एवंविधबलो भीमः कीचकस्ते च तद्विधाः। राज्ञः स्याला महात्मानो विराटस्य हितैषिणः ।। 30
भीमाकडेही असाच बळ होता आणि किचकासारखे इतर राजाचे मेहुणे, हे सगळे विराटाच्या हितासाठी वागणारे आणि मोठ्या मनाचे होते.
एतत्ते कथितं सर्वं कीचकस्य पराक्रमम्। द्रौपदी न शशापैनं यस्मात्तद्गदतः शृणु ।। 31
किचकाच्या पराक्रमाची ही सर्व गोष्ट तुला सांगितली. आता ऐक, द्रौपदीने त्याला शाप का दिला नाही.
रक्षन्ति हि तपः क्रोधादृषयो न शपन्ति च। जानन्ती तद्यथातत्त्वं द्रौपदी न शशाप तम् ।। 32
कारण तपाच्या बळावर ऋषी रागाने शाप देत नाहीत. हे खरे माहित असल्याने द्रौपदीने त्याला शाप दिला नाही.
क्षमा धर्मः क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा तपः। क्षमा सत्यं क्षमा शीलं क्षमा सर्वमिति श्रुतिः ।। 33
क्षमाच धर्म आहे, क्षमाच दान आहे, क्षमाच यज्ञ आहे, क्षमाच तप आहे, क्षमाच सत्य आहे, क्षमाच चांगुलपणा आहे, क्षमाच सर्व काही आहे, असे शास्त्र सांगते.
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम्। एतत्सर्वं विजानन्ती सा क्षमामन्वपद्यत ।। 34
हा जग क्षमावंतांचा आहे आणि परलोकही क्षमावंतांचाच आहे. हे सर्व जाणून तिने क्षमा स्वीकारली.
भर्तॄणां मतमाज्ञाय क्षमिणां धर्मचारिणाम्। नाशपत्तं विशालाक्षी सती शक्ताऽपि भारत ।। 35
आपल्या धर्मशील व क्षमावंत पतींच्या इच्छेचा विचार करून, मोठ्या डोळ्यांची आणि सती द्रौपदी, समर्थ असूनही, त्याला शाप दिला नाही.
पाण्डवाश्चापि ते सर्वे द्रौपदीं प्रेक्ष्य दुःखिताम्। क्रोधाग्निनाऽप्यदह्यन्त तदा लञ्जाव्यपेक्षया ।। 36
सर्व पांडवांनी, द्रौपदी दुःखी दिसली तेव्हा, रागाच्या आगीत जळले, पण आपली ओळख उघड होऊ नये म्हणून ते सहन करत राहिले.
अथ भीमो महाबाहुः मूदयिष्यंस्तु कीचकम्। वारितो धर्मपुत्रेण वेलयेव महोदधिः ।। 37
मग महाबाहू भीम किचकाचा वध करायला निघाला, पण धर्मपुत्राने त्याला रोखले, जसे समुद्राला काठ रोखतो.
संधार्य मनसा रोषं दिवारात्रं विनिश्वसन्। महानसे तदा कृच्छ्रात्सुष्वाप रजनीं च ताम् ।। 38
भीमाने मनातला राग दिवस-रात्र दडवला, खोल श्वास घेत राहिला आणि त्या रात्री स्वयंपाकघरात मोठ्या कष्टाने झोपला.
सा सूतपुत्राभिहता राजपुत्री सुदुःखिता। वधं कृष्णा परीप्सन्ती सूतपुत्रस्य भामिनी ।। 1
सूतपुत्राने मारल्यामुळे राजकन्या फार दुःखी झाली आणि तेजस्विनी कृष्णा त्या सूतपुत्राचा वध व्हावा अशी इच्छा करू लागली.
जगामावासमेवाथ तदा सा द्रुपदात्मजा। कृत्वा शौचं यथान्यायं कृष्णा सा तनुमध्यमा ।। 2
त्या वेळी द्रुपदाची कन्या कृष्णा, तिच्या घराकडे गेली. तिने योग्य रीतीने शुद्धता पाळली होती आणि तिचा देह देखील मध्यम बांध्याचा होता.
गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा। चिन्तयामास रुदती तस्य दुःखस्य निर्णयम् ।। 3
तिने आपले अंग आणि कपडे पाण्याने धुऊन घेतले. ती रडत होती आणि आपल्या दुःखाचा शेवट काय होईल याचा विचार करत होती.
किं करोमि क्व गच्छामि कथं कार्यं भवेन्मम। इत्येवं चिन्तयित्वा सा भीमं तं मनसाऽगमत्। अन्यः कर्ता विना भीमान्न मेऽद्य मनसेप्सितम् ।। 4
मी काय करू? कुठे जाऊ? माझ्यासाठी काय योग्य आहे? असा विचार करत ती भीमाचा आठव केला. आज भीमाशिवाय माझ्या मनात दुसरा कोणीच नाही.
प्रादुर्भूते क्षणे रात्रौ विहाय शयनं स्वकम्। दुःखेन महता युक्ता मानसेन मनस्विनी । प्राद्रवन्नाथमिच्छन्ती तथा नाथवती सती ।। 5
रात्री पडली तेव्हा, ती आपल्या पलंगावरून उठली. तिच्या मनात मोठं दुःख होतं. आधाराची गरज वाटत होती म्हणून, जशी एखादी स्त्री आपल्या आधाराकडे धावते तशी तीही धावली.
सा वै महानसं प्राप्य भीमसेनं सुचिस्मिता। उपासर्पत पाञ्चाली वासितेव महागजम् ।। 6
ती सुंदर हसणारी पाञ्चाली स्वयंपाकघरात गेली आणि भीमसेनाजवळ जाऊन उभी राहिली, जणू मोठ्या हत्तीपाशी त्याची मादी आली.
सर्वश्वेतेव माहेयी वने वृद्धा त्रिहायणी। महर्पभं यथा सुप्तमर्थिनी वननिर्झरे । संप्रसुप्तं तथा सिंहिं मृगराजवधूरिव ।। 7
जशी एखादी शुभ्र घोडी जंगलात, वयस्क आणि तीन वर्षांची झाली असते, किंवा जशी एखादी स्त्री झोपलेल्या प्रियकराजवळ वनातील झऱ्यावर येते, तशीच सिंहिणी, म्हणजे मृगराजाची पत्नी, झोपलेल्या सिंहाजवळ आली.
अभिप्रसार्य बाहुभ्यां पतिं सुप्तं समाश्लिषत् । सुजातं गोमतीतीरे सालं वल्लीव पुष्पिता ।। 8
तिने आपले हात पसरले आणि झोपलेल्या पतीला घट्ट मिठी मारली, जशी फुललेली वेल गोमतीच्या काठी सालाच्या झाडाला बिलगते.
परिस्पृस्य च पाणिभ्यां पतिं सुप्तमबोधयत्। श्रीरिवान्या महोत्साहं सुप्तं विष्णुमिवार्णवे । क्षौमावदाते शयने शयानं वृषभेक्षणम् ।। 9
तिने हातांनी झोपलेल्या पतीला हलवले आणि जागे केले, जशी लक्ष्मी समुद्रात झोपलेल्या महाबळवंत विष्णूला जागं करते, शुभ्र वस्त्रांवर झोपलेल्या, वृषभासारख्या डोळ्यांच्या त्या पुरुषाला.
यथा शची देवराजं रुद्राणी शंकरं यथा। ब्रह्माणमिव सावित्री देवसेना गुहं यथा ।। 10
जशी शची देवराजाला, रुद्राणी शंकराला, सावित्री ब्रह्माला, आणि देवसेना गुहाला जागं करते, तशीच.
दिशागजसमाकारं गजं गजवधूरिव । भीमं प्राबोधयत्कान्ता लक्ष्मीर्दामोदरं यथा ।। 11
जशी हत्तीण दिशांच्या रक्षणासाठी असलेल्या मोठ्या हत्तीला जागं करते, तशीच प्रिय पत्नीने भीमाला, जशी लक्ष्मी दामोदराला, जागं केले.
वीणेव मधुरालापा स्वरं गान्धारमाश्रिता। अभ्यभाषत पाञ्चाली कौरवं पाण्डुनन्दनम् ।। 12
गंधार स्वरात गाणाऱ्या वीणेप्रमाणे मधुर बोलणारी पाञ्चाली, पांडवांचा पुत्र असलेल्या कौरवाला बोलू लागली.
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे भीमसेन मृतो यथा। न मृतः स हि पापीयान्भार्यामालम्ब्य जीवति ।। 13
उठ, उठ! भीमसेना, तू मेल्यासारखा का झोपलास? तो दुष्ट अजूनही जिवंत आहे, कारण तो आपल्या पत्नीला धरून जगतो.
तस्मिञ्जीवति पापिष्ठे सेनावाहे मम द्विषि । तत्कर्मं कृतवत्यद्य कथं निद्रां निषेवसे ।। 14
तो सर्वात पापी, माझा शत्रू, सेनापती अजूनही जिवंत आहे आणि त्याने आज ते कृत्य केलं, तरीसुद्धा तू कसा झोपू शकतोस?
सुखसुप्तश्च तं शब्दं निशम्य स वृकोदरः। संवेदितः कुरुश्रेष्ठः तोत्रैरिव महागजः ।। 15
भीम, सुखाने झोपलेला असताना, तो आवाज ऐकून जागा झाला. कुरुकुळातील श्रेष्ठ, वृषकोदर, जणू मोठ्या हत्तीला टोचणी लागावी तसा भानावर आला.
स वै विहाय शयनं यस्मिन्सुप्तः प्रबोधितः। उदतिष्ठदमेयात्मा पर्यङ्के सोत्तरच्छदे ।। 16
झोपेतून जागा झाल्यावर, तो दुर्जेय मनाचा भीम आपला पलंग आणि त्यावरचं आवरण सोडून उठला.
उपवेश्य च दुर्धर्पः पाञ्चालकुलवर्धनीम्। अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् ।। 17
मग त्या अभिमानी आणि पाञ्चाल वंश वाढवणाऱ्या राजकन्येला बसवून, भीमाने आपल्या प्रिय कौरव राणीला बोलायला सुरुवात केली.
केनार्थेन च संप्राप्ता त्वरितेव ममान्तिकम्। न ते प्रकृतिमान्वर्णः कृशा त्वमभिलक्ष्यसे ।। 18
तू इतक्या घाईने माझ्याजवळ कशासाठी आलीस? तुझा चेहरा नेहमीसारखा नाही, तू खूपच कृश दिसतेस.
प्रकाशं यदि वा गुह्यं सर्वमाख्यातुमर्हसि। आचक्ष्व त्वमशेषेण सर्वं विद्यामहं यथा ।। 19
ते स्पष्ट असो किंवा गुप्त, तुला सगळं मला सांगावं लागेल. सगळं सांग, म्हणजे मला सर्व काही समजेल.
सुखं वा यदि वा दुःखं शुभं वा यदि वाऽशुभम्। यद्यप्यसुकरं कर्म कृतमित्यवधारय ।। 20
सुख असो वा दु:ख असो, शुभ असो वा अशुभ असो, काम कितीही कठीण असो, ते पूर्ण झालं असं समजावं.
अहमेव हि ते कृष्णे विश्वास्यः सर्वकर्मसु। अहमापत्सु चापि त्वां मोक्षयामि पुनः पुनः ।। 21
कृष्णे, तुझ्या सर्व कामांत फक्त मीच तुला खऱ्या अर्थाने साथ देईन; संकटाच्या वेळी मी तुला पुन्हा पुन्हा वाचवीन.