कीचकस्यालयं देवि न यामि भयकम्पिता। यद्यदन्यच्च मे कर्म करोमि च सुदुष्करम् ।। 48
राणी, मी भीतीने थरथरत असल्याने कीचकाच्या घरी जाणार नाही. पण इतर कोणतेही कठीण काम सांगितलेस तरी मी ते करीन.
एवमुक्ता तु पाञ्चाल्या दैवयोगेन कैकयी । तां विराटस्य माहिषी क्रुद्धा भूयोऽन्वशासत ।। 49
पांचालीने असे सांगितल्यावर, कैकेयी सुदेष्णा दैवयोगाने पुन्हा रागाने, विराटाची राणी असलेल्या तिला आज्ञा दिली.
कीचकं चैव गच्छ त्वं बलात्कारे चोदिता। नास्ति मेऽन्या त्वया तुल्या सा त्वं शीघ्रतरं व्रज ।। 50
तू कीचकाकडे जा, जरी तुला जबरदस्तीने जावे लागत असेल तरी. माझ्या इतर कुठल्याही दासी तुला सारख्या नाहीत, म्हणून लवकर जा.
अवश्यं त्वेव गन्तव्यं किमर्थं मां विवक्षसि। शीघ्रं गच्छ त्वरस्वेति मत्प्रीतिवशमाचर ।। 51
तुला तिथे जायचेच आहे, मग माझ्याशी वाद का करतेस? पटकन जा आणि माझ्या इच्छेनुसार वाग.
न हीदृशो मम भ्राता किं त्वं समभिशङ्कसे। उक्त्वा चैनां बलाच्चैव विनियुज्य प्रभुत्वतः ।। 52
माझा भाऊ तसा नाही, मग तू का शंका घेतेस? असे म्हणून तिने अधिकाराने आणि जबरदस्तीने तिला पाठवले.
भाजनं प्रददौ चास्यै सपिधानं हिरण्मयम्। या सुजाता सुगन्धा च तामानय सुरामिति ।। 53
तिने सोन्याचे झाकण असलेले एक भांडे तिला दिले आणि म्हणाली, 'सुंदर, सुगंधी मद्य घेऊन ये.'
सा शङ्कमाना रुदती वेपन्ती द्रुपदात्मजा। दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा श्वशुरेभ्यस्तथाऽब्रवीत् ।। 54
शंका घेत, रडत आणि थरथरत द्रुपदकन्या देवांना आणि आपल्या वडीलधाऱ्यांना वंदन करून म्हणाली.
यथाऽहमन्यं पार्थेभ्यो नाभिजानापि मानवम्। तेन सत्येन मां दृष्ट्वा कीचको मा वशं नयेत् ।। 55
मी पांडवांशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाला कधीच ओळखले नाही, या सत्याच्या साक्षीने कीचकाने मला पाहून माझ्यावर वश होऊ नये.
यथाऽहं पाण्डुपुत्रेभ्यः पञ्चभ्यो नान्यगामिनी। तेन सत्येन मां दृष्ट्वा कीचको मा वशं नयेत् ।। 56
मी पांडूच्या पाच पुत्रांशिवाय दुसऱ्या कोणाकडेही गेले नाही, या सत्याच्या साक्षीने कीचकाने मला पाहून माझ्यावर वश होऊ नये.
अकीर्तयत सुश्रोणी धर्मं शक्रं दिवाकरम्। मारुतं चाश्विनौ देवौ कुबेरं वरुणं यमम् ।। 1
ती सुंदर सैरंध्रीने धर्म, इंद्र, सूर्य, वायू, अश्विनी कुमार, कुबेर, वरुण आणि यम यांचे स्मरण केले.
रुद्रमग्निं भगं विष्णुं स्कन्दं पूषणमेव च। सावित्रीसहितं चापि ब्रह्माणं पर्यकीर्तयत् ।। 2
त्याने रुद्र, अग्नी, भग, विष्णु, स्कंद आणि पूषण यांना, तसेच सावित्रीसह ब्रह्मा यांचीही स्तुती केली.
इत्येवं मृगशवाक्षी सुश्रोणी धर्मचारिणी । उपातिष्ठत सा सूर्यं मुहूर्तमबला तदा ।। 3
मृगासारखी डोळे असलेली, सुंदर कंबरेची, धर्मनिष्ठ ती स्त्री त्या वेळी शक्तिहीन होऊन सूर्याजवळ थोडा वेळ उभी राहिली.
तदस्यास्तनुमध्यायाः सर्वं सूर्योऽवबुद्धवान्। अन्तर्हितं ततस्तस्या रक्षो रक्षार्थमादिशत् ।। 4
सूर्याने तिच्या सडपातळ देहाचे सर्व काही जाणले; मग तो अदृश्य झाला आणि तिच्या रक्षणासाठी एका राक्षसाला आज्ञा दिली.
तच्चैनां नाजहात्तत्र सर्वावस्थास्वनिन्दिताम् ।। 5
त्या राक्षसाने तिला तिथे कधीच सोडले नाही आणि सर्व अवस्थांमध्ये तिला निष्कलंक ठेवले.
प्रतस्थे सा सुकेशान्ता त्वरमाणा पुनःपुनः । विलम्बमाना विवशा कीचकस्य निवेशनम् ।। 6
सुंदर केसांची ती स्त्री पुन्हा पुन्हा घाईने, पण असहाय्यपणे आणि उशीर करत कीचकाच्या घराकडे निघाली.
तां मृगीमिव वित्रस्तां दृष्ट्वा कृष्णां समागताम्। उत्पपातासनात्तूर्णं नावं लब्ध्वेव पारगः ।। 7
भीतीने थरथरणाऱ्या हरिणीसारखी कृष्णा जवळ येताना पाहून, तो लगेच आसनावरून उडी मारून उठला, जणू काही त्याला नदी पार करण्यासाठी होडी मिळाली.
श्लक्ष्णं चोवाच वाक्यं स कीचकः काममूर्च्छितः। स्वागतं ते सुकेशान्ते सुव्युष्टा रजनी मम ।। 8
कामाने वेडावलेल्या कीचकाने गोड शब्दात म्हणाले: 'सुंदर केसांनो, तुला स्वागत आहे; माझी रात्र छान गेली.'
स्वामिनी त्वमनुप्राप्ता चिरस्य भवनं शुभे। कुरुष्व च मयि प्रीतिं वशं चोपानयस्व माम् ।। 9
'सुंदरी, खूप दिवसांनी तू माझ्या घरी आली आहेस; माझ्यावर प्रेम कर आणि मला तुझ्या अधीन कर.'
प्रतिगृह्णीष्व मे भोगांस्त्वदर्थमुपकल्पितान्। सर्वरत्नमयीं मालां कुण्डले च हिरण्मये ।। 10
'तुझ्यासाठी मी तयार केलेली सर्व सुखे, रत्नांची माळ, आणि सोन्याचे कुंडल स्वीकार.'
वासांसि चन्दनं माल्यं धूपशुद्धां च वारुणीम्। प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते विहर त्वं यथेच्छसि। प्रीत्या मे कुरु मद्माक्षि प्रसादं प्रियदर्शने ।। 11
'वस्त्रे, चंदन, फुले, शुद्ध धूप आणि वारुणी स्वीकार, शुभे, आणि हवे तसे आनंद घे. माझ्यावर कृपा कर, प्रियतमे, आणि मला तुझा स्नेह दाखव.'
स्वास्तीर्णमस्ति शयनं सितसूक्ष्मोत्तरच्छदम्। अत्रारुह्य मया सार्धं पिबेमां वरवारुणीम् ।। 12
'इथे पांढऱ्या मऊ चादरी घातलेले पलंग आहे; माझ्यासोबत बस आणि ही उत्तम वारुणी प्यावी.'
भजस्व मां विशालाक्षि भर्ता ते सदृशोस्म्यहम्। उपसर्प वरारोहे मेरुमर्कप्रभा यथा ।। 13
'विशाल डोळ्यांनो, माझा स्वीकार कर, मी तुझ्या पतीसारखा योग्य आहे. सुंदर बांध्याच्या तू, सूर्य जसा मेरू पर्वताकडे जातो तशी माझ्याजवळ ये.'
स मूढः कीचकस्तत्र प्राप्तां राजीवलोचनाम्। अब्रवीद्द्रौपदीं दृष्ट्वा दुरात्मा ह्यात्मसंमतः ।। 14
त्या ठिकाणी, भ्रमित कीचकाने कमळासारखे डोळे असलेल्या द्रौपदीला येताना पाहून, वाईट मनाचा आणि स्वतःला योग्य समजणारा तो तिच्याशी बोलला.
कीचकेनैवमुक्ता सा द्रौपदी वरवर्णिनी। अब्रवीत्तमनाचारं नेदृशं वक्तुमर्हसि ।। 15
कीचकाने असे बोलल्यावर, तेजस्वी वर्णाची द्रौपदी त्या दुष्ट माणसाला म्हणाली: 'अशा गोष्टी बोलायला तुला शोभत नाही.'
नाहं शक्या त्वया स्प्रष्टुं श्वपचेनेव ब्राह्मणी। गन्तुमिच्छसि दुर्बुद्धे गतिं दुर्गतरान्तराम् ।। 16
'तू मला स्पर्श करू शकत नाहीस, जसा श्वपचाला ब्राह्मणीला स्पर्श करता येत नाही. मूर्खा, तू फार कठीण वाटेने जाण्याचा विचार करतोस.'
यत्र गच्छन्ति बहवः परदाराभिमर्शकाः। नराः संभिन्नमर्यादाः कीटवच्चाशुभाश्रयाः ।। 17
'जिथे परस्त्रीला स्पर्श करणारे, मर्यादा ओलांडणारे आणि वाईट मार्गावर असणारे अनेक पुरुष कीटकांसारखे जातात.'
अप्रैषीन्मां सुराहारीं सुदेष्णा त्वन्निवेशनम् । तस्यै नयिष्ये मदिरां भगिनी तृषिता तव ।। 18
'सुदेष्णाने मला मद्य घेऊन तुझ्या घरी पाठवले; तिच्या तहानलेल्या बहिणीसाठी मी मदिरा आणणार आहे.'
पिपासिता च कैकेयी तूर्णं मामादिशत्ततः। दीयतां मे सुरा शीघ्रं सूतपुत्र व्रजाम्यहम् ।। 19
'कैकेयीला तहान लागली म्हणून तिने मला पटकन सांगितले: मला लगेच मद्य दे, सूतपुत्रा, मी जात आहे.'
अन्या भद्रे हरिष्यन्ति राजपुत्र्याः सुरामिमाम्। किं त्वं यास्यसि कल्याणि मदर्थं त्वमिहागता ।। 20
इतर कुणीतरी राजकन्यांसाठी ठेवलेली ही मद्यपान करील, सुभगे, मग तू का निघून जातेस? तू तर माझ्यासाठी इथे आली आहेस, कल्याणी.
इत्युक्त्वा दक्षिणे पाणौ सूतपुत्रः परामृशत्। सा गृहीता विधून्वन्ती भूमौ निक्षिप्य भाजनम् । सभां शरणमाधावद्यत्र राजा युधिष्ठिरः ।। 21
असं म्हणून सूतपुत्राने तिच्या उजव्या हाताला स्पर्श केला; ती आपला हात सोडवत भांडे जमिनीवर ठेवून, राजसभेकडे पळाली जिथे राजा युधिष्ठिर बसला होता.