इमं तु समुपालम्भं त्वत्तो राजा युधिष्ठिरः । शृणुयाद्यदि कल्याणि कृत्स्नं जह्यात्स जीवितं ।। 14
हे कल्याणी, जर राजा युधिष्ठिराने तुझ्याकडून असा उल्हास ऐकला असता, तर तो पूर्णपणे आपलं जीवन सोडलं असतं.
धनञ्जयो वा सुश्रोणि यमौ चापि सुमध्यमे। लोकान्तरगतेष्वेषु नाहं शक्ष्यामि जीवितुम् ।। 15
सुंदर नितंब असलेल्या, जर धनंजय आणि जुळे भाऊ या जगातून निघून गेले असते, तर मी जगूच शकलो नसतो.
धर्मं शृणुष्व पाञ्चालि यत्ते वक्ष्यामि मानिनि ।। 16
पाञ्चाली, मी तुला जे सांगणार आहे ते धर्म ऐक, हे मानिनी.
दुहिता जनकस्यासीद्वैदेही यदि ते श्रुता। पतिमन्वचरत्सीता महारण्यनिवासिनम् ।। 17
जनकाची कन्या वैदेही, म्हणजेच सीता, तुला माहित असेलच; तिने आपल्या पतीसोबत, जो मोठ्या अरण्यात राहत होता, त्याच्या मागे गेली.
वसन्ती च महारण्ये रामस्य महिषी प्रिया। रावणेन हृता सीता राक्षसीभिश्च तर्जिता। सा क्लिश्यमाना सुश्रोणी राममेवान्वपद्यत ।। 18
सीता, रामाची प्रिय राणी, मोठ्या अरण्यात राहत असताना, रावणाने तिला पळवली आणि राक्षसींनी तिला धमकावलं; तरीही ती, सुंदर नितंब असलेली, दुःख सहन करूनही, फक्त रामाच्या मागेच राहिली.
लोपामुद्रा तथा भीरु भर्तारमृषिसत्तमम्। भगवन्तमगस्त्यं सा वनायैवान्वपद्यत ।। 19
त्याचप्रमाणे, भित्री लोपामुद्रा हिने आपला पती, श्रेष्ठ ऋषी अगस्त्य, यांच्यामागे वनात गेली.
सुकन्या नाम शर्यातेर्भार्गवच्यवनं वने। वल्मीकभूतं साध्वी तमन्वपद्यत भामिनी ।। 20
शर्यातीची कन्या सुकन्या हिने वनात वाल्मीकाने झाकलेल्या भृगुवंशीय च्यवन ऋषींच्या मागे, हे तेजस्विनी, पतिव्रतेप्रमाणे गेली.
नालायनी चेन्द्रसेना रूपेणाप्रतिमा भुवि। पतिमन्वचरद्वृद्धं पुरा वर्षसहस्रिणम् ।। 21
नलायनी आणि इंद्रसेना, या पृथ्वीवर सौंदर्यात अद्वितीय, प्राचीन काळी आपल्या हजारो वर्षे वयाच्या वृद्ध पतीच्या मागे गेल्या.
नलं राजानमेवाथ दमयन्ती वनान्तरे। अन्वगच्छत्पुरा कृष्णे तथा भर्तॄंस्त्वमन्वगाः ।। 22
दमयंतीनेही पूर्वी राजा नलाच्या मागे वनात प्रवेश केला, कृष्णे; त्याचप्रमाणे तूही आपल्या पतींच्या मागे गेलीस.
यथैताः कीर्तिता नार्यो रूपवत्यः पतिव्रताः। तथा त्वमपि कल्याणि सर्वैः समुदिता गुणैः ।। 23
जशा या वाखाणलेल्या, सुंदर आणि पतिव्रता स्त्रिया आहेत, तशीच, हे कल्याणी, सर्व गुणांनी युक्त तूही आहेस.
मा दीर्घं क्षम कालं त्वं त्रिंशद्रात्रमनिन्दिते। पूर्णे त्रयोदशे वर्षे राज्ञां राज्ञी भविष्यसि ।। 24
हे अनिंद्ये, फार काळ सहन करू नकोस; फक्त तीस रात्रीच. तेरावा वर्ष पूर्ण झाल्यावर, तू राजांची राणी होशील.
सत्येन ते शपे चाहं भविता नान्यथेति च ।। 25
मी तुला सत्याची शपथ घेतो—हे वेगळं होणार नाही.
सर्वासां परमस्त्रीणां प्रामाण्यं कर्तुमर्हसि। सर्वेषां च नरेन्द्राणां मूर्ध्नि स्थास्यसि भामिनि ।। 26
तू सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ व्हायला पात्र आहेस, आणि सुंदर स्त्री, सर्व राजांच्या माथ्यावर तू उभी राहशील.
भर्तृभक्त्या च वृत्तेन भोगानाप्स्यसि दुर्लभान् । यातायां तु प्रतिज्ञायां महान्तं भोगमाप्नुयाः ।। 27
पतीभक्ती आणि चांगल्या वागणुकीमुळे तुला दुर्मिळ सुखं मिळतील; आणि व्रत पूर्ण झाल्यावर मोठं सुख तुला मिळेल.
गुरुभक्तिकृतं ज्ञात्वा राज्ञां मूर्ध्नि स्थिता भवेः ।। 28
हे सर्व गुरुभक्तीमुळेच झालं हे जाणून, तू राजांच्या माथ्यावर उभी राहशील.
आर्तप्रलापा कौन्तेय न राजानमुपालभे। अपारयन्त्या दुःखानि कृतं बाष्पप्रमोचनम् ।। 29
कौन्तेय, माझ्या या वेदनायुक्त बोलण्याने मी राजावर दोष ठेवत नाही; दुःखाने भरून आल्यावर अश्रू येणं स्वाभाविक आहे.
इदं तु दुःखं कौन्तेय ममासद्यं निबोध तत् ।। 30
पण आता, कौन्तेय, माझं हे सध्याचं दुःख ऐक.
योऽयं राज्ञो विराटस्य सूतपुत्रस्तु कीचकः। स्यालो नाम प्रवादेन भोजस्त्रैगर्तदेशजः ।। 31
राजा विराट यांचा सूतपुत्र कीचक, ज्याला लोक माझा मेहुणा म्हणतात, तो त्रैगर्त देशातील भोज आहे.
त्यक्तधर्मो नृशंसश्च सर्वार्थेषु च वल्लभः । नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मे भव शोभने । अविनीतः सुदुष्टात्मा मामनाथेति चिन्तयन् ।। 32
तो धर्म सोडलेला, क्रूर आणि सर्व बाबतीत प्रिय आहे; हा दुष्ट मनाचा माणूस नेहमी मला म्हणतो, 'शोभने, माझी पत्नी हो,' कारण मी असहाय आहे असं तो समजतो, जरी तो उद्धट आणि वाईट मनाचा आहे.
किमुक्तेन व्यतीतेन भीमसेन महाबल। प्रत्युपस्थितकालस्य कार्यस्यानन्तरो भव ।। 33
भिमसेन, बलवान भाऊ, गेलेल्या गोष्टी सांगण्यात काय अर्थ? आता समोर आलेल्या कामासाठी तयार रहा.
ममेह भीम कैकेयी रूपाद्धि भयशङ्किता। नित्यमुद्विजते राजा कथं नेयादिमामिति ।। 34
भीमा, माझ्या सौंदर्यामुळे राजा नेहमीच काळजीत असतो, मला कसं सुरक्षित ठेवावं याची त्याला भीती वाटते.
तस्या विदित्वा तं भावं स्वयं चानृतदर्शनः । कीचकोपि च दुष्टात्मा पुनः प्रार्थयते च मां ।। 35
त्याच्या मनातलं हे जाणून, आणि तो सत्याकडे दुर्लक्ष करतो हे पाहून, हा दुष्ट कीचक पुन्हा मला मागणी करतो.
तमहं कुपिता भीम पुनः कोपं नियम्य च। अब्रवं कामसंमूढमात्मानं रक्ष कीचक ।। 36
मग मी रागावले तरी राग आवरून, त्या वासनांध कीचकाला म्हटलं, 'कीचक, स्वतःचं रक्षण कर.'
गन्धर्वाणामहं भार्या पञ्चानां महिषी प्रिया । ते त्वां निहन्युर्दुर्धर्षाः शूराः साहसकारिणः ।। 37
मी पाच गंधर्वांची पत्नी आहे, त्यांची प्रिय राणी; ते पराक्रमी, निर्भय आणि शूर आहेत, ते तुला ठार मारतील.
एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा कीचकः प्रत्युवाच ह। नाहं बिभेमि भैरन्ध्रि गन्धर्वाणां शुचिस्मिते ।। 38
असं मी म्हटल्यानंतर, त्या दुष्ट मनाच्या कीचकाने उत्तर दिलं, 'शुभ्र हास्यवाली, मला गंधर्वांच्या भयंकर पावलांचा काहीही भीती नाही.'
शतं सहस्रमपि वा गन्धर्वाणामहं रणे। समागतं हनिष्यामि त्वं भीरु कुरु मे क्षणम् ।। 39
शंभर हजार गंधर्व जरी युद्धात एकत्र आले तरी मी त्यांना मारीन; तू घाबरू नकोस, फक्त एक क्षण मला दे.
इत्युक्ता चाब्रवं सूतं कामातुरमहं पुनः। न त्वं प्रतिबलस्तेषां गन्धर्वाणां यशस्विनाम् ।। 40
असं त्याने म्हटल्यावर, मी त्या वासनांध सूताला पुन्हा सांगितलं, 'तू त्या कीर्तीवान गंधर्वांच्या बरोबरीचा नाहीस.'
धर्मे स्थिताऽस्मि सततं कुलशीलसमन्विता। नेच्छामि किंचिद्वध्यं त्वां तस्माज्जीवसि कीचक ।। 41
मी नेहमी धर्मावर उभी आहे, चांगल्या घराण्याची आणि नीतीची आहे; मला तुला मारायचं नाही, म्हणूनच तू जिवंत आहेस, कीचक.
एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा प्रहस्य स्वनवत्ततः। न तिष्ठिति स सन्मार्गे न च धर्मं बुभूषति ।। 42
असं ऐकल्यावर तो दुष्ट मनाचा माणूस मोठ्याने हसला; तो कधीही योग्य मार्गावर राहत नाही, आणि त्याला धर्माची इच्छा देखील नाही.
पापात्मा पापकारी च कामराजवशानुगः । अविनीतश्च दुष्टात्मा प्रत्याख्यातः पुनः पुनः ।। 43
तो पापी आहे, वाईट कृत्ये करतो, वासना आणि सत्तेच्या मोहात वागत असतो; तो अजिबात सुधारत नाही, आणि पुन्हा पुन्हा नाकारला गेला आहे.