फलिष्यति न ते विद्या यत्त्वं मामात्थ तत्तथा। अध्यापयिष्यामि तु यं तस्य विद्या फलिष्यति
तू जसे मला सांगितलेस, तशी तुझी विद्या फळ देणार नाही; पण मी ज्याला शिकवीन, त्याला ती विद्या फळ देईल.
एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो देवयानीं कचस्तदा। त्रिदशेशालयं शीघ्रं जगाम द्विजसत्तमः
असे म्हणून, श्रेष्ठ द्विज कच लगेच देवांचा स्वामी जिथे राहतो त्या ठिकाणी गेला.
तमागतमभिप्रेक्ष्य देवा इन्द्रपुरोगमाः। बृहस्पतिं सभाज्येदं कचं वचनमब्रुवन्
त्याला आलेले पाहून, इंद्रासह सर्व देवांनी बृहस्पतींसह कचचे स्वागत केले आणि त्याला असे म्हणाले.
यत्त्वयास्मद्धितं कर्म कृतं वै परमाद्भुतम्। न ते यशः प्रणशिता भागभाक्व भविष्यसि
तू आमच्या हितासाठी जे अद्भुत कार्य केलेस, त्याने तुझे यश कमी होणार नाही; तू आपला हक्काचा भाग मिळवशील.
कृतविद्ये कचे प्राप्ते हृष्टरूपा दिवौकसः। कचादधीत्य तां विद्यां कृतार्था भरतर्षभ
कच विद्या शिकून परत आल्यावर, सर्व देव आनंदित झाले; कचकडून ती विद्या शिकून, ते पूर्ण समाधानी झाले, हे भरतश्रेष्ठ.
सर्व एव समागम्य शतक्रतुमथाब्रुवन्। कालस्ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून्पुरन्दर
सर्व देव एकत्र येऊन शतक्रतूला म्हणाले, 'आता तुझ्या पराक्रमाचा काळ आला आहे; शत्रूंना नष्ट कर, पुरंदर.'
एवमुक्तस्तु सहितैस्त्रिदशैर्मघवांस्तदा। तथेत्युक्त्वा प्रचक्राम सोऽपश्यत वने स्त्रियः
देवांनी असे म्हटल्यावर, मगवान म्हणाला, 'तसेच होईल,' आणि तो निघाला; त्याने जंगलात काही स्त्रिया पाहिल्या.
क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे। वायुभूतः स वस्त्राणि सर्वाण्येव व्यमिश्रयत्
चैत्ररथासारख्या वनात खेळणाऱ्या त्या कन्यांमध्ये, तो वाऱ्यासारखा होऊन सर्व वस्त्रे एकत्र मिसळून टाकली.
ततो जलात्समुत्तीर्य कन्यास्ताः सहितास्तदा। वस्त्राणि जगृहुस्तानि यथाऽऽसन्नान्यनेकशः
नंतर त्या कन्या पाण्यातून बाहेर आल्या आणि प्रत्येक जिचे वस्त्र जवळ होते ते घेतले, वेगवेगळ्या प्रकारे.
तत्र वासो देवयानयाः शर्मिष्ठा जगृहे तदा। व्यतिमिश्रमजानन्ती दुहिता वृषपर्वणः
त्या वेळी, वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा, वस्त्रे मिसळली गेली असल्याने, देवयानीचे वस्त्र अन知ら घेतले.
ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोधः समजायत। देवयान्याश्च राजेन्द्र शर्मिष्ठायाश्च तत्कृते
त्या प्रसंगावरून देवयानी आणि शर्मिष्ठा यांच्यात तिथे वाद झाला, हे राजन.
कस्माद्गृह्णासि मे वस्त्रं शिष्या भूत्वा ममासुरि। समुदाचारहीनाया न ते साधु भविष्यति
असुरी, तू माझी शिष्या असून माझे वस्त्र का घेतेस? असा वागणं योग्य नाही, हे तुझ्यासाठी चांगलं ठरणार नाही.
आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम। स्तौतिबन्दीव चाभीक्ष्णं नीचैः स्थित्वा विनीतवत्
तुझा वडील बसला असो किंवा झोपला असो, तो नेहमी माझ्या वडिलांसमोर नम्रपणे उभा राहून त्यांची स्तुती करतो.
याचतस्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः। सुताहं स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः
तू अशा वडिलांची मुलगी आहेस, जे मागतात, स्तुती करतात आणि दान घेतात; मी त्या वडिलांची मुलगी आहे, जे स्तुतीला पात्र आहेत, दान देतात पण कधीच घेत नाहीत.
आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रुह्य कुप्यस्व याचकि। अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि
आता माग, शाप दे, वैर कर किंवा रागाव, हे मागणाऱ्यांनो! शस्त्र नसताना शस्त्रधारीवर रागावतेस, रिकामी असूनही अस्वस्थ होतेस.
लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्यहम्। `प्रतिकूलं वदसि चेदितःप्रभृति याचकि
तुला विरोध करणारा कुणीतरी मिळेलच, कारण मी तुला काहीच समजत नाही. आता पुढे जर तू माझ्याविरुद्ध काही बोललीस, हे मागणाऱ्ये—
समुच्छ्रयं देवयानीं गतां सक्तां च वाससि। शर्मिष्ठा प्राक्षिपत्कूपे ततः स्वपुरमागमत्। हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्चया
देवयानी उंच स्थानावर आणि वस्त्राला धरून असल्याचं पाहून शर्मिष्ठेने तिला विहिरीत फेकून दिलं आणि मग आपल्या नगरात परत गेली. 'ती आता मेली,' असं ठरवून, वाईट हेतूने तिने हे केलं.
अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा। `प्रविश्य स्वगृहं स्वस्था धर्ममासुरमास्थिता।' अथ तं देशमभ्यागाद्ययातिर्नहुषात्मजः
पाठी वळून न पाहता, रागाच्या भरात ती आपल्या घरी गेली; घरात शिरून शांतपणे बसली आणि असुरांचा आचार पाळला. त्याच वेळी नहुषाचा पुत्र ययाति तिथे आला.
श्रान्तयुग्यः श्रान्तहयो मृगलिप्सुः पिपासितः। स नाहुषः प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम्
त्याचे घोडे आणि रथ थकले होते, त्याला शिकार हवी होती आणि तहान लागली होती. तो इकडे तिकडे पाहत असताना त्याला एक कोरडी विहीर दिसली.
ददर्श राजा तां तत्र कन्यामग्निशिखामिव। तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्याममरवर्णिनीम्
राजाने तिथे तिला पाहिलं—ती जणू अग्नीच्या ज्वाळेसारखी तेजस्वी होती. त्या दिव्य सौंदर्याच्या कन्येला पाहून त्याने तिला विचारलं.
सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठः साम्ना परमवल्गुना। का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला
राजांनी गोड शब्दांनी तिचं सांत्वन केलं आणि विचारलं, 'तू कोण आहेस? तुझे नख तांबडे आहेत, त्वचा सावळी आहे आणि कानात सुंदर रत्नजडित कुंडले आहेत.'
दीर्घं ध्यायसि चात्यर्थं कस्माच्छ्वसिषि चातुरा। कथं च पतिताऽस्यस्मिन्कूपे वीरुत्तृणावृते
'तू इतकी खोल विचारात का आहेस? हुशारीने का उसासे टाकतेस? आणि या गवत-झाडांनी भरलेल्या विहिरीत तू कशी पडलीस?'
योऽसौ देवैर्हतान्दैत्यानुत्थापयति विद्यया
जो देवांनी मारलेल्या दैत्यांना आपल्या विद्या वापरून पुन्हा जिवंत करतो—
तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते। एष मे दक्षिणो राजन्पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः
'मी त्या शुक्राची मुलगी आहे; त्यांना माझ्या या अवस्थेची कल्पना नाही. हे बघा, माझा उजवा हात, तांबड्या नखांसह.'
समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस्त्वं हि मे मतः। जानामि हि त्वां संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम्
'माझा हात धरून मला वर काढा, कारण मी तुम्हाला कुलीन समजते. मला माहीत आहे, तुम्ही शांत, पराक्रमी आणि कीर्तीवान आहात.'
तस्मान्मां पतितामस्मात्कूपादुद्धर्तुमर्हसि
'म्हणून या विहिरीत पडलेल्या मला तुम्ही वर काढायलाच हवं.'
गृहीत्वा दक्षिणे पाणावुज्जहार ततोऽवटात्। उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात्कूपान्नराधिपः
राजाने तिचा उजवा हात धरून तिला विहिरीतून वर उचललं; आणि झपाट्याने तिला त्या विहिरीतून बाहेर काढलं.
गच्छ भद्रे यथाकामं न भयं विद्यते तव। इत्युच्यमाना नृपतिं देवयानीदमुत्तरम्
'जा, सुभगे, जिथे तुला हवं तिथे जा; तुला काहीही भीती नाही,' असं राजा म्हणाला. तेव्हा देवयानीने राजाला उत्तर दिलं.
उवाच मामुपादाय गच्छ शीघ्रं प्रियो हि मे। गृहीताहं त्वया पाणौ तस्माद्भर्ता भविष्यसि
ती म्हणाली, 'माझ्यासोबत लगेच जा, कारण तू मला प्रिय आहेस. तू माझा हात धरलास, म्हणूनच तूच माझा नवरा होशील.'
इत्येवमुक्तो नृपतिराह क्षत्रकुलोद्भवः। त्वं भद्रे ब्राह्मणी तस्मान्मया नार्हसि सङ्गमम्
राजा, क्षत्रिय कुळात जन्मलेला, म्हणाला, 'सौम्ये, तू ब्राह्मण घरातील आहेस, म्हणून माझ्याशी तुझं नातं योग्य नाही.'