न च त्वमभिजानीषे स्त्रीणां गुह्यमनुत्तमम् । पुत्रं वा किल पौत्रं वा भ्रातरं वा मनस्विनम् ।। 18
स्त्रियांचे गुपित तुला माहीत नाही. आई, मुलगा, नातू किंवा बुद्धिमान भाऊ असो, हे तुला समजत नाही.
रहसीह नरं दृष्ट्वा नानागन्धविभूषितम्। योनिरुत्स्विद्यते स्त्रीणां सतीनामपि च श्रुतम् ।। 19
म्हणतात, अगदी सती स्त्रीनेही एकटा पुरुष विविध सुगंधांनी माखलेला आणि सजलेला पाहिला, की तिच्या मनात हलचल होते.
मां निरीक्ष्यानुलिप्ताङ्गं सर्वाभरणभूषितम्। वशमेष्यति सैरन्ध्री मन्मथेनाभिपीडिता। सा त्वं दृष्ट्वा ब्रूहि चैनां मम चेञ्जीवितं प्रियं ।। 20
मी अंगाला सुगंध लावून, सर्व दागिने घालून सैरंध्रीसमोर गेलो, की कामाने पछाडून ती माझ्या वश होईल. तू तिला भेटलीस की सांग, माझं जीवन तिच्यावर अवलंबून आहे.
एवमुक्ता सुदेष्णा तु शोकेनाभिप्रपीडिता। अहो दुःखमहो कृच्छ्रमहो पापमिति स्मह ।। 21
असं ऐकून सुदेष्णा दुःखाने व्याकुळ झाली आणि मनात म्हणाली, 'अरे देवा, किती दुःख, किती कठीण, किती पाप!'
प्रारुदद्भृशदुःखार्ता विपाकं तस्य वीक्ष्य सा। पातालेषु पतत्येष विलपन्बडवामुखे ।। 22
तिच्या डोळ्यांसमोर त्याचं भयंकर फळ दिसताच ती फार दुःखी होऊन रडू लागली, 'हा पाताळात कोसळतोय, आक्रोश करत विनाशाच्या तोंडात जातोय,' असं ती म्हणाली.
त्वत्कृते विनशिष्यन्ति भ्रातरः सुहृदश्च मे। किंनु शक्यं मया कर्तुं यत्त्वमेवमभिप्लुतः ।। 23
तुझ्यामुळे माझे भाऊ आणि मित्र नष्ट होतील; तू इतका व्याकुळ झालास की, मी काय करू शकते?
न च श्रेयोऽभिजानीषे काममेवानुवर्तसे। ध्रुवं गतायुस्त्वं पाप यदेवं काममोहितः । अकर्तव्ये हि मां पापे नियुनङ्क्षि नराधम ।। 24
तुला खरं काय ते कळत नाही; केवळ इच्छेच्या मागेच लागलास. पापी, तू कामाच्या मोहाने इतका अंध झालास की, नक्कीच तुझं आयुष्य संपलंय. या चुकीच्या कृत्यात तू मला देखील ओढून नेत आहेस, दीन माणसा.
अपि चैतत्पुरा प्रोक्तं निपुणैर्मनुजोत्तमैः । एकस्तु कुरुते पापं स्वजातिस्तेन हन्यते ।। 25
हे पूर्वीही बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ लोकांनी सांगितलं आहे: एकाने पाप केलं तर त्याच्या संपूर्ण कुळाचाच नाश होतो.
गतस्त्वं धर्मराजस्य विषयं नात्र संशयः। अदूषितमिदं सर्वं स्वजनं घातयिष्यसि ।। 26
तू धर्मराजाच्या राज्यात आलास, यात शंका नाही. आता तू निष्पाप आप्तांचाही नाश करशील.
एतत्तु मे दुःखतरं येनाहं भ्रातृसौहृदात्। विदितार्था करिष्यामि तुष्टो भव कुलक्षये ।। 27
पण मला सर्वात जास्त दुःख याचं आहे की, भावांशी निष्ठा ठेवून मला तुझ्या इच्छेप्रमाणे वागावं लागतंय—आमच्या कुळाचा नाश होईल, त्यातच तुझं समाधान मान.
गच्छ शीघ्रमितस्त्वं हि स्वमेव भवनं शुभम्। किंचित्कार्यं समुद्दिश्य सुरामन्नं च कारय ।। 28
आता तू लवकर आपल्या सुंदर घरी जा; काहीतरी कारण सांगून मद्य आणि जेवण तयार कर.
कृते चान्ने सुरायां च प्रेषयिष्यसि मे पुनः । तामहं प्रेषयिष्यामि मध्वन्नार्थं तवान्तिकम् ।। 29
जेव्हा जेवण आणि मद्य तयार होईल, तेव्हा पुन्हा मला कळव; मग मी तिला तुझ्याकडे मधुर जेवणासाठी पाठवीन.
ततः संप्रेषितामेनां विजने निरवग्रहाम्। सान्त्वयेथा यथान्यायं यदि साम सहिष्यति ।। 30
मग मी तिला एकटी, निर्बंध न ठेवता तुझ्याकडे पाठवीन; तू योग्य रीतीने तिला समजाव, जर ती गोड बोल ऐकू शकली तर.
सद्यः कृतमिदं सर्वं शेषमत्रानुचिन्तय ।। 31
हे सर्व लगेचच होईल; आता पुढे काय करायचं ते विचार कर.
सुदेष्णयैवमुक्तस्तु कीचकः कालचोदितः। त्वरमाणः प्रचक्राम स्वगृहं राजवेश्मनः ।। 32
सुदेष्णेने असं सांगितल्यावर, काळाच्या प्रेरणेने कीचक राजवाड्यातून घाईने आपल्या घरी गेला.
आगम्य च गृहं रम्यं सुरामन्नं चकार ह। अजैडकं च सुकृतं बहु चोच्चावचान्मृगान् ।। 33
आपल्या सुंदर घरी पोहोचल्यावर त्याने मद्य आणि जेवण तयार केलं, आणि मोठ्या-लहान अनेक प्राण्यांचं चांगलं शिजवलेलं मांसही बनवलं.
भक्षांश्च विविधाकारान्बहूंश्चोच्चावचांस्तदा। कारयामास कुशलैरन्नपानैः सुसंस्कृतम् ।। 34
त्याने कुशल स्वयंपाक्यांकडून अनेक प्रकारचे, साधे आणि विशेष असे स्वादिष्ट पदार्थ, जेवण आणि पेय नीट तयार करून घेतले.
त्वरावान्कालपाशेन कण्ठे बद्धः पशुर्यथा । नावबुध्यत मूढात्मा मरणं समुपस्थितम् ।। 35
घाईघाईने, काळाच्या फासात गळ्यात दोर बांधलेल्या जनावरासारखा, त्याचा मूढ मन मृत्यू जवळ आलाय हे समजू शकला नाही.
आनीतायां सुरायां तु कृते चान्ने सुसंस्कृते। कीचकः पुनरागम्य सुदेष्णां वाक्यमब्रवीत् ।। 36
मद्य आणलं गेलं आणि जेवण नीट तयार झाल्यावर कीचक पुन्हा सुदेष्णेकडे गेला आणि तिला म्हणाला.
मधु मांसं च बहुधा भक्ष्याश्च बहुधा कृताः। सुदेष्णे ब्रूहि सैरन्ध्रीं यथा सा मे गृहं व्रजेत् ।। 37
मद्य, मांस आणि अनेक प्रकारचे स्वादिष्ट पदार्थ तयार आहेत; सुदेष्णे, सैरंध्रीला सांग, ती माझ्या घरी यावी.
केनचित्त्वद्य कार्येण त्वर शीघ्रं मम प्रियम्। अहं हि शरणं देवं प्रतिपद्ये वृषध्वजम्। समागमं मे सैरन्ध्र्या मरणं वा दिशेति वै ।। 38
तुझ्या काही कामासाठी, लवकर माझं हे मागणं पूर्ण कर; मी बैलध्वज असलेल्या देवाचं शरण घेतो—मला सैरंध्रीची संगत मिळू दे, नाहीतर मृत्यू येऊ दे.
सा तमाह विनिःश्वस्य प्रतिगच्छ स्वकं गृहम्। एषाऽहमपि सैरन्ध्रीं सुरार्थे तूर्णमादिशे ।। 39
ती खोल श्वास घेऊन म्हणाली, 'तू आपल्या घरी परत जा; मी लगेच सैरंध्रीला मद्य आणायला सांगते.'
एवमुक्तस्तु पापात्मा कीचकस्त्वरितः पुनः । स्वगृहं प्राविशत्तूर्णं सैरन्ध्रीगतमानसः ।। 40
सैरंध्रीकडून असे बोलले गेल्यावर, पापी कीचक वेगाने आपल्या घरात गेला, त्याचे मन सैरंध्रीवरच होते.
कीचकं तु गतं ज्ञात्वा त्वरमाणं स्वकं गृहम्। सैरन्ध्रीं तत आहूय सदेष्णा वाक्यमब्रवीत् ।। 41
कीचक आपल्याच घराकडे घाईने गेला हे कळताच, सुदेष्णाने सैरंध्रीला बोलावून सभेत तिला म्हणाली.
गच्छ सैरन्ध्रि मत्प्रीत्यै कीचकस्य निवेशनम् । सुरामानय सुश्रोणि तृषिताऽहं विलासिनि ।। 42
सैरंध्री, माझ्या आनंदासाठी कीचकाच्या घरी जा आणि सुंदर मद्य घेऊन ये. मला तहान लागली आहे, हसऱ्या चेहऱ्याची तू.
सुदेष्णयैवमुक्ता सा निःश्वसन्ती नृपात्मजा। अब्रवीच्छोकसन्तप्ता नाहं तत्र व्रजामि वैः ।। 43
सुदेष्णा असे म्हणाल्यावर, राजकन्या सैरंध्री दुःखाने श्वास घेत म्हणाली, 'मी तिथे जाणार नाही.'
सूतपुत्रो हि मां भद्रे कामात्मा चाभिमन्यते । न गच्छेयमहं तस्य राजपुत्रि निवेशनम् । त्वमेव भद्रे जानासि यथा स निरपत्रपः ।। 44
सुतपुत्र कीचक वासनेने मला सतावतो, राजकन्ये, म्हणून मी त्याच्या घरी जाणार नाही. तो किती निर्लज्ज आहे हे तुला माहीतच आहे.
समयश्च कृतो भद्रे यथा प्रथमसंगमे। तथा निवसमानायां यथाऽहं नान्यचारिणी ।। 45
राजकन्ये, इथे पहिल्यांदा भेटताना एक अट ठरली होती की, मी इथे राहत असताना काही चुकीचे वर्तन करणार नाही.
कीचकश्च सुकेशान्ते मूढो मदनगर्वितः । स मामिह गतां दृष्ट्वा व्यवस्यति निराकृतिम्। कथं नु वै तत्र गतां मर्षयेन्मामबान्धवाम् ।। 46
कीचक हा आपल्या रूपाचा गर्व करणारा, मूर्ख आहे. मी तिथे गेले की तो मला पाहून वाईट विचार करेल. माझा कोणीही आधार नाही, तरी मी तिथे गेले तर तो मला सहन करेल का?
बह्व्यः सन्ति तव प्रेष्या राजपुत्रि वशानुगाः। अन्यां प्रेषय कैकेयि संरक्ष्याऽहमिह त्वया ।। 47
राजकन्ये, तुझ्याकडे बऱ्याच दासी आहेत, त्या तुझ्या आज्ञेत आहेत. दुसरी कोणती तरी पाठव, मला इथेच सुरक्षित ठेव.