मा दीर्घं क्षम कालं त्वं त्रिंशद्रात्रमनिन्दिते। पूर्णे त्रयोदशे वर्षे राज्ञां राज्ञी भविष्यसि ।। 24
हे अनिंद्ये, फार काळ सहन करू नकोस; फक्त तीस रात्रीच. तेरावा वर्ष पूर्ण झाल्यावर, तू राजांची राणी होशील.
सत्येन ते शपे चाहं भविता नान्यथेति च ।। 25
मी तुला सत्याची शपथ घेतो—हे वेगळं होणार नाही.
सर्वासां परमस्त्रीणां प्रामाण्यं कर्तुमर्हसि। सर्वेषां च नरेन्द्राणां मूर्ध्नि स्थास्यसि भामिनि ।। 26
तू सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ व्हायला पात्र आहेस, आणि सुंदर स्त्री, सर्व राजांच्या माथ्यावर तू उभी राहशील.
भर्तृभक्त्या च वृत्तेन भोगानाप्स्यसि दुर्लभान् । यातायां तु प्रतिज्ञायां महान्तं भोगमाप्नुयाः ।। 27
पतीभक्ती आणि चांगल्या वागणुकीमुळे तुला दुर्मिळ सुखं मिळतील; आणि व्रत पूर्ण झाल्यावर मोठं सुख तुला मिळेल.
गुरुभक्तिकृतं ज्ञात्वा राज्ञां मूर्ध्नि स्थिता भवेः ।। 28
हे सर्व गुरुभक्तीमुळेच झालं हे जाणून, तू राजांच्या माथ्यावर उभी राहशील.
आर्तप्रलापा कौन्तेय न राजानमुपालभे। अपारयन्त्या दुःखानि कृतं बाष्पप्रमोचनम् ।। 29
कौन्तेय, माझ्या या वेदनायुक्त बोलण्याने मी राजावर दोष ठेवत नाही; दुःखाने भरून आल्यावर अश्रू येणं स्वाभाविक आहे.
इदं तु दुःखं कौन्तेय ममासद्यं निबोध तत् ।। 30
पण आता, कौन्तेय, माझं हे सध्याचं दुःख ऐक.
योऽयं राज्ञो विराटस्य सूतपुत्रस्तु कीचकः। स्यालो नाम प्रवादेन भोजस्त्रैगर्तदेशजः ।। 31
राजा विराट यांचा सूतपुत्र कीचक, ज्याला लोक माझा मेहुणा म्हणतात, तो त्रैगर्त देशातील भोज आहे.
त्यक्तधर्मो नृशंसश्च सर्वार्थेषु च वल्लभः । नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मे भव शोभने । अविनीतः सुदुष्टात्मा मामनाथेति चिन्तयन् ।। 32
तो धर्म सोडलेला, क्रूर आणि सर्व बाबतीत प्रिय आहे; हा दुष्ट मनाचा माणूस नेहमी मला म्हणतो, 'शोभने, माझी पत्नी हो,' कारण मी असहाय आहे असं तो समजतो, जरी तो उद्धट आणि वाईट मनाचा आहे.
किमुक्तेन व्यतीतेन भीमसेन महाबल। प्रत्युपस्थितकालस्य कार्यस्यानन्तरो भव ।। 33
भिमसेन, बलवान भाऊ, गेलेल्या गोष्टी सांगण्यात काय अर्थ? आता समोर आलेल्या कामासाठी तयार रहा.
ममेह भीम कैकेयी रूपाद्धि भयशङ्किता। नित्यमुद्विजते राजा कथं नेयादिमामिति ।। 34
भीमा, माझ्या सौंदर्यामुळे राजा नेहमीच काळजीत असतो, मला कसं सुरक्षित ठेवावं याची त्याला भीती वाटते.
तस्या विदित्वा तं भावं स्वयं चानृतदर्शनः । कीचकोपि च दुष्टात्मा पुनः प्रार्थयते च मां ।। 35
त्याच्या मनातलं हे जाणून, आणि तो सत्याकडे दुर्लक्ष करतो हे पाहून, हा दुष्ट कीचक पुन्हा मला मागणी करतो.
तमहं कुपिता भीम पुनः कोपं नियम्य च। अब्रवं कामसंमूढमात्मानं रक्ष कीचक ।। 36
मग मी रागावले तरी राग आवरून, त्या वासनांध कीचकाला म्हटलं, 'कीचक, स्वतःचं रक्षण कर.'
गन्धर्वाणामहं भार्या पञ्चानां महिषी प्रिया । ते त्वां निहन्युर्दुर्धर्षाः शूराः साहसकारिणः ।। 37
मी पाच गंधर्वांची पत्नी आहे, त्यांची प्रिय राणी; ते पराक्रमी, निर्भय आणि शूर आहेत, ते तुला ठार मारतील.
एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा कीचकः प्रत्युवाच ह। नाहं बिभेमि भैरन्ध्रि गन्धर्वाणां शुचिस्मिते ।। 38
असं मी म्हटल्यानंतर, त्या दुष्ट मनाच्या कीचकाने उत्तर दिलं, 'शुभ्र हास्यवाली, मला गंधर्वांच्या भयंकर पावलांचा काहीही भीती नाही.'
शतं सहस्रमपि वा गन्धर्वाणामहं रणे। समागतं हनिष्यामि त्वं भीरु कुरु मे क्षणम् ।। 39
शंभर हजार गंधर्व जरी युद्धात एकत्र आले तरी मी त्यांना मारीन; तू घाबरू नकोस, फक्त एक क्षण मला दे.
इत्युक्ता चाब्रवं सूतं कामातुरमहं पुनः। न त्वं प्रतिबलस्तेषां गन्धर्वाणां यशस्विनाम् ।। 40
असं त्याने म्हटल्यावर, मी त्या वासनांध सूताला पुन्हा सांगितलं, 'तू त्या कीर्तीवान गंधर्वांच्या बरोबरीचा नाहीस.'
धर्मे स्थिताऽस्मि सततं कुलशीलसमन्विता। नेच्छामि किंचिद्वध्यं त्वां तस्माज्जीवसि कीचक ।। 41
मी नेहमी धर्मावर उभी आहे, चांगल्या घराण्याची आणि नीतीची आहे; मला तुला मारायचं नाही, म्हणूनच तू जिवंत आहेस, कीचक.
एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा प्रहस्य स्वनवत्ततः। न तिष्ठिति स सन्मार्गे न च धर्मं बुभूषति ।। 42
असं ऐकल्यावर तो दुष्ट मनाचा माणूस मोठ्याने हसला; तो कधीही योग्य मार्गावर राहत नाही, आणि त्याला धर्माची इच्छा देखील नाही.
पापात्मा पापकारी च कामराजवशानुगः । अविनीतश्च दुष्टात्मा प्रत्याख्यातः पुनः पुनः ।। 43
तो पापी आहे, वाईट कृत्ये करतो, वासना आणि सत्तेच्या मोहात वागत असतो; तो अजिबात सुधारत नाही, आणि पुन्हा पुन्हा नाकारला गेला आहे.
दर्शनेदर्शने हन्याद्यदि जह्यां च जीवितम्। धर्मे प्रयतमानानां महान्धर्मो नशिष्यति ।। 44
त्याला पाहिलं किंवा न पाहिलं, मी जर त्याला मारलं किंवा स्वतःचं जीवन सोडलं, तर धर्मासाठी प्रयत्न करणाऱ्यांचा मोठा धर्म नष्ट होईल.
समयं रक्षमाणानां दारा वो न भवन्ति च । भार्याजां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता। प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः ।। 45
नियम पाळला तर तुमच्या पत्नी दुसऱ्याच्या होत नाहीत; पत्नीचं रक्षण केलं तर संतती सुरक्षित राहते; संततीचं रक्षण केलं तर स्वतःचंही रक्षण होतं.
वंदतां वर्णधर्मांश्च ब्राह्मणानां च मे श्रुतम् । क्षत्रियस्य सदा धर्मो नान्यो दस्युनिबर्हणात् ।। 46
वर्णधर्म आणि ब्राह्मणांचे कर्तव्य मी ऐकले आहे; क्षत्रियासाठी दुष्टांचा नाश करण्याशिवाय दुसरं कर्तव्य नाही.
पश्यतो धर्मराजस्य कीचको माऽन्वधावत । तवेव च समक्षं वै भीमसेन महाबल ।। 47
धर्मराज पाहत असताना कीचक माझा पाठलाग केला नाही; आणि हे भीमसेन, तुझ्या समोरच.
त्वया चाहं परित्राता भीम तस्माञ्जटासुरात् ।। 48
हे भीम, त्या भयंकर जटासुराकडून तूच मला वाचवलंस.
जयद्रथं तथैव त्वमजैषीर्भ्रातृभिः सह। जहीममपि पापिष्ठं योयं मामवमन्यते । कीचको राजवाल्लभ्याच्छोककृन्मम भारत ।। 49
तू आणि तुझे भाऊ मिळून जयद्रथावर विजय मिळवलास; आता या कीचकासुद्धा, जो मला तुच्छ लेखतो आणि राजाचा लाडका आहे, त्याचा नाश कर, कारण तो मला दुःख देतो, हे भारत.
कीचकं कामसन्तप्तं भिन्धि कुम्भमिवाश्मनि । यो निमित्तमनर्थानां बहूनां मम भारत ।। 50
वासनेने जळणाऱ्या या कीचकाला, जसा मडके दगडावर फोडतात तसा फोड; कारण तो माझ्या अनेक दुःखांचा कारणीभूत आहे, हे भारत.
तं चेञ्जीवन्तमादित्यः प्रातरभ्युदयिष्यति । विषमालोड्य पास्यामि मा कीचकवशंगमम् ।। 51
तो जिवंत राहिला, तर उद्या सकाळी सूर्य उगवेल; पण मी विष पिऊनही कीचकाच्या अधीन जाणार नाही.
श्रेयो हि मरणं मह्यं भीमसेन तवाग्रतः । इत्युक्त्वा प्रारुदत्कृष्णा भीमस्योरसि संश्रिता ।। 52
हे भीमसेन, तुझ्या समोर मरावं हेच मला जास्त चांगलं वाटतं; असं म्हणून कृष्णा रडू लागली आणि भीमाच्या छातीला बिलगली.
भीमश्च तां परिष्वज्य महत्सान्त्वं प्रयुज्य च। कीचकं मनसाऽगच्छत्सृक्किणी परिलेलिहन् ।। 53
भीमाने तिला मिठी मारली, खूप धीर दिला आणि मनात कीचकाचा विचार करत, ओठ चाटले.