दर्शनेदर्शने हन्याद्यदि जह्यां च जीवितम्। धर्मे प्रयतमानानां महान्धर्मो नशिष्यति ।। 44
त्याला पाहिलं किंवा न पाहिलं, मी जर त्याला मारलं किंवा स्वतःचं जीवन सोडलं, तर धर्मासाठी प्रयत्न करणाऱ्यांचा मोठा धर्म नष्ट होईल.
समयं रक्षमाणानां दारा वो न भवन्ति च । भार्याजां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता। प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः ।। 45
नियम पाळला तर तुमच्या पत्नी दुसऱ्याच्या होत नाहीत; पत्नीचं रक्षण केलं तर संतती सुरक्षित राहते; संततीचं रक्षण केलं तर स्वतःचंही रक्षण होतं.
वंदतां वर्णधर्मांश्च ब्राह्मणानां च मे श्रुतम् । क्षत्रियस्य सदा धर्मो नान्यो दस्युनिबर्हणात् ।। 46
वर्णधर्म आणि ब्राह्मणांचे कर्तव्य मी ऐकले आहे; क्षत्रियासाठी दुष्टांचा नाश करण्याशिवाय दुसरं कर्तव्य नाही.
पश्यतो धर्मराजस्य कीचको माऽन्वधावत । तवेव च समक्षं वै भीमसेन महाबल ।। 47
धर्मराज पाहत असताना कीचक माझा पाठलाग केला नाही; आणि हे भीमसेन, तुझ्या समोरच.
त्वया चाहं परित्राता भीम तस्माञ्जटासुरात् ।। 48
हे भीम, त्या भयंकर जटासुराकडून तूच मला वाचवलंस.
जयद्रथं तथैव त्वमजैषीर्भ्रातृभिः सह। जहीममपि पापिष्ठं योयं मामवमन्यते । कीचको राजवाल्लभ्याच्छोककृन्मम भारत ।। 49
तू आणि तुझे भाऊ मिळून जयद्रथावर विजय मिळवलास; आता या कीचकासुद्धा, जो मला तुच्छ लेखतो आणि राजाचा लाडका आहे, त्याचा नाश कर, कारण तो मला दुःख देतो, हे भारत.
कीचकं कामसन्तप्तं भिन्धि कुम्भमिवाश्मनि । यो निमित्तमनर्थानां बहूनां मम भारत ।। 50
वासनेने जळणाऱ्या या कीचकाला, जसा मडके दगडावर फोडतात तसा फोड; कारण तो माझ्या अनेक दुःखांचा कारणीभूत आहे, हे भारत.
तं चेञ्जीवन्तमादित्यः प्रातरभ्युदयिष्यति । विषमालोड्य पास्यामि मा कीचकवशंगमम् ।। 51
तो जिवंत राहिला, तर उद्या सकाळी सूर्य उगवेल; पण मी विष पिऊनही कीचकाच्या अधीन जाणार नाही.
श्रेयो हि मरणं मह्यं भीमसेन तवाग्रतः । इत्युक्त्वा प्रारुदत्कृष्णा भीमस्योरसि संश्रिता ।। 52
हे भीमसेन, तुझ्या समोर मरावं हेच मला जास्त चांगलं वाटतं; असं म्हणून कृष्णा रडू लागली आणि भीमाच्या छातीला बिलगली.
भीमश्च तां परिष्वज्य महत्सान्त्वं प्रयुज्य च। कीचकं मनसाऽगच्छत्सृक्किणी परिलेलिहन् ।। 53
भीमाने तिला मिठी मारली, खूप धीर दिला आणि मनात कीचकाचा विचार करत, ओठ चाटले.
आश्वासयित्वा बहुशो भृशमार्तां सुमध्यमाम्। हेतुतत्वार्थसंयुक्तैर्वचोभिर्द्रुपदात्मजाम् ।। 54
ड्रुपदकन्येला, जी फार दुःखी होती, भीमाने अनेक वेळा समजावलं, योग्य कारणे आणि सत्य सांगून धीर दिला.
प्रमृज्य वदनं तस्याः पाणिनाऽश्रुसमाकुलम्। उवाच चैनां दुःखार्तां भीमः क्रोधसमन्वितः ।। 55
तिच्या अश्रूंनी भरलेल्या चेहऱ्यावरून भीमाने हाताने अश्रू पुसले आणि रागाने, दुःखात असलेल्या तिला बोलला.
तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे। अद्यैनं सूदयिष्यामि कीचकं सह बान्धवैः ।। 1
ठीक आहे, भित्री सखी, तू म्हणतेस तसं मी करीन; आज मी कीचकाला आणि त्याच्या नातेवाईकांना मारून टाकीन.
अस्याः प्रदोषे शर्वर्याः कुरुष्वानेन संविदम् । दुःखं शोकं च निर्धूय याज्ञसेनि शुचिस्मिते ।। 2
आज रात्री, या संध्याकाळी, त्याच्याशी एक करार कर; दुःख आणि शोक बाजूला ठेव, हे याज्ञसेनी, पवित्र हास्य असलेली.
यैषा नर्तनशालेह मत्स्यराजेन कारिता। दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति तथा गृहं ।। 3
ही नृत्यशाळा मत्स्यराजाने बांधली आहे; इथे दिवसा कन्या नाचतात आणि रात्री घरी जातात.
तत्रास्ति शयनं भीरु दृढाङ्गं सुप्रतिष्ठितम्। तत्रैनं दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान् । त्वद्दर्शनसमुत्थेन कामेनाकुलितेन्द्रियम् ।। 4
या ठिकाणी एक मजबूत आणि नीट बांधलेलं पलंग आहे, हे भित्री; तिथे मी त्याला त्याचे पूर्वज दाखवीन, कारण तुझ्या दर्शनाने त्याच्या इंद्रियांना वासनेचा त्रास होईल.
संकेतं सूतपुत्रस्य कारयस्व शुभानने। यथा परे न पश्येयुः कुर्वन्तीं तेन संविदम् ।। 5
शुभ्र मुखी, तू सूतपुत्राशी भेटायची सोय अशी कर की, इतर कुणालाही तुझं त्याच्याशी बोलणं किंवा भेटणं दिसू नये.
तथा कुरुष्व कल्याणि यथा सन्निहितो भवेत्। तथा कुर्याश्च संकेतं सूतपुत्रस्य संवृतम् ।। 6
कल्याणी, हे असं कर की तो जवळच राहील आणि सूतपुत्राशी तुझी भेट गुप्त राहील.
आवयोः संगमं भीरु यथा मार्त्यो न बुध्यति । कीचकस्य विनाशाय तथा कुरु नृपात्मजे ।। 7
भीतीने भरलेल्या राजकन्ये, आपली भेट अशी असू दे की कोणत्याही माणसाला कळू नये, आणि असं करून कीचकाचा नाश कर.
तत्र तौ कथयित्वा तु बाष्पमुत्सृज्य दुःखितौ। रात्रिशेषं तमत्युग्रं धारयामासतुर्हृदि ।। 8
तिथे दोघांनी एकमेकांशी बोलून, दुःखाने अश्रू ढाळले आणि त्या भयंकर रात्रीचा उरलेला भाग हृदयातच सहन केला.
भीमेन च प्रतिज्ञाते कीचकस्य वधे तदा। द्रौपदी च सुदेष्णायाः प्रविवेश पुनर्गृहम् ।। 9
त्या वेळी भीमाने कीचकाचा वध करण्याची प्रतिज्ञा केली आणि द्रौपदी पुन्हा सुदेष्णाच्या घरात गेली.
तस्यां रजन्यां व्युष्टायां प्रातरुत्थाय कीचकः। गत्वा राजकुलायैव द्रौपदीमिदमब्रवीत् ।। 10
ती रात्र संपल्यावर, सकाळी कीचक उठला, राजवाड्यात गेला आणि द्रौपदीला असे म्हणाला.
यत्त्वाऽहं पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदाऽहनम् । न कंचिल्लभसे नाथमभिपन्ना बलीयसा ।। 11
राजाच्या डोळ्यांसमोर मी तुला पायाने खाली पाडलं, तेव्हा इतका बलवान असूनही तुला कुणीच वाचवलं नाही.
प्रवादेन तु मात्स्यानामयं राजेति चोच्यते। अहमेव हि राजा वै मात्स्यानां वाहिनीपतिः ।। 12
मत्स्य लोकांत अशी अफवा आहे की हा राजा आहे, पण खरा राजा आणि सेनापती मीच आहे.
सा सुखं प्रतिपद्यस्व दासो भीरु भवामि ते। न ह्यहं त्वामृते भीरु चिरं जीवितुमुत्सहे ।। 13
भीतीने भरलेल्या सुंदरी, सुख स्वीकार. मी तुझा दास होईन. तुझ्याशिवाय मी जास्त काळ जगू शकत नाही.
अहन्यहनि सुश्रोणि शतनिष्कं ददामि ते। दासीशतं च ते दद्यां दासानामपि चापरम् ।। 14
सुंदर नितंबवाली, मी तुला दररोज शंभर सोन्याच्या नाणी देईन, शंभर दासी देईन आणि आणखीही नोकर देईन.
रथांश्चाश्वतरीयुक्तानस्तु नौ भीरु संगमः । सुदासानां सहस्रं च महिषाणां सहस्रकम् ।। 15
भीतीने भरलेल्या, आपल्या भेटीसाठी मी तुला खच्चून गाढवांनी ओढलेली रथं, हजार चांगले नोकर आणि हजार म्हशी देईन.
अन्तःपुरसहस्रं च हेमकूटसहस्रकम्। तुभ्यं दास्यामि सर्वाणि राजार्हाण्यम्बराणि च ।। 16
मी तुला हजार अंतःपुरं, हजार सोन्याचे खजिने आणि राजमाता शोभेल अशी सर्व वस्त्रं देईन.
एतन्मे वचनं सत्यं प्रतिपद्यस्व कीचक। न ते सखा वा भ्राता वा जानीयात्संगमं मया ।। 17
कीचक, हे माझं खरं वचन आहे, ते स्वीकार. आपल्या भेटीचं गुपित तुझ्या मित्रालाही किंवा भावालाही कळू देऊ नकोस.
अनुप्रवादाद्भीताऽस्मि गन्धर्वाणां यशस्विनाम् । अनुबोधाद्गनर्थः स्यादयशश्च महद्भवेत। एतन्मे प्रतिजानीहि ततोऽहं वशगा तव ।। 18
गंधर्वांची अफवा ऐकून मला भीती वाटते. त्यांना कळलं तर मोठं नुकसान आणि अपयश होईल. तू मला याची शपथ दे, मग मी तुझ्या अधीन होईन.