरव माझ्या वडिलांच्या मोठ्या कुरणातून एक लाख गायी चोरून नेत आहेत; म्हणून माझ्या भावाच्या घोड्यांना थांबव, नाहीतर ते गायी अजून दूर घेऊन जातील.
सैरन्ध्रिराख्याति बृहन्नले त्वां सुशिक्षिता संग्रहणे रथाश्वयोः । अहं मरिष्यामि न मेऽत्र संशयो मया वृता तत्र न चेद्गमिष्यसि ।। 42
सैरंध्री म्हणते की, बृहन्नळे, तू रथ आणि घोडे गोळा करण्यात कुशल आहेस; मी तिथे गेलीस नाहीस तर नक्कीच मरेन, यात मला शंका नाही.
तथा नियुक्तो नरदेवकन्यया नरोत्तमः प्रीतमना धनञ्जयः। उवाच पार्थः शुभमन्द्रया गिरा शुभाननां शुक्लदतीं शुचिस्मिताम् ।। 43
राजकन्येने असे सांगितल्यावर, नरांमध्ये श्रेष्ठ धनंजय आनंदाने, कोमल वाणीने, शुभ मुख आणि शुभ दात असलेल्या हसऱ्या कुमारिकेला उत्तर दिले.
गच्छामि यत्रेच्छसि चारुहासिनि हुताशनं प्रज्वलितं विशामि वा। इच्छामि तेऽहं वरगात्रि जीवितं करोमि किं ते प्रियमद्य सुन्दरि। न मत्कृते द्रक्ष्यसि तत्पुरं प्रिये वैवस्वतं प्रेतपतेर्महाभयम् ।। 44
हसऱ्या ओठांची, तू जिथे सांगशील तिथे मी जाईन, अगदी ज्वलंत अग्नीतही शिरायला तयार आहे; सुंदर बांध्याची, मला तुझं जीवन हवं आहे—आज मी तुझ्यासाठी काय करू? माझ्यासाठी तू कधीही यमाच्या भीषण नगरीत जाणार नाहीस.
एतावदुक्त्वा कुरुवीरपुङ्गवो विलासिनीं शुक्लदतीं शुचिस्मिताम्। बृहन्नलारूपविभूषिताननो विराटपुत्रस्य समीपमाव्रजत् ।। 45
असं म्हणून, कौरव वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला पार्थ, शुभ दात आणि हसऱ्या कुमारिकेसोबत, बृहन्नळेच्या रूपात, विराटपुत्राजवळ गेला.
तथा व्रजन्तं वरभूषणैर्वृतं महाप्रभं वारणयूथपोपमम्। गजेन्द्रबाहुं कमलायतेक्षणं कवाटवक्षस्थलमुन्नतांसम् ।। 46
तो सुंदर अलंकारांनी सजलेला, तेजस्वी, हत्तींच्या कळपाचा प्रमुख जसा असतो तसा, हत्तीच्या हातांसारखे भुजंग, कमळासारखे मोठे डोळे, रुंद छाती आणि उंच खांदे असलेला, तसा जात होता.
तमागतं पार्थममित्रकर्शनं महाबलं नागमिव प्रमाथिनम्। वैराटिरामन्त्र्य ततो बृहन्नलां गवां निनीषन्पदमुत्तरोऽब्रवीत् ।। 47
शत्रूंचा संहार करणारा, बलवान पार्थ जसा हत्तीप्रमाणे आला, तसा विराटाचा मुलगा, गायी हाकण्यासाठी, बृहन्नळेला बोलावून म्हणाला.
तमाव्रजन्तं त्वरितं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम्। अन्वगच्छद्विशालाक्षी गजं गजवधूरिव ।। 48
तो जसा वेगाने, तुफान हत्तीप्रमाणे पुढे गेला, तशी मोठ्या डोळ्यांची कुमारिका त्याच्या मागे गेली, जशी हत्तीण आपल्या नराच्या मागे जाते.
दूरादेव तु संप्रेक्ष्य राजपुत्रोऽभ्यभाषत । त्वया सारथिना पार्थः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ।। 49
दूरूनच पाहून राजपुत्र म्हणाला: तुझ्यासारख्या सारथ्याने पार्थाने खांडववनातील अग्नी तृप्त केला होता.
पृथिवीं चाजयत्कृत्स्नां कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। सैरन्ध्री त्वां ममाचष्ट सा हि जानाति पाण्डवान् ।। 50
कुंतीपुत्र धनंजयाने संपूर्ण पृथ्वी जिंकली; सैरंध्रीने मला तुझ्याबद्दल सांगितले, कारण तिला पांडवांची ओळख आहे.
देवेन्द्रसारथिर्वीरो मातलिः ख्यातविक्रमः । सुमहो जामदग्नेश्च विष्णोर्यन्ता च दारुकः ।। 51
इंद्राचा सारथी वीर मातली, पराक्रमी म्हणून प्रसिद्ध; जमदग्नीचा महान सारथी आणि विष्णूचा सारथी दारुक, हेही आहेत.
सुमन्त्रो वा दाशरथेः सूर्ययन्ता तथाऽरुणः। सर्वे सारथयः ख्याता न बृहन्नलया समाः ।। 52
दशरथाचा सारथी सुमंत्र, सूर्याचा सारथी अरुण—हे सर्व प्रसिद्ध सारथी, पण बृहन्नळेसारखा कोणीच नाही.
इत्युक्तोऽहं च सैरन्ध्र्या तेन त्वामाह्वयामि वै । आहुता त्वं मया सार्धं योद्धुं याहि बृहन्नले ।। 53
सैरंध्रीने मला असं सांगितलं म्हणून मी तुला बोलावतो; मी तुला माझ्यासोबत युद्धासाठी आमंत्रित करतो—चल, बृहन्नळे.
दूराद्दूरतरं गावो भवन्ति कुरुभिर्हृताः। तथोक्ता प्रत्युवाचेदं राजपुत्रं बृहन्नला ।। 54
दूरवरून कौरव गायी अजून दूर नेत आहेत; असं राजपुत्राने सांगितल्यावर बृहन्नळेने त्याला उत्तर दिलं.
का शक्तिर्मम सारथ्यं कर्तुं संग्राममूर्धनि । नृत्तं वा यदि वा गीतं वादित्रं वा पृथग्विधम् । तत्करिष्यामि भद्रं ते सारथ्यं तु कुतो मम ।। 55
माझ्यात युद्धाच्या रणांगणात सारथ्य करण्याची काय ताकद आहे? नाचायचं, गाण्याचं किंवा वेगवेगळ्या वाद्यांचं वाजवायचं असेल तर ते मी नक्की करीन, पण सारथी होणं माझ्या हातात नाही.
त्वं नर्तको वा यदि वाऽपि गायकः क्षिप्रं तनुत्रं परिधत्स्व भानुमत्। अभीक्ष्णमाहुस्तव कर्म पौरुषं स्त्रियः प्रशंसन्ति ममाद्य चान्तिके ।। 56
तू नर्तक असशील किंवा गायक असशील, तर पटकन तुझं तेजस्वी वस्त्र घाल. तुझ्या शौर्याची आणि कर्तृत्वाची स्त्रिया नेहमीच स्तुती करतात, आणि आज त्या माझ्या समोर तुझं कौतुक करतात.
इत्येवमुक्त्वा नृपसूनुसत्तमस्तदा स्मयित्वाऽर्जुनमभ्यनन्दयत्। अथोत्तरः पारशवं शताक्षिमत्सुवर्णचित्रं परिगृह्य भानुमत् ।। 57
असं म्हणून राजपुत्राने हसून अर्जुनाचं स्वागत केलं. मग उत्तरा नावाच्या राजपुत्राने सुवर्णाने मढवलेलं, शंभर डोळ्यांचं तेजस्वी धनुष्य उचललं.
बृहन्नलायै प्रददौ स्वयं तदा विराटपुत्रः परवीरघातिने। तदाज्ञया मात्स्यसुतस्य वीर्यवानकर्तुकामेव समाददे तदा ।। 58
त्या वेळी विराटाचा पुत्र, जो शत्रूंचा पराभव करणारा होता, त्याने स्वतःच ते धनुष्य बृहन्नलेला दिलं. मत्स्यपुत्राच्या आज्ञेने तो पराक्रमी अर्जुन ते धनुष्य घेण्यास उत्सुक झाला.
यद्यस्ति च रणे शौर्यं शक्यः स्याद्द्विषतां वधः। अहं त्वामभिगच्छामि यत्र त्वं यासि तत्र भो ।। 59
जर युद्धात खरोखरच धैर्य असेल, तर शत्रूंचा नाश नक्कीच शक्य आहे. मी तुझ्या मागे येईन, तू जिथे जाशील तिथे मी येईन, हे राजन.
ततः स नर्मसंयुक्तमकरोत्पाण्डवो बहु। उत्तरायाः प्रमुखतः सर्वं जानन्नरिन्दमः ।। 60
मग पांडवाने, सर्व काही जाणून, उत्तरा समोर आणि तिच्या उपस्थितीत अनेक हसवणारे बोल केले.
तमाददानं प्रमदा जहासिरे ह्यधोमुखं वीरवरोऽभ्यधारयत्। ततस्तिरश्चीनकृतं सपत्नहा ह्यधोमुखं कवचमथाभ्यकर्षत ।। 61
तो ते धनुष्य उचलताना स्त्रिया हसल्या, आणि तो सर्वोत्तम वीर खाली मान घालून पाहू लागला. मग प्रतिस्पर्ध्यांचा पराभव करणारा तो वीर, तसाच खाली मान घालून, तिरकं बांधलेलं कवच ओढू लागला.
सम्यक्प्रजानन्नपि सत्यविक्रमो ह्यज्ञातवत्सर्वकुरुप्रवीरः। ऊर्ध्वं क्षिपन्वीरतरोऽभ्यधारयत्पुनश्च यन्ता कवचं धनञ्जयः ।। 62
सर्व काही समजूनही, खऱ्या अर्थाने पराक्रमी आणि सर्व कुरुंच्या मध्ये लपलेला अर्जुन, पुन्हा पुन्हा कवच उचलून घालत होता आणि सारथ्य करत होता.
एवंप्रकाराणि बहूनि कुर्वति तस्मिन्कुमार्यः प्रमदा जहासिरे । तथापि कुर्वन्तममित्रकर्शनं नैवोत्तरः पर्यभवद्धनञ्जयम् ।। 63
तो असे अनेक प्रकार करत असताना राजकन्या आणि स्त्रिया हसत होत्या. तरीही, शत्रूंचा नाश करणारा अर्जुन असं करत असतानाही, उत्तरा त्याला कधीच मागे टाकू शकला नाही.
तं राजपुत्रः समनाहयत्स्वयं जाम्बूनदान्तेन शुभेन वर्मणा। कृशानुतप्तप्रतिमेन भास्वता जाज्वल्यमानेन सहस्ररश्मिना ।। 64
मग राजपुत्राने स्वतःच त्याला सुंदर, सुवर्णाने मढवलेलं, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि हजार किरणांनी झळकणारं कवच घालून दिलं.
अथास्य शीघ्रं प्रसमीक्ष्य भोजयद्रथे हयान्काञ्चनजालसंवृतान्। सुवर्णजालान्तरयोक्तभूषणं सिंहं च सौवर्णमुपाश्रयद्रथे ।। 65
मग त्याने पटकन पाहून रथातील घोड्यांना, जे सुवर्णजाळ्यांनी झाकलेले होते, खाऊ घातलं. तसेच रथावर सोन्याचा सिंह शोभेसाठी ठेवला.
धनूंषि च विचित्राणि बाणांश्च रुचिरान्बहून्। आयुधानि च वै तत्र रथोपस्थे च स न्यसत् ।। 66
त्याने वेगवेगळ्या प्रकारची धनुष्यं, सुंदर बाण आणि शस्त्रं रथाच्या आत नीट ठेवली.
आरुह्य प्रययौ वीरः सबृहन्नलसारथिः। अथोत्तरा च कन्याश्च स ख्यश्चैवाब्रुवंस्तदा ।। 67
तो वीर बृहन्नला सारथी म्हणून रथावर चढून निघाला. मग उत्तरा, कन्या आणि सेविका बोलू लागल्या.
बृहन्नले आनयेथा वासांसि रुचिराणि नः। पाञ्चालिकार्थं सूक्ष्माणि रत्नानि विविधानि च । विजित्य संग्रामगतान्भीष्मद्रोणमुखान्कुरून् ।। 68
बृहन्नले, आम्हाला सुंदर वस्त्रं, सूक्ष्म दागिने आणि वेगवेगळ्या मौल्यवान वस्तू पाञ्चालीसाठी घेऊन ये, जेव्हा भीष्म-द्रोण यांच्या नेतृत्वाखालील कुरुंना युद्धात हरवशील.
अथ ता ब्रुवतीः कन्याः सहिताः कुरुनन्दनः। प्रत्युवाच हसन्पार्थो मेघदुन्दुभिनिस्वनः ।। 69
मग त्या कन्या एकत्र बोलत असताना, कुरुपुत्र पार्थ, ज्याचा आवाज मेघगर्जनेसारखा होता, हसत उत्तर देऊ लागला.
यद्युत्तरोऽयं संग्रामे विजेष्यति महारथान् । अथाहरिष्ये वासांसि सूक्ष्माण्याभरणानि च ।। 70
जर हा उत्तरा युद्धात महान रथी वीरांना जिंकेल, तर मी तुम्हाला सुंदर वस्त्रं आणि दागिने नक्की आणून देईन.