सुशर्मा परवीरघ्नो बलवान्वीर्यवान्गदी। विरथं मत्स्यराजानं जीवग्राहमथाग्रहीत् ।। 11
शत्रूंचा संहार करणारा, बलवान आणि गदाधारी सुशर्मा, रथाविना उभ्या असलेल्या मात्स्य राजाला जिवंत पकडला.
तमुन्मथ्य सुशर्मा तु युवतीमिव कामुकः। स्यन्दनं स्वं समारोप्य प्रययौ भीमविक्रमः ।। 12
सुशर्माने त्याला जसा प्रियकर युवतीला जिंकतो तसा जिंकून, आपल्या रथावर बसवले आणि प्रचंड शौर्य दाखवत निघून गेला.
तस्मिन्गृहीते विरथे विराटे बलवत्तरे। बलं सर्वं विभग्नं तन्निरुत्साहं निराशकम् ।। 13
वीर्यवान विराट राजा पकडला गेला आणि त्याची रथसुद्धा घेतली गेली, तेव्हा सगळं सैन्य खचून गेलं, त्यांचा उत्साह संपला आणि आशा हरपली.
प्राद्रवन्त भयान्मात्स्यास्त्रिगर्तैरर्दिता रणे । विदिक्षुः दिक्षु सर्वासु पलायन्ति च यान्ति च ।। 14
त्रिगर्तांनी युद्धात मच्छ्य लोकांना घेरलं, तेव्हा ते घाबरून सगळ्या दिशांना पळू लागले, कुठेही सुटका शोधू लागले.
तेषु विद्रांव्यमाणेषु कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। अभ्यभाषत धर्मात्मा भिमसेनमरिन्दमम् ।। 15
मच्छ्य लोक पळून जात असताना कुंतीपुत्र धर्मात्मा युधिष्ठिराने शत्रूंना जिंकणाऱ्या भीमसेनाला बोलावलं.
मात्स्यराजस्त्रिगर्तेन परामृष्टः सुशर्मणा। तं मोक्षय महाबाही मा गमद्द्विषतां वशम् ।। 16
मच्छ्यराजाला त्रिगर्तांचा सुशर्मा याने पकडलं आहे; हे महाबाहु, त्याची सुटका कर, तो शत्रूंच्या हाती जाऊ नये.
भीमसेनः महाबाहो गृहीतं तु सुशर्मणा। त्रायस्व मोचय क्षिप्रमस्मत्प्रीतिकरं नृपम् ।। 17
भीमसेना, महाबाहु, राजा सुशर्माच्या तावडीत सापडला आहे; लवकर त्याला वाचव आणि सोडव, कारण त्यामुळे आम्हाला फार आनंद होईल.
उषिताः स्म सुखं सर्वे सर्वकामैः सुपूजिताः। भीमसेन त्वया कार्या तस्य वातस्य निष्कृतिः ।। 18
आपण सर्वजण इथे सुखाने राहिलो, सर्व इच्छित गोष्टी मिळाल्या आणि आदरही मिळाला; भीमसेना, आता वायुपुत्राच्या त्या उपकाराचं फेडणं तुझं कर्तव्य आहे.
तं तथावादिनं तत्र भीमसेनो महाबलः। अभ्यभाषत दुर्धर्षो रणमध्ये युधिष्ठिरम् ।। 19
असं म्हणणाऱ्या युधिष्ठिराला रणभूमीत भीमसेन, जो अतुल बलवान आणि जिंकता न येणारा आहे, उत्तर देतो.
अहमेनं परित्रास्ये शासनात्तव पार्थिव। पश्येदं सुमहत्कर्म युध्यतो मम शत्रुभिः ।। 20
राजा, तुझ्या आज्ञेने मी त्याची सुटका करीन; शत्रूंशी लढताना माझं हे मोठं कृत्य तू पाहा.
स्वबाहुबलमाश्रित्य परेषामसमं रणे। एकान्तमाश्रितो राजंस्तिष्ठ त्वं भ्रातृभिः सह ।। 21
माझ्या स्वतःच्या बाहूंच्या बळावर, जे युद्धात इतरांपेक्षा श्रेष्ठ आहे, मी एकटाच जाईन; राजा, तू आपल्या भावांसह इथेच थांब.
अयं वृक्षो महाशाखो गिरिमात्रो वनस्पतिः। अहमेनं समारुज्य पोथयिष्यामि शात्रवान् ।। 22
इथे हा मोठा, दाट फांद्यांचा, पर्वताएवढा वृक्ष आहे; मी तो उचलून शत्रूंना ठेचून काढीन.
तं मत्तमिव मातङ्गं वीक्षमाणं वनस्पतिम्। अब्रवीद्भ्रातरं वीरं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।। 23
भीम त्या झाडाकडे उन्मत्त हत्तीप्रमाणे पाहत असताना, धर्मराज युधिष्ठिराने आपल्या वीर भावाला सांगितलं.
भीम मा साहसं कार्षीस्तिष्ठत्वेष वनस्पतिः ।। 24
भीमा, असा धाडस करू नकोस; हे झाड जसं आहे तसं राहू दे.
मा त्वां वृक्षेण कर्माणि कुर्वन्तमतिमानुषम् । जनाः समवबुध्येरन्भीमोऽयमिति भारत ।। 25
भीमा, या झाडाने अतिमानवी कृत्य केल्यास लोकांना कळून जाईल की हा भीम आहे.
मा ग्रहीस्त्वमिमं वृक्षं सिंहनादं च मा नद। कर्मणा सिंहनादेन विज्ञास्यन्ति जना ध्रुवम् ।। 26
हे झाड उचलू नकोस, आणि सिंहासारखा गर्जना करू नकोस; तुझ्या या कृत्याने आणि गर्जनेने लोकांना नक्कीच समजेल.
इमं वृक्षं गृहीत्वा त्वं नेमां सेनामभिद्रव । वृक्षं च त्वां रुजन्तं वै विज्ञास्यति जनो ध्रुवं ।। 27
जर तू हे झाड उचलून सैन्यावर चालून गेलास, तर लोक तुला हे झाड उचलताना पाहून नक्कीच ओळखतील.
अन्यदेवायुधं गृह्य प्रतिपद्यस्व मानुषम्। चापं वा यदि वा शक्तिं निस्त्रिंशं वा परश्वथम् ।। 28
काही दुसरं, माणसांसारखं शस्त्र घे, जसं की धनुष्य, भाला, तलवार किंवा कुऱ्हाड.
यदेव मानुषं भीम भवेदन्यैरलक्षितम् । तदेवायुधमादाय मोचयाशु महीतिम् ।। 29
भीमा, जे शस्त्र माणसांसारखं आहे आणि इतरांना सहज ओळखता येणार नाही, तेच घे आणि लवकर राजाची सुटका कर.
यमौ च चक्ररक्षौ ते भवितारौ महाबलौ। व्यायच्छतस्ते समरे मत्स्यराजं परीप्स्रतः ।। 30
माद्रीचे दोन पुत्र, जे बलवान आणि रथयुद्धात कुशल आहेत, ते युद्धात तुझं रक्षण करतील, जेव्हा तू मच्छ्यराजाला वाचवायला जाशील.
भ्रातुर्वचनमादाय भीमो वृक्षं विसृज्य च। चापमादाय संप्राप्तो रथमास्थाय पाण्डवः ।। 31
भीमाने आपल्या भावाचं सांगणं ऐकून झाड खाली सोडलं, धनुष्य उचललं आणि रथावर चढून पुढे गेला.
व्यमुञ्चच्छरवर्षाणि सतोय इव तोयदः । तं भीमो भीमकर्माणं शुशर्माणमथाऽऽद्रवत् ।। 32
तो जसा पावसाचा ढग पाणी सोडतो तसा बाणांचा वर्षाव करू लागला; मग भीम, जो भयंकर कृत्य करणारा आहे, सुशर्मावर तुटून पडला.
विराटमभिवीक्ष्यैनं तिष्ठितिष्ठेति चावदत् ।। 33
विराटाकडे पाहून त्याने मोठ्याने हाक मारली, 'थांब, थांब!'
सुशर्मा चिन्तयामास कालान्तकयमोपमम् । तिष्ठतिष्ठेति भाषन्तं पृष्ठतो रथपुङ्गवः ।। 34
सुशर्मा, ज्याचं शौर्य काळाच्या अंतासारखं होतं, मागून 'थांब, थांब!' असं जोरात बोलणारा रथी ऐकून मनात विचार करू लागला.
पश्यतां सुमहत्कर्म महद्युद्धमुपस्थितम् । परावृत्तो धनुर्गृह्य सुशर्मा भ्रातृभिः सह ।। 35
ते मोठं पराक्रम आणि समोरचं भयंकर युद्ध पाहून सुशर्मा आपल्या भावांसह वळून उभा राहिला आणि धनुष्य उचललं.
निमेषान्तरमात्रेण भीमसेनेन ते रथाः । रथानां च गजानां च वाजिनां च ससादिनां ।। 36
डोळ्याच्या पापणी लवायच्या आत भीमसेनाने त्यांच्या रथांना, हत्ती-घोड्यांना आणि त्यांच्यावर बसलेल्या योद्ध्यांना खाली पाडलं.
सहस्रशतसंघाताः शूराणामुग्रधन्विनाम् । पातिता भीमसेनेन विराटस्य समीपतः ।। 37
शेकडो हजारो शूर आणि तगडे धनुर्धारी भीमसेनाने विराटाजवळ ठार केले.
पत्तयो निहतास्तेषां गदां गृह्य महात्मना ।। 38
त्यांच्या पायदळ सैनिकांना त्या महात्म्याने गदा उचलून ठार केले.
तद्दृष्ट्वा तादृशं युद्धं सुशर्मा युद्धदुर्मदः। चिन्तयामास मनसा किं शेषं हि बलस्य मे ।। 39
असं भयंकर युद्ध पाहून, युद्धात गर्वलेला सुशर्मा मनात विचार करू लागला, 'माझ्या सैन्यात आता उरलं तरी काय?'
अपरो दृश्यते सैन्ये पुरा मग्नो महाबले। आकर्णपूर्णेन तदा धनुषा प्रत्यदृश्यत ।। 40
सैन्यात दुसरीकडे एक मोठा वीर दिसला, जो धनुष्य कानापर्यंत ओढून उभा होता.