स्वास्तीर्णमस्ति शयनं सितसूक्ष्मोत्तरच्छदम्। अत्रारुह्य मया सार्धं पिबेमां वरवारुणीम् ।। 12
'इथे पांढऱ्या मऊ चादरी घातलेले पलंग आहे; माझ्यासोबत बस आणि ही उत्तम वारुणी प्यावी.'
भजस्व मां विशालाक्षि भर्ता ते सदृशोस्म्यहम्। उपसर्प वरारोहे मेरुमर्कप्रभा यथा ।। 13
'विशाल डोळ्यांनो, माझा स्वीकार कर, मी तुझ्या पतीसारखा योग्य आहे. सुंदर बांध्याच्या तू, सूर्य जसा मेरू पर्वताकडे जातो तशी माझ्याजवळ ये.'
स मूढः कीचकस्तत्र प्राप्तां राजीवलोचनाम्। अब्रवीद्द्रौपदीं दृष्ट्वा दुरात्मा ह्यात्मसंमतः ।। 14
त्या ठिकाणी, भ्रमित कीचकाने कमळासारखे डोळे असलेल्या द्रौपदीला येताना पाहून, वाईट मनाचा आणि स्वतःला योग्य समजणारा तो तिच्याशी बोलला.
कीचकेनैवमुक्ता सा द्रौपदी वरवर्णिनी। अब्रवीत्तमनाचारं नेदृशं वक्तुमर्हसि ।। 15
कीचकाने असे बोलल्यावर, तेजस्वी वर्णाची द्रौपदी त्या दुष्ट माणसाला म्हणाली: 'अशा गोष्टी बोलायला तुला शोभत नाही.'
नाहं शक्या त्वया स्प्रष्टुं श्वपचेनेव ब्राह्मणी। गन्तुमिच्छसि दुर्बुद्धे गतिं दुर्गतरान्तराम् ।। 16
'तू मला स्पर्श करू शकत नाहीस, जसा श्वपचाला ब्राह्मणीला स्पर्श करता येत नाही. मूर्खा, तू फार कठीण वाटेने जाण्याचा विचार करतोस.'
यत्र गच्छन्ति बहवः परदाराभिमर्शकाः। नराः संभिन्नमर्यादाः कीटवच्चाशुभाश्रयाः ।। 17
'जिथे परस्त्रीला स्पर्श करणारे, मर्यादा ओलांडणारे आणि वाईट मार्गावर असणारे अनेक पुरुष कीटकांसारखे जातात.'
अप्रैषीन्मां सुराहारीं सुदेष्णा त्वन्निवेशनम् । तस्यै नयिष्ये मदिरां भगिनी तृषिता तव ।। 18
'सुदेष्णाने मला मद्य घेऊन तुझ्या घरी पाठवले; तिच्या तहानलेल्या बहिणीसाठी मी मदिरा आणणार आहे.'
पिपासिता च कैकेयी तूर्णं मामादिशत्ततः। दीयतां मे सुरा शीघ्रं सूतपुत्र व्रजाम्यहम् ।। 19
'कैकेयीला तहान लागली म्हणून तिने मला पटकन सांगितले: मला लगेच मद्य दे, सूतपुत्रा, मी जात आहे.'
अन्या भद्रे हरिष्यन्ति राजपुत्र्याः सुरामिमाम्। किं त्वं यास्यसि कल्याणि मदर्थं त्वमिहागता ।। 20
इतर कुणीतरी राजकन्यांसाठी ठेवलेली ही मद्यपान करील, सुभगे, मग तू का निघून जातेस? तू तर माझ्यासाठी इथे आली आहेस, कल्याणी.
इत्युक्त्वा दक्षिणे पाणौ सूतपुत्रः परामृशत्। सा गृहीता विधून्वन्ती भूमौ निक्षिप्य भाजनम् । सभां शरणमाधावद्यत्र राजा युधिष्ठिरः ।। 21
असं म्हणून सूतपुत्राने तिच्या उजव्या हाताला स्पर्श केला; ती आपला हात सोडवत भांडे जमिनीवर ठेवून, राजसभेकडे पळाली जिथे राजा युधिष्ठिर बसला होता.
तां कीचकः प्रधावन्तीं केशपक्षे परामृशत्। पातयित्वा तु तां भूमौ सूतपुत्रः पदाऽवधीत् ।। 22
ती पळत असताना कीचकाने तिच्या केसांना धरले; तिला खाली पाडून सूतपुत्राने तिला पायाने मारले.
सभायां पश्यतो राज्ञो विराटस्य महात्मनः। ब्राह्मणानां च वृद्धानां क्षत्रियाणां च पश्यतां ।। 23
सभेत, विराट राजाच्या आणि तिथल्या ब्राह्मण व क्षत्रिय वयोवृद्धांच्या समोर हे घडलं.
तस्याः पादाभितप्ताया मुखाद्रुधिरमास्रवत् ।। 24
तिच्या पायांना वेदना होत असताना, तिच्या तोंडातून रक्त वाहू लागलं.
ततो दिवाकरेणाशु राक्षसः संनियोजितः। स कीचकमपोवाह वातवेगेन भारत ।। 25
मग सूर्यदेवाने पाठवलेला राक्षस लगेचच वाऱ्यासारखा वेगाने कीचकाला उचलून घेऊन गेला, हे भारत.
स पपात तदा भूमौ रक्षोबलसमीरितः । विघूर्णमानो निश्चेष्टश्छिन्नमूल इव द्रुमः ।। 26
राक्षसाच्या जोरावर तो जमिनीवर पडला; जणू मुळासकट तोडलेलं झाड वाऱ्यात फिरतं तसं तो बेशुद्ध झाला.
तां दृष्ट्वा तत्र ते सभ्या हाहाभूताः समन्ततः। न युक्तं सूतपुत्रेति कीचकेति च तेऽवदन्। किमियं वध्यते बाला कृपणा चाप्यबान्धवा ।। 27
तिला तिथे पाहून सभासदांनी सगळीकडे हंबरडा फोडला; 'हे योग्य नाही सूतपुत्रा!' 'कीचक!' असं म्हणाले. 'ही बिचारी, कोणताही आधार नसलेली, तरुण मुलगी का मारली जातेय?'
तस्यामासन्हि ते पार्थाः सभायां भ्रातरस्तथा । अमृष्यमाणाः कृष्णायाः कीचकेन पदा वधं ।। 28
त्या सभेत तिचे भाऊ, पांडव, बसले होते; कीचकाने कृष्णेला पायाने मारलेलं त्यांना सहन होत नव्हतं.
तां दृष्ट्वा भीमसेनस्य क्रोधादास्रमवर्तत। धूमोच्छ्वासः समभवन्नेत्रे चोच्छ्रितपक्ष्मणी । सस्वेदा भ्रुकुटी चोग्रा ललाटे समवर्तत ।। 29
तिला पाहून भीमसेनाच्या डोळ्यात रागाने पाणी आलं; त्याचा श्वास धुरकट झाला, डोळे मोठे झाले, कपाळावर घाम आला आणि भुवया रागाने मिटल्या.
तस्य भीमो वधप्रेप्सुः कीचकस्य दुरात्मनः। दन्तैर्दन्तांस्तदा रोपान्निष्पिपेष महामनाः ।। 30
दुष्ट कीचकाचा वध करायची इच्छा मनात धरून, बलवान भीमाने रागाने दातांवर दात घट्ट दाबले.
भूयः संचरितः क्रुद्धः सहसोत्थाय चासनात्। निरैक्षत द्रुमं दीर्घं राजानं चाप्यवैक्षत।। 31
पुन्हा रागाने पेटून तो अचानक उठला, सभेत लांब झाड शोधू लागला आणि राजाकडेही पाहिलं.
वधमाकाङ्क्षमाणं तं कीचकस्य दुरात्मनः। आकारेणैव भीमं स प्रत्यपेधद्युधिष्ठिरः ।। 32
दुष्ट कीचकाचा वध करायची भीमाची इच्छा त्याच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत होती, आणि ते पाहून युधिष्ठिर घाबरला.
तस्य राजा शनैः संज्ञां कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। चकार भीमसेनस्य रोषाविष्टस्य धीमतः ।। 33
मग कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने हळूहळू भीमसेनाला शांत केलं, जरी तो रागाने भरलेला आणि बुद्धिमान होता.
प्रत्याख्यानं तदा चाह कङ्को नाम युधिष्ठिरः ।। 34
त्या वेळी कंक नावाने ओळखला जाणारा युधिष्ठिर नकाराचे शब्द बोलला.
सूद मा साहसं कार्षीः फलितोऽयं वनस्पतिः। नात्र शुष्काणि काष्ठानि सन्ति यानि च कानि च।। 35
सूद, काहीही घाई करू नकोस; हे झाड फळधारक झालं आहे. इथे कोरडी लाकूड किंवा दुसरं काही मिळणार नाही.
यदि ते दारुकृत्यं स्यान्निष्क्रम्य नगराद्बहिः। समूलं शातयेर्वृक्षं श्रमस्ते न भविष्यति।। 36
तुला लाकडाचं काही काम असेल तर, नगराबाहेर जाऊन एखादं झाड मुळासकट उपट; तुझं काम सहज होईल.
यस्य चार्द्रस्य वृक्षस्य शीतच्छायां समाश्रयेत्। न तस्य पर्णे द्रुह्येत पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ।। 37
जो ओलसर झाडाच्या गार सावलीत विसावा घेतो, त्याने त्या झाडाच्या पानांना इजा करू नये; त्याने त्याच्या पूर्वीच्या उपकाराची आठवण ठेवावी.
न क्रोधकालसमयः सूद मा चापलं कृथाः। अपूर्णोऽयं द्विपक्षोनो नेदं बलवतां बहु ।। 38
हा रागावण्याचा किंवा घाईने काही करण्याचा वेळ नाही, सुदा. अजून पंधरवडा पूर्ण झालेला नाही आणि हे लोक बलवानही नाहीत.
अथाङ्गुष्ठेनावमृद्गादङ्गुष्ठं तत्र धर्मराट्। प्रबोधनभयाद्राज्ञो भीमं तं प्रत्यषेधयत् ।। 39
तेव्हा धर्मराजानं आपल्या अंगठ्यानं भीमाचं पायाचं अंगठं दाबलं, राजाला जाग येईल या भीतीनं त्याला थांबवलं.
भीमसेनस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा परपुरञ्जयः। सहसोत्पतितं क्रोधं न्ययच्छद्धृतिमान्बलात् । इङ्गितज्ञः स तु भ्रातुस्तूष्णीमासीद्वृकोदरः ।। 40
शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा भीमसेन हे शब्द ऐकून, मनात आलेला राग मोठ्या जोराने आवरला आणि भावाच्या खूणेमुळे तो गप्प बसला.
भीमस्य च समारम्भं दृष्ट्वा राज्ञोऽस्य चेष्टितम्। द्रौपदी चाधिकं क्रोधात्प्रारुदत्सा पुनःपुनः ।। 41
भीमाच्या अस्वस्थपणाकडे आणि राजाच्या वागण्याकडे पाहून, द्रौपदीला फार राग आला आणि ती पुन्हा पुन्हा रडू लागली.