इदं हि रूपं प्रथमं तवानघे निरर्थकं केवलमद्य भामिनि । अधार्यमाणा स्नगिवोत्तमा शुभा न शोभसे सुन्दरि शोभना सती ।। 32
कलंकहीन सुंदरि, तुझे हे रूप सध्या व्यर्थ आहे, कारण तू उत्तम वस्त्रे घालत नाहीस; खरी सुंदर असूनही तू शोभत नाहीस.
त्यजामि दारान्मम ये पुरातना भवन्तु दास्यस्तव चारुहासिनि । अहं च ते सुन्दरि दासवत्स्थितः सदा भविष्ये वशगो वरानने ।। 33
सुंदर हास्य असलेल्या प्रिये, मी माझ्या जुन्या पत्नींचा त्याग करतो; त्या तुझ्या दासी होतील. आणि मी, सुंदरि, सदैव तुझ्या सेवेत राहीन, तुझ्या इच्छेनुसार वागणारा.
एवमुक्ताऽनवद्याङ्गी कीचकेन दुरात्मना । द्रौपदी तमुवाचेदं सैरन्ध्रीवेषधारिणी ।। 1
दुष्ट कीचकाने असे बोलल्यावर, निष्कलंक अंगाची द्रौपदी, सैरंध्रीचे वेष धारण करून, त्याला असे उत्तर दिले.
अप्रार्थनीयामिहं मां सूतपुत्राभिमन्यसे। निहीनवर्णां सैरेन्ध्रीं बीभत्सां केशकारिणीम् ।। 2
सूतपुत्रा, तू मला इच्छितोस, पण मी तुझ्या योग्य नाही—मी नीच जातीची, सैरंध्री, कुरूप आणि विस्कटलेल्या केसांची आहे.
परदाराऽस्मि भद्रं ते न युक्तं तव सांप्रतम्। दयिताः प्राणिनां दारा धर्मं समनुचिन्तय ।। 3
मी दुसऱ्याची पत्नी आहे, तुझ्या कल्याणासाठी सांगते—हे तुला योग्य नाही. प्रत्येकाला आपली पत्नी प्रिय असते; धर्माचा विचार कर.
परदारे न ते बुद्धिर्जातु कार्या कथंचन । विवर्जनं ह्यकार्याणामेतत्सुपुरुषव्रतम् ।। 4
कधीही दुसऱ्याच्या पत्नीवर मन ठेवू नकोस; चुकीच्या गोष्टींपासून दूर राहणे हेच उत्तम पुरुषांचे व्रत आहे.
मिथ्याभिगृध्नो हि नरः पापात्मा मोहमास्थितः । अयशः प्राप्नुयाद्धोरं महद्वा प्राप्नुयाद्भयम् ।। 5
जो पुरुष चुकीच्या गोष्टींची इच्छा करतो, वाईट मनाचा आणि भ्रमित असतो, तो मोठा अपमान आणि मोठे भय मिळवतो.
एवमुक्तस्तु सैरन्ध्र्या कीचकः काममोहितः। जानन्नपि सुदुर्बुद्धिः परदाराभिमर्शने ।। 6
सैरंध्रीने असे सांगितले तरी, कीचक कामवासनेने पछाडलेला, सर्व काही जाणूनही, दुसऱ्याच्या पत्नीला मिळवण्याचा हट्ट सोडत नाही.
दोषान्बहून्प्राणहरान्सर्वलोकविगर्हितान् । प्रोवाचेदं सुदुर्बुद्धिर्द्रौपदीमजितेन्द्रियः ।। 7
त्या अत्यंत वाईट बुद्धीच्या, स्वतःच्या मनावर ताबा नसलेल्या माणसाने, सर्व लोकांनी निंदलेले, जीव घेणारे असे अनेक दोष द्रौपदीला सांगितले.
नार्हस्येवं वरारोहे प्रत्याख्यातुं वरानने । मां मन्मथसमाविष्टं त्वत्कृते चारुहासिनि ।। 8
सुंदर हसणाऱ्या, मनमोहक चेहऱ्याच्या स्त्री, तू मला असे नाकारू नकोस. मी तुझ्या प्रेमात पूर्णपणे गुरफटलो आहे.
प्रत्याख्याय च मां भीरु वशगं प्रियवादिनम् । नूनं त्वमसितापाङ्गि पश्चात्तापं करिष्यसि ।। 9
काळ्या डोळ्यांच्या, घाबरट स्त्री, मी तुझ्यावर प्रेम करतो आणि गोड बोलतो, तरीसुद्धा तू मला नाकारलीस तर नंतर तुला नक्कीच पश्चाताप होईल.
अहं हि सुभ्रु राज्यस्य कृत्स्नस्यास्य सुमध्यमे । प्रभुर्वासयिता चैव वीर्ये चाप्रतिमः क्षितौ ।। 10
सुंदर भुवया आणि सडपातळ कंबर असलेल्या स्त्री, या संपूर्ण राज्याचा मीच स्वामी आहे, मीच सर्वांचा पालनकर्ता आहे आणि या पृथ्वीवर माझ्या शौर्याला तोड नाही.
पृथिव्यां मत्समो नास्ति कश्चिदन्यः पुमानिह । रूपयौवनसौभाग्यैर्भोगैश्चानुत्तमैः शुभैः ।। 11
या पृथ्वीवर रूप, तारुण्य, भाग्य आणि उत्तम सुखभोग यामध्ये माझ्याशी बरोबरी करणारा दुसरा कोणीही पुरुष नाही.
सर्वकामसमृद्धेषु भोगेष्वनुपमेष्विह। भोक्तव्येषु च कल्याणि कस्माद्दास्ये रता ह्यसि ।। 12
सर्व इच्छांनी भरलेल्या, अतुलनीय अशा सुखभोग येथे असताना, हे कल्याणी, तू दास्यभावातच का रमली आहेस?
मया दत्तमिदं राज्यं स्वामिन्यसि शुभानने। भजस्व मां वरारोहे भुङ्क्ष्वं भोगाननुत्तमान् ।। 13
सुंदर चेहरा असलेल्या स्वामिनी, मी तुला हे राज्य दिले आहे. मला स्वीकार आणि श्रेष्ठ सुखांचा उपभोग घे.
एवमुक्ता तु सा साध्वी कीचकेनाशुभं वचः। कीचकं प्रत्युवाचेदं गर्हयन्त्यस्य तद्वचः ।। 14
किचकाने असे अशुभ बोल सांगितल्यावर, त्या सती स्त्रीने त्याच्या बोलण्याचा निषेध केला आणि त्याला उत्तर दिले.
मा सूतपुत्र मुह्यस्व माऽद्य त्यक्ष्यस्व जीवितम्। जानीहि पञ्चभिर्घोरैर्नित्यं मामभिरक्षिताम् ।। 15
सुतपुत्रा, वेडपिसा होऊ नकोस, आज आपले प्राण गमावू नकोस. मी नेहमी पाच भयंकर पुरुषांच्या संरक्षणाखाली आहे, हे लक्षात ठेव.
न चाप्यहं त्वया लभ्या गन्धर्वाः पतयो मम। ते त्वां निहन्युः कुपिताः साध्वलं मा व्यनीनशः ।। 16
माझा तुला लाभ होणार नाही. माझे पती गंधर्व आहेत. ते जर रागावले, तर उघडपणे किंवा गुपचूप, तुला ठार करतील.
अशक्यरूपं पुरुषैरध्वानं गन्तुमिच्छसि ।। 17
तू अशा वाटेवर चालण्याचा विचार करतोस, जी कोणत्याही पुरुषाला शक्य नाही.
यथा निश्चेतनो बालः कूलस्थः कूलमुत्तरम्। तर्तुमिच्छति मन्दात्मा तथा त्वं कर्तुमिच्छसि ।। 18
जसा एखादा अज्ञानी मुलगा काठीवर उभा राहून दुसऱ्या काठी जायचे स्वप्न पाहतो, तसाच तूही मूर्खपणाने असे करायचा विचार करतोस.
अन्तर्महीं वा यदि वोर्ध्वमुत्पतेः समुद्रपारं यदि वा प्र तथापि तेषां न विमोक्षमर्हसि प्रमाथिनो देवसुता हि खेचराः
तू पृथ्वीच्या आत जाऊन बसलास किंवा वर उडून गेलास, किंवा समुद्राच्या पलीकडे गेलास, तरीही त्यांच्यापासून सुटका मिळणार नाही. कारण ते देवपुत्र, आकाशात संचार करणारे, संहारक आहेत.
त्वं कालरात्रीमिव कश्चिदातुरः किं मां दृढं पार्थयसेऽद्य किं मातुरङ्के शयितो यथा शिशुश्चन्द्रं जिघृक्षुरिव मन्यस
तू आज इतक्या हट्टाने मला का मागतोस? जसा एखादा आजारी माणूस मृत्यूच्या रात्रीची वाट पाहतो, किंवा आईच्या मांडीवर झोपलेला मूलगा चंद्राला पकडायचा हट्ट करतो, तसाच तू मला मिळवायचा हट्ट धरलास.
तेषां प्रियां प्रार्थयतो न ते भुवि गत्वा दिवं वा शरणं भ न वर्तते कीचक ते दृशा शुभं या तेन संजीवनमर्थयेत सा ।। 2
किचका, त्या पुरुषांच्या प्रियेला मिळवू पाहणाऱ्याला या पृथ्वीवर किंवा स्वर्गात कुठेही आश्रय मिळत नाही. अशा कृत्याने स्वतःचे रक्षण होईल, असा विचार करणाऱ्याला कुठेही सुरक्षितता मिळत नाही.
प्रत्याख्यातश्च पाञ्चाल्या कीचकः काममोहितः। प्रविश्य राजभवनं भगिन्या अग्रतः स्थितः ।। 1
पांचालीने नकार दिल्यावर, कामवासनेने पछाडलेला किचक राजवाड्यात गेला आणि आपल्या बहिणीसमोर उभा राहिला.
सोभिवीक्ष्य सुकेशान्तां सुदेष्णां भगिनीं प्रियाम् । अमर्यादेन कामेन घोरेणाभिपरिप्लुतः ।। 2
सुदेश्ना नावाच्या, सुंदर केस असलेल्या आपल्या प्रिय बहिणीकडे पाहून, तो मर्यादा सोडलेल्या तीव्र वासनेने पूर्णपणे व्यापला गेला.
स तु मूर्ध्र्यञ्जलिं कृत्वा भगिन्याश्चरणावुभौ । संमोहाभिहतस्तूर्णं वातोद्धृत इवार्णवः ।। 3
त्याने डोक्यावर हात जोडून, बहिणीच्या दोन्ही पायांना स्पर्श केला. मोहाने पछाडलेला तो, वाऱ्याने ढवळलेल्या समुद्रासारखा अस्वस्थ झाला.
स प्रोवाच सुदुःखार्तो भगिनीं निश्वसन्मुहुः । अव्यक्तमृदुना साम्ना शुष्यता च पुनःपुनः ।। 4
तो फार दुःखी होऊन, वारंवार खोल श्वास घेत, हलक्या आणि कोरड्या आवाजात आपल्या बहिणीशी बोलू लागला.
यथा सुदेष्णे सैरन्ध्र्या संगच्छेयं सकामया । तथा शीघ्रं कुरुष्वाद्य माऽहं प्राणान्प्रहासिषम् ।। 5
सुदेष्णे, मला सैरंध्रीच्या संमतीने तिच्याशी भेटता येईल अशी व्यवस्था आजच लवकर कर. नाहीतर मी प्राण सोडून देईन.
यदीयमनवद्याङ्गी न मामद्यापि काङ्क्षते । चेतसाऽभिप्रसन्नेन गतोस्मि यमसादनम् ।। 6
ही निर्दोष अंगवाली स्त्री अजूनही मनापासून मला इच्छित नसेल, तर मी जणू यमाच्या दारीच पोहोचलो आहे.
तमुवाच परिष्वज्य सुदेष्णा भ्रातरं प्रियम्। भ्रातुर्जीवितरक्षार्थं समाश्वास्यासितेक्षणा ।। 7
सुदेष्णा काळ्या डोळ्यांनी आपल्या प्रिय भावाला मिठी मारून, त्याच्या जीवाची काळजी घेत, त्याला धीर देणारे शब्द बोलली.