ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोधः समजायत। देवयान्याश्च राजेन्द्र शर्मिष्ठायाश्च तत्कृते
त्या प्रसंगावरून देवयानी आणि शर्मिष्ठा यांच्यात तिथे वाद झाला, हे राजन.
कस्माद्गृह्णासि मे वस्त्रं शिष्या भूत्वा ममासुरि। समुदाचारहीनाया न ते साधु भविष्यति
असुरी, तू माझी शिष्या असून माझे वस्त्र का घेतेस? असा वागणं योग्य नाही, हे तुझ्यासाठी चांगलं ठरणार नाही.
आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम। स्तौतिबन्दीव चाभीक्ष्णं नीचैः स्थित्वा विनीतवत्
तुझा वडील बसला असो किंवा झोपला असो, तो नेहमी माझ्या वडिलांसमोर नम्रपणे उभा राहून त्यांची स्तुती करतो.
याचतस्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः। सुताहं स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः
तू अशा वडिलांची मुलगी आहेस, जे मागतात, स्तुती करतात आणि दान घेतात; मी त्या वडिलांची मुलगी आहे, जे स्तुतीला पात्र आहेत, दान देतात पण कधीच घेत नाहीत.
आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रुह्य कुप्यस्व याचकि। अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि
आता माग, शाप दे, वैर कर किंवा रागाव, हे मागणाऱ्यांनो! शस्त्र नसताना शस्त्रधारीवर रागावतेस, रिकामी असूनही अस्वस्थ होतेस.
लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्यहम्। `प्रतिकूलं वदसि चेदितःप्रभृति याचकि
तुला विरोध करणारा कुणीतरी मिळेलच, कारण मी तुला काहीच समजत नाही. आता पुढे जर तू माझ्याविरुद्ध काही बोललीस, हे मागणाऱ्ये—
समुच्छ्रयं देवयानीं गतां सक्तां च वाससि। शर्मिष्ठा प्राक्षिपत्कूपे ततः स्वपुरमागमत्। हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्चया
देवयानी उंच स्थानावर आणि वस्त्राला धरून असल्याचं पाहून शर्मिष्ठेने तिला विहिरीत फेकून दिलं आणि मग आपल्या नगरात परत गेली. 'ती आता मेली,' असं ठरवून, वाईट हेतूने तिने हे केलं.
अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा। `प्रविश्य स्वगृहं स्वस्था धर्ममासुरमास्थिता।' अथ तं देशमभ्यागाद्ययातिर्नहुषात्मजः
पाठी वळून न पाहता, रागाच्या भरात ती आपल्या घरी गेली; घरात शिरून शांतपणे बसली आणि असुरांचा आचार पाळला. त्याच वेळी नहुषाचा पुत्र ययाति तिथे आला.
श्रान्तयुग्यः श्रान्तहयो मृगलिप्सुः पिपासितः। स नाहुषः प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम्
त्याचे घोडे आणि रथ थकले होते, त्याला शिकार हवी होती आणि तहान लागली होती. तो इकडे तिकडे पाहत असताना त्याला एक कोरडी विहीर दिसली.
ददर्श राजा तां तत्र कन्यामग्निशिखामिव। तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्याममरवर्णिनीम्
राजाने तिथे तिला पाहिलं—ती जणू अग्नीच्या ज्वाळेसारखी तेजस्वी होती. त्या दिव्य सौंदर्याच्या कन्येला पाहून त्याने तिला विचारलं.
सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठः साम्ना परमवल्गुना। का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला
राजांनी गोड शब्दांनी तिचं सांत्वन केलं आणि विचारलं, 'तू कोण आहेस? तुझे नख तांबडे आहेत, त्वचा सावळी आहे आणि कानात सुंदर रत्नजडित कुंडले आहेत.'
दीर्घं ध्यायसि चात्यर्थं कस्माच्छ्वसिषि चातुरा। कथं च पतिताऽस्यस्मिन्कूपे वीरुत्तृणावृते
'तू इतकी खोल विचारात का आहेस? हुशारीने का उसासे टाकतेस? आणि या गवत-झाडांनी भरलेल्या विहिरीत तू कशी पडलीस?'
योऽसौ देवैर्हतान्दैत्यानुत्थापयति विद्यया
जो देवांनी मारलेल्या दैत्यांना आपल्या विद्या वापरून पुन्हा जिवंत करतो—
तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते। एष मे दक्षिणो राजन्पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः
'मी त्या शुक्राची मुलगी आहे; त्यांना माझ्या या अवस्थेची कल्पना नाही. हे बघा, माझा उजवा हात, तांबड्या नखांसह.'
समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस्त्वं हि मे मतः। जानामि हि त्वां संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम्
'माझा हात धरून मला वर काढा, कारण मी तुम्हाला कुलीन समजते. मला माहीत आहे, तुम्ही शांत, पराक्रमी आणि कीर्तीवान आहात.'
तस्मान्मां पतितामस्मात्कूपादुद्धर्तुमर्हसि
'म्हणून या विहिरीत पडलेल्या मला तुम्ही वर काढायलाच हवं.'
गृहीत्वा दक्षिणे पाणावुज्जहार ततोऽवटात्। उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात्कूपान्नराधिपः
राजाने तिचा उजवा हात धरून तिला विहिरीतून वर उचललं; आणि झपाट्याने तिला त्या विहिरीतून बाहेर काढलं.
गच्छ भद्रे यथाकामं न भयं विद्यते तव। इत्युच्यमाना नृपतिं देवयानीदमुत्तरम्
'जा, सुभगे, जिथे तुला हवं तिथे जा; तुला काहीही भीती नाही,' असं राजा म्हणाला. तेव्हा देवयानीने राजाला उत्तर दिलं.
उवाच मामुपादाय गच्छ शीघ्रं प्रियो हि मे। गृहीताहं त्वया पाणौ तस्माद्भर्ता भविष्यसि
ती म्हणाली, 'माझ्यासोबत लगेच जा, कारण तू मला प्रिय आहेस. तू माझा हात धरलास, म्हणूनच तूच माझा नवरा होशील.'
इत्येवमुक्तो नृपतिराह क्षत्रकुलोद्भवः। त्वं भद्रे ब्राह्मणी तस्मान्मया नार्हसि सङ्गमम्
राजा, क्षत्रिय कुळात जन्मलेला, म्हणाला, 'सौम्ये, तू ब्राह्मण घरातील आहेस, म्हणून माझ्याशी तुझं नातं योग्य नाही.'
सर्वलोकगुरुः काव्यस्त्वं तस्य दुहिता शुभे। तस्मादपि भयं मेऽद्य ततः कल्याणि नार्हसि
'तू सर्व लोकांचे गुरु काव्य यांची कन्या आहेस, शुभे. म्हणूनच मला आज भीती वाटते; म्हणून, कल्याणी, हे योग्य नाही.'
यदि मद्वचनान्नाद्य मां नेच्छसि नराधिप। त्वामेव वरये पित्रा तस्माल्लप्स्यसि गच्छ हि
'राजन, जर तू माझ्या म्हणण्यानुसार आज मला नकोसं मानत असशील, तर माझे वडील तुलाच माझ्यासाठी निवडतील, आणि मग तू मला मिळशील; आता जा.'
आमन्त्रयित्वा सुश्रोणीं ययातिः स्वपुरं ययौ। गते तु नाहुषे तस्मिन्देवयान्यप्यनिन्दिता
सुंदर कंबरेच्या त्या स्त्रीला निरोप देऊन ययाति आपल्या नगरात परतला; आणि नाहुषपुत्र निघून गेल्यावर, निष्कलंक देवयानीही—
क्वचिद्गत्वा च रुदती वृक्षमाश्रित्य धिष्ठिता। ततश्चिरायमाणायां दुहितर्यथ भार्गवः
ती कुठेतरी जाऊन, रडत रडत, एका झाडाला टेकून उभी राहिली; आणि जेव्हा ती कन्या बराच वेळ तिथेच राहिली, तेव्हा भृगुवंशीय—
संस्मृत्योवाच धात्रीं तां दुहितुः स्नेहविक्लवः। धात्रि त्वमानय क्षिप्रं देवयानीं समुध्यमाम्
आपल्या मुलीची आठवण येऊन, प्रेमाने भरलेल्या मनाने भृगुने तिच्या धायेला सांगितले, 'धाय, तू लवकर देवयानीला, जी बाहेर गेली आहे, परत आण.'
इत्युक्तमात्रे सा धात्री त्वरिताऽऽनयितुं गता। यत्रयत्र सशीभिः सा गता पदममार्गत
हे ऐकताच ती धाय पटकन तिला आणायला निघाली; जिथे जिथे गेली, तिथे तिथे पावलोपावली शोधू लागली.
सा ददर्श तथा दीनां श्रमार्तां रुदतीं स्थिताम्। वृत्तान्तं किमिदं भद्रे शीघ्रं वद पिताह्वयत्
ती तिथे पोहोचली आणि देवयानीला दुःखी, थकलेली, रडत उभी असलेली पाहिली; 'काय झालं ग, लवकर सांग, तुझे वडील बोलावत आहेत.'
एवमुक्ताह धात्रीं तां शर्मिष्ठावृजिनं कृतम्। उवाच शोकसंतप्ता घूर्णिकामागतां पुरः
असं विचारल्यावर, तिने धायेला सांगितलं की शर्मिष्ठेने तिच्यावर अन्याय केला आहे; दुःखाने व्याकुळ होऊन, समोर आलेल्या घूर्णिकेला तिने सांगितलं.
त्वरितं घूर्णिके गच्छ शीघ्रमाचक्ष्व मे पितुः
'घूर्णिके, लवकर जा आणि लगेच माझ्या वडिलांना सांग.'
सा तत्र त्वरितं गत्वा घूर्णिकाऽसुरमन्दिरम्
मग घूर्णिका तिथे, असुरांच्या महालात, पटकन गेली.