त्वं चापि तरुणी सुभ्रू रूपेणाप्रतिमा भुवि । चित्तानि च नृणां भद्रे रक्तानि स्पर्शजे सुखे ।। 37
तू तरुण आहेस, सुंदर भुवया असलेलीस आणि या पृथ्वीवर तुझ्या रूपाला तोड नाही. भद्रे, पुरुषांच्या मनाला तुझ्या स्पर्शाच्या सुखाची ओढ लागते.
तस्मात्त्वत्तो भयं मह्यं राष्ट्रस्य नगरस्य च। गच्छाद्यैव यथेष्टं त्वं नगराद्यत्र रंस्यसे ।। 38
म्हणूनच मला तुझ्यामुळे स्वतःची, राज्याची आणि नगराची भीती वाटते. आजच, नगराबाहेर जिथे तुला आनंद मिळेल तिथे जा.
त्वन्निमित्तं शुभे मह्यं सर्वो बन्धुजनो हतः। नृशंसा खलु ते बुद्धिर्भ्रातॄणां मे कृतो वधः ।। 39
शुभे, तुझ्यामुळे माझ्या सर्व नातेवाईकांचा नाश झाला. खरंच, तुझं मन निर्दयी आहे, कारण माझ्या भावांचा मृत्यू तुझ्यामुळे झाला.
तस्माद्गन्धर्वराजेभ्यो भयमद्य प्रवर्तते। यथेष्टं गच्छ सैरन्ध्रि स्वस्ति चेह यथा भवेत् ।। 40
म्हणूनच आज गंधर्वराजांकडून भीती निर्माण झाली आहे. सैरंध्री, तुला जिथे जायचंय तिथे जा आणि इथे तुला जसं योग्य वाटेल तसं कल्याण होवो.
सुदेष्णाया वचः श्रुत्वा सैरन्ध्री चेदमब्रवीत् । त्रयोदशाहमात्रं तु राजा क्षाम्यतु भामिनि ।। 41
सुदेष्णाचं बोलणं ऐकून सैरंध्री म्हणाली, 'भामिनी, राजा फक्त तेरा दिवस सहन करावा.'
कृतकृत्या अविष्यन्ति गन्धर्वास्ते न संशयः । ततो मामुपनेष्यन्ति करिष्यन्ति च ते प्रियम् ।। 42
गंधर्वांचं काम पूर्ण झाल्यावर ते नक्कीच निघून जातील, यात शंका नाही. मग ते मला परत आणतील आणि तुझं मन जसं असेल तसं करतील.
ध्रुवं च श्रेयसा राजा योक्ष्यते सह बान्धवैः । राज्ञः कृतोपकाराश्च कृतज्ञाश्च सदा शुभे। साधवश्च बलोत्सिक्ताः कृतप्रतिकृतेप्सवः ।। 43
नक्कीच, राजा आपल्या नातेवाईकांसह उत्तम स्थितीला पोहोचेल. ज्यांनी राजावर उपकार केले आणि जे कृतज्ञ आहेत, शुभे, ते नेहमीच सज्जन, बलवान आणि उपकाराचं फळ द्यायला उत्सुक असतात.
अर्थिनी मा ब्रवीत्येषा यद्वातद्वेति चिन्तय। भरस्व तदहर्मात्रं तत्ते श्रेयो भविष्यति ।। 44
ही स्त्री काही मागते आहे; ते द्यावं की नाही हे विचार कर. फक्त आजचं दिवस सहन कर, त्यातून तुझं कल्याण होईल.
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कैकेयी दुःखमोहिता। उवाच द्रौपदीमार्ता भ्रातृव्यसनकर्शिता ।। 45
तिचं बोलणं ऐकून, कैकेयी राणी दुःखाने भरली आणि भावांच्या संकटाने त्रस्त होऊन द्रौपदीला म्हणाली.
वस भद्रे यथेष्टं त्वं त्वामहं शरणं गता। त्रायस्व मम भर्तारं पुत्रांश्चैव विशेषतः ।। 46
भद्रे, तू जिथे हवं तिथे राहा; मी तुझ्या आश्रयाला आले आहे. माझ्या पतीचं आणि विशेषतः मुलांचं रक्षण कर.
इत्युक्तवा राजशार्दूल राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् । त्रिंशद्रात्रिमिमां भीरुः कृतकृत्या निवासये ।। 47
असं सांगून, राजशार्दूल, तिने सर्व गोष्ट राजाला सांगितली, 'ही घाबरलेली स्त्री, जिचं काम पूर्ण झालंय, ती तीस दिवस इथे राहू दे.'
कीचके तु हते राजा विराटः परवीरहा। शोकमाहारयत्तीव्रं सामात्यः सपुरोहितः ।। 1
कीचकाचा वध झाल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा राजा विराट, आपल्या मंत्र्यांसह आणि पुरोहितांसह तीव्र दुःखाने ग्रासला गेला.
कीचकस्य वधं घोरं सानुजस्य विशांपते । अत्याहितं चिन्तयित्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ।। 2
किचक आणि त्याच्या भावंडांचा भयंकर वध घडल्याचं जेव्हा सर्वसामान्य लोकांनी लक्षात घेतलं, तेव्हा ते फारच चकित झाले.
तस्मिन्पुरे जनपदे जजल्पुश्चापि सर्वशः । वीर्यवान्दयितो राज्ञो दर्पोत्सिक्तश्च कीचकः ।। 3
त्या नगरात आणि आसपासच्या प्रदेशात सर्वत्र लोक बोलत होते — किचक हा बलवान, राजाचा आवडता, आणि गर्विष्ठ होता.
सांपराये परिक्रुष्टो बलवान्दुर्जयो रणे। आसीत्प्रहर्ता शत्रूणां दारदर्शी च दुर्मतिः । स हतः किल गन्धर्वैः सैरन्ध्रीकारणान्निशि ।। 4
युद्धात त्याला नेहमी बोलावलं जायचं, तो फार बलवान आणि जिंकता न येणारा होता, शत्रूंना मारणारा, वाईट मनाचा आणि स्त्रियांना त्रास देणारा होता; तो रात्री गंधर्वांनी सैरंध्रीच्या कारणाने ठार मारला गेला.
इत्यजल्पन्महाराज कीचकस्य विनाशनम् । देशेदेशे मनुष्याश्च विस्मितः कीचके हते ।। 5
राजा, अशा प्रकारे किचकाचा नाश झाल्याची चर्चा सर्वत्र होत होती आणि प्रत्येक ठिकाणी लोक त्याच्या मृत्यूने आश्चर्यचकित झाले होते.
अथ वैः धार्तराष्ट्रेण प्रयुक्ता ये बहिश्चराः । मृगयित्वा बहून्देशान्ग्रामांश्च नगराणि च ।। 6
मग धृतराष्ट्राने पाठवलेले गुप्तहेर अनेक प्रदेश, गावं आणि नगरी शोधू लागले.
संविधाय यथाऽऽदिष्टं यथादेशं प्रदर्शकाः । कृतसंकेतनाः सर्वे न्यवर्तन्त पुरं ततः ।। 7
आपल्याला सांगितल्याप्रमाणे सर्व गुप्तहेरांनी आपली कामं पूर्ण केली आणि नंतर ते पुन्हा नगरात परतले.
आगम्य हास्तिनपुरं धार्तराष्ट्रमरिन्दमम्। तत्र दृष्ट्वा तु राजानं कौरव्यं धृतराष्ट्रजम् ।। 8
ते हस्तिनापुरात पोहोचले आणि तिथे धृतराष्ट्रपुत्र, शत्रूंचा पराभव करणारा राजा, त्यांना दिसला.
द्रोणकर्णकृपैः सार्धं भीष्मेण च महात्मना। संगतं भ्रातृभिः सार्धं त्रिगर्तैश्च महारथैः ।। 9
तो द्रोण, कर्ण, कृप आणि महान आत्मा भीष्म, आपल्या भावंडांसह आणि त्रिगर्त देशाच्या बलाढ्य रथींसोबत एकत्र बसला होता.
प्रणम्य शिरसा भूमौ वर्धयित्वा जयाशिषा। आसीनं सूर्यसंकाशे काञ्चने परमासने ।। 10
त्यांनी मस्तक झुकवून वंदन केलं, विजयाच्या शुभेच्छा दिल्या आणि सूर्यासारखा तेजस्वी, सुवर्णासनावर बसलेला तो राजाला पाहिलं.
उपास्यमानं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम् । विद्वद्भिर्गायकैः सार्धं कविभिः स्तुतिपाठकैः ।। 11
तो मंत्रीमंडळाने वेढलेला होता, जसा मरुतांसोबत इंद्र असतो, आणि विद्वान गायक, कवी, स्तुती म्हणणारे त्याच्या सभेत होते.
अनेकैरपि राजन्यैः सेवितं सपरिच्छदैः। दुर्योधनं सभामध्ये आसीनमिदमब्रुवन् ।। 12
अनेक राजे आणि त्यांचे सेवक त्याची सेवा करत होते; सभेच्या मध्यभागी बसलेल्या दुर्योधनाशी त्यांनी संवाद साधला.
कृतोऽस्माभिः परो यत्नस्तेषामन्वेषणे सदा । पाण्डवानां मनुष्येन्द्र तस्मिन्महति कानने ।। 13
राजा, आम्ही पांडवांचा शोध घेण्यासाठी नेहमीच मोठ्या मेहनतीने प्रयत्न केला, त्या मोठ्या अरण्यात त्यांना शोधलं.
निर्जने व्यालसंकीर्णे नानाभ्रमरसंकुले । लताप्रतानगहने नानागुल्मसमावृते ।। 14
एकाकी, हिंस्र प्राण्यांनी भरलेल्या, विविध मधमाश्यांनी गजबजलेल्या, वेलींनी झाकलेल्या आणि अनेक झुडपांनी आच्छादलेल्या जंगलात.
न च विद्मो गता येन पार्थाः सुदृढविक्रमाः । मार्गमाणाः पदन्यासमाश्रमेषु वनेषु च ।। 15
पण आम्हाला अजूनही माहित नाही की ते सामर्थ्यशाली पांडव कुठे गेले, जरी आम्ही त्यांच्या पावलांचे ठसे आश्रमांत आणि जंगलांत शोधले.
गिरिकूटेषु तुङ्गेषु नानाजनपदेषु च। जनाकीर्णेषु देशेषु चत्वरेषु पुरेषु च ।। 16
उंच डोंगरांच्या शिखरांवर, विविध प्रदेशांत, गर्दीच्या जागांमध्ये, चौकात आणि शहरांतही शोध घेतला.
नरेन्द्र सहसा नष्टान्नैव विद्म च पाण्डवान्। अत्यन्तादर्शनान्नष्टा भद्रं तुभ्यं नरर्षभ ।। 17
राजा, पांडव अचानक अदृश्य झाले आणि आम्हाला ते कुठे आहेत हे कळत नाही; ते पूर्णपणे दिसत नाहीत, म्हणून ते हरवले आहेत — तुझं कल्याण होवो, नरश्रेष्ठ.
गिरीणां कूटकुञ्जेषु कन्दरोदरसानुषु। नदीप्रस्रवणेष्वेव ह्रदेषु च सरस्सु च।। 18
डोंगरांच्या गुंफा आणि खाचांमध्ये, उतारांवर, नद्यांच्या उगमस्थळी, तलावांमध्ये आणि सरोवरांमध्येही शोध घेतला.
गह्वरेषु च दुर्गेषु ग्रामेषू पवनेषु च। दुर्विज्ञेया गतिस्तेषां मृग्यतेऽस्माभिरेव च ।। गजव्याघ्रसमीपेषु सिंहान्ते शरभान्तरे ।। 19
दुर्गम जंगलात, किल्ल्यांमध्ये, गावांमध्ये आणि मोकळ्या जागांमध्येही त्यांची हालचाल समजणं कठीण आहे, आणि आम्ही स्वतः त्यांचा शोध घेत आहोत — हत्ती, वाघ, सिंह आणि शरभ यांच्या आसपास.