सभायां राजशार्दूलमासीनं पाण्डवैः सह। शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिः ।। 13
त्यांनी पाहिले की, राजसिंह विराट पांडवांसोबत सभेत बसला आहे, आणि त्याच्या सभोवती कुंडल व अंगद घातलेले शूर योद्धे आहेत.
सद्भिश्च पण्डितैः सार्धं मन्त्रिभिश्चापि संवृतम् । दृष्ट्वा शीघ्रं तु गोपाला विराटमिदमब्रवन् ।। 14
सभोवती सज्जन, विद्वान आणि मंत्री असताना, गवळ्यांनी विराटाला पाहताच लगेच त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
अस्मान्युधि विनिर्जित्य परिभूय सबान्धवान्। षष्टिं गवां सहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति । ता निवर्तय राजेन्द्र मा नेशुः पशवस्तव ।। 15
"राजा, आम्हाला आणि आमच्या नातेवाईकांना हरवून, त्रिगर्तांनी तुझ्या साठ हजार गायी हाकून नेत आहेत. कृपया त्यांना थांबव, तुझ्या गायी जाऊ देऊ नकोस!"
श्रुत्वा तु वचनं तेषां गोपालानामरिंदमः। स राजा महतीं सेनां मात्स्यानां समवाहयत्। रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम् ।। 16
गवळ्यांचे बोल ऐकून, शत्रूंचा नाश करणारा राजा, मत्स्यांची मोठी सेना जमवू लागला. त्या सैन्यात रथ, हत्ती, घोडे आणि ध्वजासह पायदळ सैनिक होते.
राजानो राजपुत्राश्च तनुत्राण्यथ भेजिरे। भानुमन्ति विवातानि सूपसेव्यानि भागशः ।। 17
राजे आणि राजपुत्रांनी आपापली तेजस्वी, नीट बसणारी आणि युद्धासाठी योग्य अशी कवचं घातली.
पृथक्काञ्चनसन्नाहान्रथेष्वश्वानयोजयन् । उत्कृष्य पाशान्मौर्वीणां शूराश्चापेष्वयोजयन् ।। 18
वेगवेगळ्या रथांना सोन्याच्या कवचाने सजवून त्यांना घोडे जोडले, आणि शूर वीरांनी आपापली धनुष्ये कडक दोऱ्यांनी सज्ज केली.
दृढमायसगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम् । विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीकोऽभ्यहारयत् ।। 19
कलेने बनवलेले, सोन्याचा पत्रा असलेले मजबूत कवच विराटाचा आवडता भाऊ शतानिकाने आणून दिले.
सर्वभारसहं वर्म कल्याणपटलं दृढम्। शतानीकादवरजो मदिराक्षोऽभ्यहारयत् ।। 20
सर्व आघात सहन करणारे, सुंदर आणि मजबूत असे कवच शतानिकाचा धाकटा भाऊ मदिराक्षने आणले.
उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि च। मृष्टहाटकपर्यन्तं सूर्यदत्तोऽभ्यहारयत् ।। 21
शंभर कमळे आणि सुगंधी निळी कमळे असलेले, शुद्ध सोन्याने झळाळणारे कवच सूर्यदत्ताने आणून दिले.
दृढमायसगर्भं च श्वेतं रुक्मपरिष्कृतम्। विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खोऽभ्यहारयत् ।। 22
मजबूत, पांढरे आणि सोन्याने मढवलेले कवच विराटाचा ज्येष्ठ पुत्र शंख या वीराने आणले.
शतसूर्यं शतावर्तं शतबिन्दु शताक्षिमत्। अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचमाहरत् ।। 23
मत्स्यराजाने मत्स्यांच्या शूर सैनिकांसाठी, शतसूर्य, शतावर्त, शतबिंदु, शताक्षी आणि अभेद्य अशा नावांची कवचं आणली.
ततो नानातनुत्राणि स्वानिस्वानि महाबलाः। युयुत्सवोऽभ्यनह्यन्त देवकल्पाः प्रहारिणः ।। 24
मग त्या महाबली, युद्धासाठी उत्सुक आणि देवांसारख्या दिसणाऱ्या वीरांनी आपापली कवचं अंगावर चढवली.
सोपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाः । पृथक्काञ्चनसन्नाहान्रथेष्वश्वानयोजयन् ।। 25
महान रथी वीरांनी आपल्या मोठ्या आणि सुंदर रथांना वेगवेगळ्या सोन्याच्या लगामांनी आणि घोड्यांसह सजवलं.
सूर्यचन्द्रप्रतीकाशे मणिहेमविभूषिते। महाप्रमाणं मत्स्यस्य ध्वजमुच्छ्रियते रथे ।। 26
मणी आणि सोन्याने सजवलेला, सूर्य-चंद्रासारखा तेजस्वी मोठा ध्वज मत्स्यराजाच्या रथावर उभारला गेला.
ध्वजान्बहुविधाकारान्सौवर्णान्हेममालिनः। यथास्वं क्षत्रियाः शूरा रथेषु समयोजयन् ।। 27
शूर क्षत्रियांनी आपल्या रथांवर वेगवेगळ्या आकारांचे, सोन्याचे आणि सोन्याच्या माळांनी सजवलेले ध्वज लावले.
रथेषु युज्यमानेषु कङ्को राजानमब्रवीत् । मया ह्यस्रं चतुर्वर्गमवाप्तमृषिसत्तमात् ।। 28
रथांची जुळणी होत असताना कंकाने राजाला म्हटलं, 'हे ऋषिसत्तम, माझ्या द्वारे चारही पुरुषार्थ साध्य झाले आहेत.'
दंशितो रथमास्थाय पदं निर्याम्यहं गवाम्। अयं च बलवाञ्छरो वललो दृश्यतेऽनघ ।। 29
आव्हान मिळाल्यावर मी रथावर बसतो आणि गाईंसाठी पायदळाने निघतो; आणि हे बघ, एक मजबूत, वाकडा बाण इथे आहे, हे निर्दोष राजा.
गोसङ्ख्यमश्वबन्धं च संयोजय रथेषु वैः। नैतेन जातु युध्द्येयुर्गवार्थमिति मे मतिः ।। 30
गाईंची मोजणी आणि घोड्यांची बांधणी रथांना जोडावी; माझ्या मते, हे लोक कधीच गाईंसाठी लढणार नाहीत.
अथ मात्स्योऽब्रवीद्राजा शतानीकं जघन्यजम्। कङ्कश्च वललः सूदो दामग्रन्थिश्च वीर्यवान् ।। 31
मग मत्स्यराजाने आपल्या धाकट्या शतानीकाला, कंका, वलल, सारथी आणि वीर दमग्रंथीला बोलावलं.
तन्त्रिपालश्च गोसङ्ख्यो यथा ते पुरुषर्षभाः । शूराः सुवीराः पुरुषा नागराजवरोपमाः । युद्ध्येयुरिति मे बुद्धिर्वर्तते नात्र संशयः ।। 32
तसेच तंत्रीपाल आणि गोसंख्या, हे सर्व श्रेष्ठ पुरुष, शूर, उत्तम योद्धे, नागराजासारखे, हे नक्कीच लढतील असं मला वाटतं; यात शंका नाही.
एतेपामपि दीयन्तां रथा ध्वजपताकिनः। कवचानि विचित्राणि दृढानि च लघूनि च ।। 33
या सर्वांना ध्वज असलेले रथ आणि रंगीबेरंगी, मजबूत आणि हलकी कवचं द्यावीत.
प्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीयन्तामायुधानि च । नेमे जातु न युद्ध्य्रेयुरिति मे धीयते मतिः ।। 34
त्यांनी अंगावर कवचं घालावीत आणि शस्त्रंही द्यावीत; माझ्या मते, हे कधीच युद्ध टाळणार नाहीत.
तच्छ्रुत्वा नृपतेर्वाक्यं शीघ्रं त्वरितमानसः। शतानीकः स पार्थभ्यो रथान्राजन्समादिशत् ।। 35
राजाचे शब्द ऐकून, शतानीकाने जलद आणि उत्साही मनाने पांडवांसाठी रथांची आज्ञा दिली.
सहदेवाय राज्ञे च भीमाय नकुलाय च। तान्दृष्ट्वा सहसा सूता राजभक्तिपुरस्कृताः ।। 36
सहदेव, राजा, भीम आणि नकुल यांच्यासाठी, राजभक्त सारथ्यांनी त्यांना पाहून लगेच तयारी केली.
निर्दिष्टा नरदेवेन रथाञ्छीघ्रमयोजयन्। कवचानि विचित्राणि नवानि च दृढानि च।। 37
राजाने सांगितल्यावर सारथ्यांनी पटकन रथांची जुळणी केली आणि नवी, रंगीबेरंगी आणि मजबूत कवचं दिली.
विराटः प्रददौ यानि तेषामक्लिष्टकर्मणाम्। तान्यामुच्य शरीरेषु दंशितास्ते महारथाः ।। 38
विराटाने निष्कलंक कर्म असणाऱ्यांना कवचं दिली; ती अंगावर घालून ते महाबली रथी सज्ज झाले.
तरस्विनश्छन्नरूपाः सर्वशस्त्रविशारदाः । रथान्हेमपरिष्कारान्समास्थाय महारथाः। पाण्डवा निर्ययुर्हृष्टा दंशिता राजसत्तम ।। 39
उत्साही, वेष बदललेले आणि सर्व शस्त्रविद्येत निपुण पांडवांनी सोन्याने सजवलेल्या रथांवर बसून, आनंदाने आणि कवच घालून, राजन, बाहेर पडले.
विराटमन्वयुः पश्चात्सहिताः कुरुपुङ्गवाः। चत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ।। 40
चारही शूर आणि सत्यवीर पांडव भाऊ, कुरुवंशातील श्रेष्ठांसह, विराटाच्या मागे गेले.
दीर्घानां च दृढानां च धनुषां ते यथाबलम्। उत्कृष्य पाशान्मौर्वीणां वीराश्चापेष्वयोजयन् ।। 41
ते वीरांनी आपापल्या ताकदीप्रमाणे लांब व मजबूत धनुष्ये खेचली आणि त्यांना मौरवीच्या दोऱ्यांनी जुळवले.
ततः सुवाससः सर्वे वीराश्चन्दनरूषिताः । चोदिता नरदेवेन क्षिप्रमश्वानचोदयन् ।। 42
मग सर्व वीर सुंदर वस्त्रांनी सजलेले आणि चंदनाचा लेप लावलेले, राजाच्या आज्ञेवर क्षणातच घोड्यांना पुढे घेऊन गेले.