एतेन वा सारथिना तदाऽर्जुनः सदेवगन्धर्वमहासुरोरगान् । सर्वाणि भूतान्यजयस्तस वीर्यवानतर्पयच्चापि हिरण्यरेतसम् ।। 21
त्याच सारथ्याने अर्जुनाने पूर्वी सर्व देव, गंधर्व, महाशूर असुर, नाग आणि सर्व प्राणी जिंकले होते आणि आपल्या पराक्रमाने हिरण्यगर्भालाही तृप्त केले होते.
यदस्य संस्थामपि तस्य संयुगे जानामि वीर्यं परवीरमध्यगम् । संगृह्य रश्मीनपि चास्य वीर्यवानादाय चापं प्रययौ रथे स्थितः ।। 22
युद्धात त्याची ताकद मला माहीत आहे, कारण मी त्याला बलाढ्य वीरांच्या मध्ये पाहिलं आहे; लगाम पकडून आणि धनुष्य उचलून तो रथावर ठामपणे उभा राहिला होता.
न सर्वभूतानि न देवदानवा न चापि सर्वे कुरवः समागताः। धनं हरेयुस्तव जातु धन्विनो बृहन्नला तूत्तरसारथिर्यदि ।। 23
सर्व प्राणी, देव, दानव किंवा एकत्र जमलेले सर्व कुरूही तुझे धन कधीच घेऊ शकणार नाहीत, जर बृहन्नला, उत्तरेचा सारथी, तुझ्या रथाचे लगाम हातात घेत असेल.
धनुष्यनवमश्चासीत्तस्य शिष्यो महात्मनः । सुदृष्टपूर्वो हि मया चरन्त्या पाण्डवालये ।। 24
तो धनुष्य चालवण्यात कुणापेक्षा कमी नव्हता, आणि त्या महान आत्म्याचा शिष्य होता; मी त्याला पूर्वी पांडवांच्या घरात फिरताना पाहिलं आहे.
स चानेन सहायेन खाण्डवं चादहत्पुरा । अर्जुनस्य तदाऽनेन संगृहीता हयोत्तमाः ।। 25
त्याच्याच सोबतीने त्याने पूर्वी खांडववन जाळलं होतं; त्यावेळी याने अर्जुनासाठी उत्तम घोडे सांभाळले होते.
तेन सारथिना पार्थः सर्वभूतानि सर्वशः। अजयत्खाण्डवप्रस्थे न हि यन्ताऽस्ति तादृशः ।। 26
त्याच सारथ्याने पार्थाने खांडवप्रस्थावर सर्व प्राण्यांना पूर्णपणे जिंकले; असा सारथी दुसरा कोणीच नाही.
ततः सैरन्ध्रिसहिता उत्तरा भ्रातुरब्रवीत्। अभ्यर्थयैनां सारथ्ये वीर शीघ्रं बृहन्नलाम् ।। 27
नंतर सैरंध्रीसोबत उत्तरा आपल्या भावाजवळ गेली आणि म्हणाली, 'वीरा, लवकर बृहन्नलाला सारथ्य करण्याची विनंती कर.'
शिक्षितैषा हि सारथ्ये नर्तने गीतवादिते । सैरन्ध्य्राह महाप्राज्ञा स्तुवन्ती वै बृहन्नलाम् ।। 28
ती सारथ्य, नृत्य, गाणं आणि वाद्य वाजवण्यात कुशल आहे; सैरंध्री, बुद्धिमान आणि स्तुती करणारी, बृहन्नलेचे असे गुण सांगत होती.
सैरन्ध्रि जानासि मम व्रतं हि क्लीबेन पुंसा न हि संवदाम्यहम्। सोहं न शक्ष्यामि बृहन्नलां शुभे वक्तुं स्वयं यच्छ हयान्ममेति ।। 29
सैरंध्री, तुला माझं व्रत माहित आहे—मी शंभरपुरुष किंवा नपुंसक पुरुषाशी बोलत नाही; म्हणून सुंदरिये, मी स्वतः बृहन्नलाला 'माझ्यासाठी घोडे सांभाळ' असं सांगू शकणार नाही.
भयकाले तु संप्राप्ते न व्रतं नाव्रतं पुनः। यथा दुःखं प्रतरति कर्तुं युक्तं चरेद्बुधः । इति धर्मविदः प्राहुस्तस्माद्वाच्या बृहन्नला ।। 30
पण संकटाची वेळ आली की व्रत किंवा अव्रत काहीच महत्त्वाचं राहत नाही; दु:खातून बाहेर पडण्यासाठी योग्य तेच करावं, असं धर्म जाणणारे सांगतात. म्हणून बृहन्नलाला सांगणं योग्य आहे.
येयं कुमारी सुश्रोणी भगिनी ते यवीयसी। अस्यास्तु वचनं वीर करिष्यति न संशयः ।। 31
ही तुझी लहान, सुंदर कंबरेची बहीण—वीरा, ती नक्कीच सांगितलेलं काम करील, यात शंका नाही.
यदि ते सारथिः सा स्यात्कुरून्सर्वान्न संशयः। जित्वा गाश्च समादाय ध्रुवमागमनं भवेत् ।। 32
जर ती तुझी सारथी झाली, तर सर्व कुरूंना हरवून, गायी परत घेऊन, नक्कीच तू सुखरूप परत येशील, यात शंका नाही.
एवमुक्तः स सैरन्ध्र्या भगिनीं प्रत्यभाषत। गच्छ त्वमनवद्याङ्गि तामानय बृहन्नलाम् ।। 33
सैरंध्रीने असं सांगितल्यावर, त्याने आपल्या बहिणीला म्हटलं, 'हे निर्दोष अंग असलेल्या, जा आणि बृहन्नलाला इथे घेऊन ये.'
सा प्राद्रवत्काञ्चनमाल्यधारिणी ज्येष्ठेन भ्रात्रा प्रहिता यशस्विनी । भ्रातुर्नियोगं तु निशम्य सुभ्रुः शुभानना हाटकवज्रभूषिता ।। 34
मोत्यांच्या आणि सोन्याच्या माळा घातलेली, मोठ्या भावाने पाठवलेली, कीर्तीने उजळलेली, सुंदर भुवया आणि चेहरा असलेली, सोनं आणि हिरे घातलेली ती, भावाचा आदेश ऐकताच त्वरित निघाली.
सा वज्रमुक्तामणिहेमकुण्डला मृदुक्रमा भ्रातृनियोगचोदिता। प्रदक्षिणावर्ततनुः शिखण्डिनी पद्मानना पद्मदलायताक्षी ।। 35
सोनं, हिरा, मोत्यांची कुंडलं घातलेली, हलक्या पावलांनी चालणारी, भावाच्या आज्ञेने प्रेरित, सडपातळ देहाची, शिखा बांधलेली, कमळासारखा चेहरा आणि कमळाच्या पाकळ्यांसारखे डोळे असलेली ती निघाली.
तन्वी समाङ्गी मृदुमन्द्रलोचना मात्स्यस्य राज्ञो दुहिता विलासिनी । सा नर्तनागारमरालपक्ष्मा शतह्रदा मेघमिवान्वपद्यत ।। 36
सडपातळ, सुंदर बांध्याची, मऊ आणि मंद डोळ्यांची, मत्स्यराजाची खेळकर कन्या, वळणदार पापण्यांची, नृत्यशाळेत शिरली, जशी मेघाकडे मोर धाव घेतो तशी.
सा नागनासोपमसंहितोरूरनिन्दिता वेदिविलग्नमध्या। आसाद्य तस्थौ वरमाल्यधारिणी पार्थं शुभा नागवधूरिव द्विपम् ।। 37
ती नागकन्येसारख्या जुळलेल्या मांड्या असलेली, कुठलाही दोष नसलेली, वेदचिन्हांनी सजलेली कंबर असलेली, सुंदर हार घालून, पवित्र आणि देखणी, पार्थाजवळ आली आणि उभी राहिली, जशी एखादी नागवधू हत्तीसमोर उभी राहते.
तामागतामायतताम्रलोचनामवेक्ष्य पार्थः समयेऽभ्यभाषत ।। 38
ती मोठ्या तांबड्या डोळ्यांची आली आहे हे पाहून, योग्य वेळी पार्थाने तिला विचारले.
किमागता काञ्चनमाल्यधारिणी सुगात्रि किंचित्त्वरिताऽसि सुभ्रु । किं ते मुखं सुन्दरि न प्रसन्नमाचक्ष्व शीघ्रं मम चारुहासिनि ।। 39
काय कारण आहे, सोन्याचा हार घातलेली, सुंदर बांध्याची, तू इतकी घाईघाईने आलीस? तुझं सुंदर मुख का हसतमुख नाही? लवकर सांग, हसऱ्या ओठांची सुंदर स्त्री.
सा वज्रवैडूर्यविकारकुण्डला विनिद्रपद्मोत्पलपन्नगन्धिनी । प्रसन्नताराधिपसंनिभानना पार्थे कुमारी वचनं बभाषे ।। 40
ती वज्र आणि वैडूर्याच्या कुंडल्यांनी सजलेली, कमळ, पाणकुंभ आणि सर्पासारखा सुगंध असलेली, प्रसन्न चंद्रासारखं तेजस्वी मुख असलेली कुमारिका पार्थाशी बोलली.
हरन्ति वित्तं कुरवाः पितुर्मे शतं सहस्राणि गवां बृहन्नले। सा भ्रातुरश्वान्मम संयमस्व पुरा परे दूरतरं हरन्ति गाः ।। 41
कौरव माझ्या वडिलांच्या मोठ्या कुरणातून एक लाख गायी चोरून नेत आहेत; म्हणून माझ्या भावाच्या घोड्यांना थांबव, नाहीतर ते गायी अजून दूर घेऊन जातील.
सैरन्ध्रिराख्याति बृहन्नले त्वां सुशिक्षिता संग्रहणे रथाश्वयोः । अहं मरिष्यामि न मेऽत्र संशयो मया वृता तत्र न चेद्गमिष्यसि ।। 42
सैरंध्री म्हणते की, बृहन्नळे, तू रथ आणि घोडे गोळा करण्यात कुशल आहेस; मी तिथे गेलीस नाहीस तर नक्कीच मरेन, यात मला शंका नाही.
तथा नियुक्तो नरदेवकन्यया नरोत्तमः प्रीतमना धनञ्जयः। उवाच पार्थः शुभमन्द्रया गिरा शुभाननां शुक्लदतीं शुचिस्मिताम् ।। 43
राजकन्येने असे सांगितल्यावर, नरांमध्ये श्रेष्ठ धनंजय आनंदाने, कोमल वाणीने, शुभ मुख आणि शुभ दात असलेल्या हसऱ्या कुमारिकेला उत्तर दिले.
गच्छामि यत्रेच्छसि चारुहासिनि हुताशनं प्रज्वलितं विशामि वा। इच्छामि तेऽहं वरगात्रि जीवितं करोमि किं ते प्रियमद्य सुन्दरि। न मत्कृते द्रक्ष्यसि तत्पुरं प्रिये वैवस्वतं प्रेतपतेर्महाभयम् ।। 44
हसऱ्या ओठांची, तू जिथे सांगशील तिथे मी जाईन, अगदी ज्वलंत अग्नीतही शिरायला तयार आहे; सुंदर बांध्याची, मला तुझं जीवन हवं आहे—आज मी तुझ्यासाठी काय करू? माझ्यासाठी तू कधीही यमाच्या भीषण नगरीत जाणार नाहीस.
एतावदुक्त्वा कुरुवीरपुङ्गवो विलासिनीं शुक्लदतीं शुचिस्मिताम्। बृहन्नलारूपविभूषिताननो विराटपुत्रस्य समीपमाव्रजत् ।। 45
असं म्हणून, कौरव वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला पार्थ, शुभ दात आणि हसऱ्या कुमारिकेसोबत, बृहन्नळेच्या रूपात, विराटपुत्राजवळ गेला.
तथा व्रजन्तं वरभूषणैर्वृतं महाप्रभं वारणयूथपोपमम्। गजेन्द्रबाहुं कमलायतेक्षणं कवाटवक्षस्थलमुन्नतांसम् ।। 46
तो सुंदर अलंकारांनी सजलेला, तेजस्वी, हत्तींच्या कळपाचा प्रमुख जसा असतो तसा, हत्तीच्या हातांसारखे भुजंग, कमळासारखे मोठे डोळे, रुंद छाती आणि उंच खांदे असलेला, तसा जात होता.
तमागतं पार्थममित्रकर्शनं महाबलं नागमिव प्रमाथिनम्। वैराटिरामन्त्र्य ततो बृहन्नलां गवां निनीषन्पदमुत्तरोऽब्रवीत् ।। 47
शत्रूंचा संहार करणारा, बलवान पार्थ जसा हत्तीप्रमाणे आला, तसा विराटाचा मुलगा, गायी हाकण्यासाठी, बृहन्नळेला बोलावून म्हणाला.
तमाव्रजन्तं त्वरितं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम्। अन्वगच्छद्विशालाक्षी गजं गजवधूरिव ।। 48
तो जसा वेगाने, तुफान हत्तीप्रमाणे पुढे गेला, तशी मोठ्या डोळ्यांची कुमारिका त्याच्या मागे गेली, जशी हत्तीण आपल्या नराच्या मागे जाते.
दूरादेव तु संप्रेक्ष्य राजपुत्रोऽभ्यभाषत । त्वया सारथिना पार्थः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ।। 49
दूरूनच पाहून राजपुत्र म्हणाला: तुझ्यासारख्या सारथ्याने पार्थाने खांडववनातील अग्नी तृप्त केला होता.
पृथिवीं चाजयत्कृत्स्नां कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। सैरन्ध्री त्वां ममाचष्ट सा हि जानाति पाण्डवान् ।। 50
कुंतीपुत्र धनंजयाने संपूर्ण पृथ्वी जिंकली; सैरंध्रीने मला तुझ्याबद्दल सांगितले, कारण तिला पांडवांची ओळख आहे.