इष्वस्त्रनिपुणो योधः सदा वीरश्च मे सुतः। समर्थः समरे योद्धुं कौरवैः सह तादृशै ।। 13
माझा मुलगा नेहमीच धनुर्विद्येत निपुण, योद्धा आणि वीर आहे; तो कौरवांसारख्या शत्रूंशी युद्ध करण्यास पूर्णपणे समर्थ आहे.
तस्य तत्सत्यमेवास्तु मनुष्येन्द्रस्य भाषितम् । जयश्च नियतो युद्धे कौरवाश्च ध्रुवं हताः ।। 14
त्या राजाने जे बोलले ते खरे ठरो; युद्धात विजय नक्की मिळो आणि कौरवांचा नाश होवो.
आवर्तय कुरूञ्जित्वा पशून्पशुपतिर्यथा। निर्दर्हषामनीकानि भीमेन शरतेजसा ।। 15
कौरवांना हरवून, भीमाच्या बाणांच्या तेजाने त्यांची मांडळी फोडून, गायी परत आण — जसा पशुपती करतो.
धनुश्च्युतै रुक्मपुङ्खैश्चित्रैः संनतपर्वभिः । द्विषतां भिन्ध्यनीकानि गजानामिव यूथपः ।। 16
तुझ्या धनुष्यावरून सोडलेल्या सोन्याच्या पिसाऱ्यांनी आणि वाकड्या पंखांच्या रंगीबेरंगी बाणांनी शत्रूंच्या फौजा फोडून टाक, जसा हत्तींचा प्रमुख कळप पांगवतो.
पाशोपधानां ज्यातन्त्रीं चापदण्डां महास्वनाम् । शरवर्णां धनुर्वीणां शत्रुमध्ये प्रवादय ।। 17
पाश, धनुष्याची दोरी आणि बाण ठेवायची जागा लावलेली, मोठ्या आवाजाची तुझी धनुष्यवीणा शत्रूंच्या मध्ये वाजव, आणि बाणांचा वर्षाव कर.
निर्याहि नगराच्छीघ्रं राजपुत्र किमास्यते । श्वेताः काञ्चनसंनाहा रथे युज्यन्तु ते हयाः । ध्वजं च सिहं सौवर्णमुच्छ्रयस्व तथा विभो ।। 18
राजपुत्रा, नगरातून लगेच बाहेर पड — काय उशीर करतोस? तुझ्या रथाला सोन्याच्या सजावटीने मढवलेले पांढरे घोडे जोडा आणि तुझा सोन्याचा सिंहध्वज उंच फडकव.
रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्रा मुक्ता हस्तवता त्वया। छादयन्तु शराः सूर्यं राज्ञमायुर्निरोधकाः ।। 19
तुझ्या बलवान हाताने सोडलेले सोन्याच्या पिसाऱ्यांचे आणि तेजस्वी टोकांचे बाण सूर्य झाकून टाकोत आणि राजांची आयुष्ये संपवोत.
रणे जित्वा कुरून्सर्वान्वज्रपाणिरिवासुरान् । यशो महदवाप्य त्वं प्रविरोदं पुरं पुनः ।। 20
युद्धात सर्व कौरवांना हरव, जसा वज्रधारी इंद्र असुरांना जिंकतो, मोठा कीर्ती मिळव आणि पुन्हा नगरात परत ये.
त्वं हि राष्ट्रस्य परमा गतिर्मात्स्यपतेः सुतः। गतिमन्तो भवन्त्वद्य सर्वे विषयवासिनः ।। 21
मत्स्यराजाच्या पुत्रा, तू या राज्याचा मुख्य आधार आहेस; आज सगळे प्रजाजन तुझ्याकडेच रक्षणासाठी पाहतात.
यथा हि पाण्डुपुत्राणामर्जुनो जयतांवरः । एवमेव गतिर्नूनं भवान्विपयवासिनाम् ।। 22
जसा पांडुपुत्रांचा आधार जिंकण्यात सर्वश्रेष्ठ अर्जुन आहे, तसाच या भूमीवरील लोकांचा आधार तूच आहेस.
महाजनसमक्षं तु स्त्रीणां मध्ये विशेषतः । गवाध्यक्षेण संप्रोक्तो विराटतनयस्तदा ।। 1
महाजनांच्या उपस्थितीत, विशेषतः स्त्रियांच्या मध्ये, गवांच्या प्रमुखाने, विराटाचा मुलगा, असे बोलला.
स्त्रीमध्य उक्तस्तेनासौ वाक्यं तेजःप्रवर्धनम्। अन्तःपुरे श्लाघमान इदं वचनमब्रवीत् ।। 2
स्त्रियांच्या मध्ये, आपल्या तेजाचे कौतुक करत, तो अंतःपुरात मोठेपणाने हे शब्द बोलला.
अद्याहमनुगच्छेयं दृढधन्वा गवां पदम्। यदि मे सारथिः कश्चिद्भवेदश्वेषु कोविदः ।। 3
आज मी मजबूत धनुष्य घेऊन गवांच्या ठिकाणी जाईन, फक्त मला घोड्यांमध्ये कुशल असा सारथी मिळाला असता.
तमेव नाधिगच्छामि यो मे यन्ता समो भवेत् । पश्यध्वं सारथिं शीघ्रं मम युक्तं प्रयास्यतः ।। 4
माझ्यासारखा योग्य सारथी मला सापडत नाही; मी निघत असताना, लवकरच माझ्यासाठी योग्य असा सारथी शोधा.
अष्टाविंशतिरात्रं वा मासं वा नूनमन्ततः । यत्तदासीन्महायुद्धं तत्र मे सारथिर्हतः ।। 5
अठ्ठावीस रात्री किंवा कदाचित एक महिना त्या मोठ्या युद्धात, माझा सारथी मारला गेला.
यद्यहं त्वधिगच्छेयं यो मे यन्ता भवेद्युधि । त्वरावानद्य यास्यामि समुच्छ्रितमहाध्वजः ।। 6
जर मला युद्धात सारथी मिळाला असता, तर आजच मी मोठा ध्वज उंचावून जलदपणे निघालो असतो.
विगाह्य तत्परानीकं गजवाजिरथाकुलम् । शस्त्रप्रतापान्निर्वीर्यान्कुरूञ्जित्वाऽऽनये पशून् ।। 7
त्या शत्रूंच्या सैन्यात, जे हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरले आहे, मी शस्त्राच्या सामर्थ्याने दुर्बल झालेल्या कौरवांना हरवून गायी परत आणीन.
दुर्योधनं विकर्णं च कर्णं वैकर्तनं कृपम्। द्रोणं च सह पुत्रेण महेष्वासान्समागतान् ।। 8
दुर्योधन, विकर्ण, विकर्तनपुत्र कर्ण, कृप आणि द्रोण आपल्या पुत्रासह—हे सर्व महान धनुर्धर तिथे जमले आहेत.
विद्रावयित्वा संग्रामे दानवान्मघवानिव । अनेनैव मुहूर्तेन पुनः प्रत्यानये पशून् ।। 9
मी त्यांना युद्धात, जसे इंद्राने दानवांना पिटाळले, तसे पळवून लावीन आणि या क्षणातच गायी पुन्हा परत आणीन.
शून्यमाज्ञाय कुरवः प्रयान्त्यादाय गोधनम् । किं न शक्यं च तैः कर्तुं यदहं तत्र नाभवम् ।। 10
कौरवांनी, जागा रिकामी पाहून, गायी घेऊन गेल्या; मी तिथे नसल्याने, त्यांनी काय करू शकले नाही?
पश्ययुरद्य मे वीर्यं कुरवस्ते समागताः । किंनु पार्थोऽर्जुनः साक्षादिति मंस्यन्ति मां परे ।। 11
आज हे सर्व कौरव माझे शौर्य पाहतील; ते विचार करतील, 'हा पार्थ, अर्जुनच तर नाही ना?'
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्त्रीषु चात्मप्रशंसनम् । नामर्षयत पाञ्चाली बीभत्सोः परिकीर्तनम् ।। 12
स्त्रियांच्या मध्ये त्याने केलेली स्वतःची स्तुती ऐकून, द्रौपदीला भीमसेनाचा उल्लेख सहन झाला नाही.
श्रुत्वा तदर्जुनो वाक्यमुत्तरेण प्रभाषितम्। अतीतसमये काले प्रियां भार्यामभाषत ।। 13
उत्तरेने बोललेले ते शब्द ऐकून, अर्जुनाने योग्य वेळी, भूतकाळ आठवत, आपल्या प्रिय पत्नीला सांगितले.
द्रुपदस्य सुतां राज्ञः पाञ्चालीं रूपसंमताम् । सत्यार्जवगुणोपेतां भर्तुः प्रियहितैषिणीम् । उवाच रहसि प्रीतः कृष्णां सर्वार्थकोविदः ।। 14
सर्व गोष्टींमध्ये कुशल असलेल्या अर्जुनाने, डॉ. द्रुपदाची रूपवान, सत्य आणि प्रामाणिकतेने युक्त, पतीच्या हिताची काळजी घेणारी कृष्णा—पांचाळ राजाची कन्या—हिच्याशी एकांतात आनंदाने बोलले.
उत्तरां ब्रूहि पाञ्चालि गत्वा क्षिप्रं शुचिस्मिते ।। 15
पांचाळी, पवित्र हास्य असलेली, तू पटकन जाऊन उत्तरेशी बोल.
इयं किल पुरा युद्धे खाण्डवे सव्यसाचिनः । सारथिः पाण्डुपुत्रस्य पार्थस्य तु बृहन्नला। महाञ्जयो भवेद्युद्धे सा चेद्यन्ता बृहन्नला ।। 16
पूर्वी खांडवाच्या युद्धात, सव्यसाची पांडुपुत्र पार्थाचा सारथी बृहन्नला होती असे म्हणतात; जर बृहन्नला सारथी असेल, तर युद्धात मोठा विजय निश्चित आहे.
सा चोदिता तदा ह्येन ह्यर्जुनेन शुचिस्मिता। पाञ्चाली च तदाऽऽगम्य उत्तराया निवेशनम् ।। 17
अर्जुनाने सांगितल्यावर, पवित्र हास्य असलेली पांचाळी उत्तरेच्या निवासस्थानी गेली.
ज्ञात्वा तु समयान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव । युधिष्ठिरं धर्मपरं सत्यार्जवपथे स्थितम् ।। 18
समय संपल्यावर, जणू राहूच्या तोंडातून चंद्र बाहेर पडल्यासारखा, धर्मप्रिय, सत्य आणि प्रामाणिकतेच्या मार्गावर चालणारा युधिष्ठिर ओळखला.
अमर्षयन्ती तद्दुःखं कृष्णा कमललोचना। उत्तरामाह वचनं सखीमध्ये विलासिनीम् ।। 19
कमलासारखी डोळ्यांची कृष्णा त्या दु:खाने अस्वस्थ झाली आणि आपल्या मैत्रिणींच्या मध्ये असलेल्या मोहक उत्तरेशी बोलली.
योऽयं युवा वारणयूथपोपमो बृहन्नलाऽस्मीति जनोऽभ्यभाषत। पुराऽपि पार्थस्य स सारथिस्तदा धनुर्धराणां प्रवरस्य मन्ये ।। 20
हा जो तरुण आहे, ज्याला लोक बृहन्नला म्हणतात, तो हत्तींच्या कळपाचा प्रमुख जसा असतो तसा दिसतो; पूर्वी तो पार्थाचा सारथी होता, आणि तो धनुर्धरांत श्रेष्ठ आहे असं मला वाटतं.