असुरैर्हन्यमाने च कच त्वयि पुनःपुनः। तदाप्रभृति या प्रीतिस्तां त्वमद्य स्मरस्व मे
असुरांनी तुला पुन्हा पुन्हा मारलं, कचा, त्या वेळेपासून जी माया मी तुझ्यावर केली, ती आज तू लक्षात ठेव.
सौहार्दे चानुरागे च वेत्थ मे भक्तिमुत्तमाम्। न मामर्हसि धर्मज्ञ त्यक्तुं भक्तामनागसम्
मैत्री आणि प्रेमात मी तुझ्यावर केलेली श्रेष्ठ भक्ती तुला माहीत आहे; हे धर्म जाणणाऱ्या, तू तुझ्या भक्त, निष्पाप व्यक्तीला सोडू नकोस.
अनियोज्ये नियोक्तुं मां देवयानि न चार्हसि। प्रसीद सुभ्रु त्वं मह्यं गुरोर्गुरुतरा शुभे
देवयानी, मला जे करायला नको तिथे तू आदेश देऊ नकोस. कृपया माझ्यावर दया कर. सुंदर कपाळ असलेल्या शुभे, तू मला माझ्या गुरुहूनही अधिक मान्य आहेस.
यत्रोषितं विशालाक्षि त्वया चन्द्रनिभानने। तत्राहमुषितो भद्रे कुक्षौ काव्यस्य भामिनि
चंद्रासारखा चेहरा असलेल्या विशाल डोळ्यांच्या सुंदरी, जिथे जिथे तू राहिली आहेस, तिथे मीही राहिलो आहे, कारण मी काव्याच्या पोटातच होतो, हे भामिनी.
भगिनी धर्मतो मे त्वं मैवं वोचः सुमध्यमे। सुखमस्म्युषितो भद्रे न मन्युर्विद्यते मम
सुंदर कंबरेच्या, धर्माने तू माझी बहीण आहेस, म्हणून असे बोलू नकोस. मी आनंदाने राहिलो आहे, आणि माझ्या मनात काही राग नाही.
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि शिवमाशंस मे पथि। अविरोधेन धर्मस्य स्मर्तव्योऽस्मि कथान्तरे। अप्रमत्तोत्थिता नित्यमाराधय गुरुं मम
मी तुझी परवानगी घेतो आणि निघतो, माझ्या मार्गावर शुभेच्छा दे. धर्माचा भंग न करता, दुसऱ्या वेळी गोष्ट सांगितली जाईल तेव्हा मला आठव. नेहमी जागरूक राहून, माझ्या गुरूची सेवा कर.
यदि मां धर्मकामार्थे प्रत्याख्यास्यसि याचितः। ततः कच न ते विद्या सिद्धिमेषा गमिष्यति
जर तू धर्म आणि इच्छेसाठी विनंती केली असता मला नाकारशील, तर कच, ही विद्या तुझ्या हातून फळाला जाणार नाही.
गुरुपुत्रीति कृत्वाऽहं प्रत्याचक्षे न दोषतः। गुरुणा चाननुज्ञातः काममेवं शपस्व माम्
मी तुला गुरुपुत्री समजून नकार दिला आहे, चुकीमुळे नाही. आणि माझ्या गुरूनेही परवानगी दिली नाही. म्हणून, हवे तसे मला शाप दे.
आर्षं धर्मं ब्रुवाणोऽहं देवयानि यथा त्वया। शप्तो ह्यनर्हः शापस्य कामतोऽद्य न धर्मतः
देवयानी, मी ऋषींच्या धर्माप्रमाणे बोललो, तरीही तू मला आज इच्छेने, धर्माने नव्हे, शाप दिलास.
तस्माद्भवत्या यः कामो न तथा स भविष्यति। ऋषिपुत्रो न ते कश्चिज्जातु पाणिं ग्रहीष्यति
म्हणून, तुझ्या मनात जी इच्छा आहे ती पूर्ण होणार नाही; कोणताही ऋषीपुत्र तुझा हात धरून लग्न करणार नाही.
फलिष्यति न ते विद्या यत्त्वं मामात्थ तत्तथा। अध्यापयिष्यामि तु यं तस्य विद्या फलिष्यति
तू जसे मला सांगितलेस, तशी तुझी विद्या फळ देणार नाही; पण मी ज्याला शिकवीन, त्याला ती विद्या फळ देईल.
एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो देवयानीं कचस्तदा। त्रिदशेशालयं शीघ्रं जगाम द्विजसत्तमः
असे म्हणून, श्रेष्ठ द्विज कच लगेच देवांचा स्वामी जिथे राहतो त्या ठिकाणी गेला.
तमागतमभिप्रेक्ष्य देवा इन्द्रपुरोगमाः। बृहस्पतिं सभाज्येदं कचं वचनमब्रुवन्
त्याला आलेले पाहून, इंद्रासह सर्व देवांनी बृहस्पतींसह कचचे स्वागत केले आणि त्याला असे म्हणाले.
यत्त्वयास्मद्धितं कर्म कृतं वै परमाद्भुतम्। न ते यशः प्रणशिता भागभाक्व भविष्यसि
तू आमच्या हितासाठी जे अद्भुत कार्य केलेस, त्याने तुझे यश कमी होणार नाही; तू आपला हक्काचा भाग मिळवशील.
कृतविद्ये कचे प्राप्ते हृष्टरूपा दिवौकसः। कचादधीत्य तां विद्यां कृतार्था भरतर्षभ
कच विद्या शिकून परत आल्यावर, सर्व देव आनंदित झाले; कचकडून ती विद्या शिकून, ते पूर्ण समाधानी झाले, हे भरतश्रेष्ठ.
सर्व एव समागम्य शतक्रतुमथाब्रुवन्। कालस्ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून्पुरन्दर
सर्व देव एकत्र येऊन शतक्रतूला म्हणाले, 'आता तुझ्या पराक्रमाचा काळ आला आहे; शत्रूंना नष्ट कर, पुरंदर.'
एवमुक्तस्तु सहितैस्त्रिदशैर्मघवांस्तदा। तथेत्युक्त्वा प्रचक्राम सोऽपश्यत वने स्त्रियः
देवांनी असे म्हटल्यावर, मगवान म्हणाला, 'तसेच होईल,' आणि तो निघाला; त्याने जंगलात काही स्त्रिया पाहिल्या.
क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे। वायुभूतः स वस्त्राणि सर्वाण्येव व्यमिश्रयत्
चैत्ररथासारख्या वनात खेळणाऱ्या त्या कन्यांमध्ये, तो वाऱ्यासारखा होऊन सर्व वस्त्रे एकत्र मिसळून टाकली.
ततो जलात्समुत्तीर्य कन्यास्ताः सहितास्तदा। वस्त्राणि जगृहुस्तानि यथाऽऽसन्नान्यनेकशः
नंतर त्या कन्या पाण्यातून बाहेर आल्या आणि प्रत्येक जिचे वस्त्र जवळ होते ते घेतले, वेगवेगळ्या प्रकारे.
तत्र वासो देवयानयाः शर्मिष्ठा जगृहे तदा। व्यतिमिश्रमजानन्ती दुहिता वृषपर्वणः
त्या वेळी, वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा, वस्त्रे मिसळली गेली असल्याने, देवयानीचे वस्त्र अन知ら घेतले.
ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोधः समजायत। देवयान्याश्च राजेन्द्र शर्मिष्ठायाश्च तत्कृते
त्या प्रसंगावरून देवयानी आणि शर्मिष्ठा यांच्यात तिथे वाद झाला, हे राजन.
कस्माद्गृह्णासि मे वस्त्रं शिष्या भूत्वा ममासुरि। समुदाचारहीनाया न ते साधु भविष्यति
असुरी, तू माझी शिष्या असून माझे वस्त्र का घेतेस? असा वागणं योग्य नाही, हे तुझ्यासाठी चांगलं ठरणार नाही.
आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम। स्तौतिबन्दीव चाभीक्ष्णं नीचैः स्थित्वा विनीतवत्
तुझा वडील बसला असो किंवा झोपला असो, तो नेहमी माझ्या वडिलांसमोर नम्रपणे उभा राहून त्यांची स्तुती करतो.
याचतस्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः। सुताहं स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः
तू अशा वडिलांची मुलगी आहेस, जे मागतात, स्तुती करतात आणि दान घेतात; मी त्या वडिलांची मुलगी आहे, जे स्तुतीला पात्र आहेत, दान देतात पण कधीच घेत नाहीत.
आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रुह्य कुप्यस्व याचकि। अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि
आता माग, शाप दे, वैर कर किंवा रागाव, हे मागणाऱ्यांनो! शस्त्र नसताना शस्त्रधारीवर रागावतेस, रिकामी असूनही अस्वस्थ होतेस.
लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्यहम्। `प्रतिकूलं वदसि चेदितःप्रभृति याचकि
तुला विरोध करणारा कुणीतरी मिळेलच, कारण मी तुला काहीच समजत नाही. आता पुढे जर तू माझ्याविरुद्ध काही बोललीस, हे मागणाऱ्ये—
समुच्छ्रयं देवयानीं गतां सक्तां च वाससि। शर्मिष्ठा प्राक्षिपत्कूपे ततः स्वपुरमागमत्। हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्चया
देवयानी उंच स्थानावर आणि वस्त्राला धरून असल्याचं पाहून शर्मिष्ठेने तिला विहिरीत फेकून दिलं आणि मग आपल्या नगरात परत गेली. 'ती आता मेली,' असं ठरवून, वाईट हेतूने तिने हे केलं.
अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा। `प्रविश्य स्वगृहं स्वस्था धर्ममासुरमास्थिता।' अथ तं देशमभ्यागाद्ययातिर्नहुषात्मजः
पाठी वळून न पाहता, रागाच्या भरात ती आपल्या घरी गेली; घरात शिरून शांतपणे बसली आणि असुरांचा आचार पाळला. त्याच वेळी नहुषाचा पुत्र ययाति तिथे आला.
श्रान्तयुग्यः श्रान्तहयो मृगलिप्सुः पिपासितः। स नाहुषः प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम्
त्याचे घोडे आणि रथ थकले होते, त्याला शिकार हवी होती आणि तहान लागली होती. तो इकडे तिकडे पाहत असताना त्याला एक कोरडी विहीर दिसली.
ददर्श राजा तां तत्र कन्यामग्निशिखामिव। तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्याममरवर्णिनीम्
राजाने तिथे तिला पाहिलं—ती जणू अग्नीच्या ज्वाळेसारखी तेजस्वी होती. त्या दिव्य सौंदर्याच्या कन्येला पाहून त्याने तिला विचारलं.