इत्युक्तवा राजशार्दूल राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् । त्रिंशद्रात्रिमिमां भीरुः कृतकृत्या निवासये ।। 47
असं सांगून, राजशार्दूल, तिने सर्व गोष्ट राजाला सांगितली, 'ही घाबरलेली स्त्री, जिचं काम पूर्ण झालंय, ती तीस दिवस इथे राहू दे.'
कीचके तु हते राजा विराटः परवीरहा। शोकमाहारयत्तीव्रं सामात्यः सपुरोहितः ।। 1
कीचकाचा वध झाल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा राजा विराट, आपल्या मंत्र्यांसह आणि पुरोहितांसह तीव्र दुःखाने ग्रासला गेला.
कीचकस्य वधं घोरं सानुजस्य विशांपते । अत्याहितं चिन्तयित्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ।। 2
किचक आणि त्याच्या भावंडांचा भयंकर वध घडल्याचं जेव्हा सर्वसामान्य लोकांनी लक्षात घेतलं, तेव्हा ते फारच चकित झाले.
तस्मिन्पुरे जनपदे जजल्पुश्चापि सर्वशः । वीर्यवान्दयितो राज्ञो दर्पोत्सिक्तश्च कीचकः ।। 3
त्या नगरात आणि आसपासच्या प्रदेशात सर्वत्र लोक बोलत होते — किचक हा बलवान, राजाचा आवडता, आणि गर्विष्ठ होता.
सांपराये परिक्रुष्टो बलवान्दुर्जयो रणे। आसीत्प्रहर्ता शत्रूणां दारदर्शी च दुर्मतिः । स हतः किल गन्धर्वैः सैरन्ध्रीकारणान्निशि ।। 4
युद्धात त्याला नेहमी बोलावलं जायचं, तो फार बलवान आणि जिंकता न येणारा होता, शत्रूंना मारणारा, वाईट मनाचा आणि स्त्रियांना त्रास देणारा होता; तो रात्री गंधर्वांनी सैरंध्रीच्या कारणाने ठार मारला गेला.
इत्यजल्पन्महाराज कीचकस्य विनाशनम् । देशेदेशे मनुष्याश्च विस्मितः कीचके हते ।। 5
राजा, अशा प्रकारे किचकाचा नाश झाल्याची चर्चा सर्वत्र होत होती आणि प्रत्येक ठिकाणी लोक त्याच्या मृत्यूने आश्चर्यचकित झाले होते.
अथ वैः धार्तराष्ट्रेण प्रयुक्ता ये बहिश्चराः । मृगयित्वा बहून्देशान्ग्रामांश्च नगराणि च ।। 6
मग धृतराष्ट्राने पाठवलेले गुप्तहेर अनेक प्रदेश, गावं आणि नगरी शोधू लागले.
संविधाय यथाऽऽदिष्टं यथादेशं प्रदर्शकाः । कृतसंकेतनाः सर्वे न्यवर्तन्त पुरं ततः ।। 7
आपल्याला सांगितल्याप्रमाणे सर्व गुप्तहेरांनी आपली कामं पूर्ण केली आणि नंतर ते पुन्हा नगरात परतले.
आगम्य हास्तिनपुरं धार्तराष्ट्रमरिन्दमम्। तत्र दृष्ट्वा तु राजानं कौरव्यं धृतराष्ट्रजम् ।। 8
ते हस्तिनापुरात पोहोचले आणि तिथे धृतराष्ट्रपुत्र, शत्रूंचा पराभव करणारा राजा, त्यांना दिसला.
द्रोणकर्णकृपैः सार्धं भीष्मेण च महात्मना। संगतं भ्रातृभिः सार्धं त्रिगर्तैश्च महारथैः ।। 9
तो द्रोण, कर्ण, कृप आणि महान आत्मा भीष्म, आपल्या भावंडांसह आणि त्रिगर्त देशाच्या बलाढ्य रथींसोबत एकत्र बसला होता.
प्रणम्य शिरसा भूमौ वर्धयित्वा जयाशिषा। आसीनं सूर्यसंकाशे काञ्चने परमासने ।। 10
त्यांनी मस्तक झुकवून वंदन केलं, विजयाच्या शुभेच्छा दिल्या आणि सूर्यासारखा तेजस्वी, सुवर्णासनावर बसलेला तो राजाला पाहिलं.
उपास्यमानं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम् । विद्वद्भिर्गायकैः सार्धं कविभिः स्तुतिपाठकैः ।। 11
तो मंत्रीमंडळाने वेढलेला होता, जसा मरुतांसोबत इंद्र असतो, आणि विद्वान गायक, कवी, स्तुती म्हणणारे त्याच्या सभेत होते.
अनेकैरपि राजन्यैः सेवितं सपरिच्छदैः। दुर्योधनं सभामध्ये आसीनमिदमब्रुवन् ।। 12
अनेक राजे आणि त्यांचे सेवक त्याची सेवा करत होते; सभेच्या मध्यभागी बसलेल्या दुर्योधनाशी त्यांनी संवाद साधला.
कृतोऽस्माभिः परो यत्नस्तेषामन्वेषणे सदा । पाण्डवानां मनुष्येन्द्र तस्मिन्महति कानने ।। 13
राजा, आम्ही पांडवांचा शोध घेण्यासाठी नेहमीच मोठ्या मेहनतीने प्रयत्न केला, त्या मोठ्या अरण्यात त्यांना शोधलं.
निर्जने व्यालसंकीर्णे नानाभ्रमरसंकुले । लताप्रतानगहने नानागुल्मसमावृते ।। 14
एकाकी, हिंस्र प्राण्यांनी भरलेल्या, विविध मधमाश्यांनी गजबजलेल्या, वेलींनी झाकलेल्या आणि अनेक झुडपांनी आच्छादलेल्या जंगलात.
न च विद्मो गता येन पार्थाः सुदृढविक्रमाः । मार्गमाणाः पदन्यासमाश्रमेषु वनेषु च ।। 15
पण आम्हाला अजूनही माहित नाही की ते सामर्थ्यशाली पांडव कुठे गेले, जरी आम्ही त्यांच्या पावलांचे ठसे आश्रमांत आणि जंगलांत शोधले.
गिरिकूटेषु तुङ्गेषु नानाजनपदेषु च। जनाकीर्णेषु देशेषु चत्वरेषु पुरेषु च ।। 16
उंच डोंगरांच्या शिखरांवर, विविध प्रदेशांत, गर्दीच्या जागांमध्ये, चौकात आणि शहरांतही शोध घेतला.
नरेन्द्र सहसा नष्टान्नैव विद्म च पाण्डवान्। अत्यन्तादर्शनान्नष्टा भद्रं तुभ्यं नरर्षभ ।। 17
राजा, पांडव अचानक अदृश्य झाले आणि आम्हाला ते कुठे आहेत हे कळत नाही; ते पूर्णपणे दिसत नाहीत, म्हणून ते हरवले आहेत — तुझं कल्याण होवो, नरश्रेष्ठ.
गिरीणां कूटकुञ्जेषु कन्दरोदरसानुषु। नदीप्रस्रवणेष्वेव ह्रदेषु च सरस्सु च।। 18
डोंगरांच्या गुंफा आणि खाचांमध्ये, उतारांवर, नद्यांच्या उगमस्थळी, तलावांमध्ये आणि सरोवरांमध्येही शोध घेतला.
गह्वरेषु च दुर्गेषु ग्रामेषू पवनेषु च। दुर्विज्ञेया गतिस्तेषां मृग्यतेऽस्माभिरेव च ।। गजव्याघ्रसमीपेषु सिंहान्ते शरभान्तरे ।। 19
दुर्गम जंगलात, किल्ल्यांमध्ये, गावांमध्ये आणि मोकळ्या जागांमध्येही त्यांची हालचाल समजणं कठीण आहे, आणि आम्ही स्वतः त्यांचा शोध घेत आहोत — हत्ती, वाघ, सिंह आणि शरभ यांच्या आसपास.
वत्मन्यन्विच्छमानास्तु रथानां रथिसत्तम। कंचित्कालं मनुष्येन्द्र सूताननुगता वयम् ।। 20
रथांच्या मागावर जात असताना, आम्ही काही काळ सुतांच्या मागे गेलो, हे राजन.
मृगयित्वा यथान्यायं विदितार्थाश्च तत्वतः। प्राप्ता द्वारवतीं सूता विना पार्थैः परंतप ।। 21
योग्य रीतीने शोध घेऊन आणि सत्य समजून, सुत लोक पांडवांशिवाय द्वारकेला पोहोचले, हे शत्रूंना त्रास देणाऱ्या राजन.
न तत्र कृष्णा राजेन्द्र पाण्डवाश्च महाव्रताः। नरदेव यथोद्दिष्टं न च विद्मात्र पाण्डवान् ।। 22
तेथे, हे राजेंद्र, कृष्ण किंवा मोठ्या व्रताचे पांडव तिथे नव्हते, आणि आम्हालाही इथे पांडव कुठे आहेत हे माहीत नाही.
निर्वृतो भव नष्टास्ते स्वस्थो भव परंतप । सर्वथैव प्रनष्टास्ते नमस्ते भरतर्षभ ।। 23
शांत रहा, ते तुझ्यापासून हरवले आहेत; मन शांत ठेव, हे शत्रूंना त्रास देणाऱ्या. सर्व प्रकारे ते तुझ्यापासून हरवले आहेत; तुला नमस्कार, हे भरतश्रेष्ठ.
सर्वा च पृथिवी कृत्स्ना सशैलवनकानना । सराष्ट्रनगरग्रामा पत्तनैश्च समन्विता । अन्वेषिता च सर्वत्र न च पश्यामा पाण्डवान् ।। 24
संपूर्ण पृथ्वी, तिच्या डोंगर, जंगल, वन, राज्ये, नगरे, गावे आणि बंदरे सर्वत्र शोधली, तरीही आम्हाला पांडव कुठेच दिसले नाहीत.
पुनः शाधि मनुष्येन्द्र अत ऊर्ध्वं विशांपते। अन्वेषणे पाण्डवानां भूयः किं करवामहे ।। 25
आता पुन्हा आदेश द्या, हे राजन; पांडवांचा शोध घेण्यासाठी पुढे आम्ही काय करावे?
इमां च नः प्रियां वीर वाचं भद्रवतीं शृणु ।। 26
आणि आता, हे वीर, आमच्याकडून ही आनंदाची आणि शुभ बातमी ऐका.
येन त्रिगर्ता निहता बलेन बहुशो नृप। सूतेन राज्ञो मत्स्यस्य कीचकेन बलीयसा। स हतः पतितः शेते गन्धर्वैर्निशि भारत ।। 27
ज्याच्या बळावर त्रिगर्त वारंवार पराभूत झाले, मत्स्यराजाचा सेनापती, बलवान कीचक, तो रात्री गंधर्वांनी मारला गेला आणि पडून राहिला आहे, हे भारत.
स्यालो राज्ञो विराटस्य सेनापतिरुदारधीः। सुदेष्णायानुजः क्रूरः शूरो वीरो गतव्यथः ।। 28
तो विराटराजाचा मेहुणा, सेनापती, उदार मनाचा, सुदेष्णेचा लहान भाऊ, क्रूर, शूर, वीर आणि निर्भय होता.
उत्साहवान्महावीर्यो नीतिमान्बलवानपि । युद्धज्ञो रिपुवीर्यघ्नःक सिंहतुल्यपराक्रमः ।। 29
तो उत्साही, मोठ्या पराक्रमाचा, नीती जाणणारा, बलवान, युद्धात निपुण, शत्रूंची शक्ती मोडणारा आणि सिंहासारखा धाडसी होता.