महाकाया महावीर्याः कालकेया इवासुराः। वीर्योन्मत्ता बलोदग्रा राज्ञा समभिपूजिताः ।। 15
हे मल्ल अंगाने मोठे, सामर्थ्यवान, काळकेय दैत्यांसारखे भासले; आपल्या ताकदीवर गर्व करणारे, आणि राजाकडून मान मिळवणारे होते.
सिंहस्कन्धकटिग्रीवाः स्ववदाता मनस्विनः। असकृल्लब्धलक्षास्ते रङ्गे पार्थिवसन्निधौ ।। 16
त्यांचे खांदे, कंबर, मान सिंहासारखी, अंग गोरे, आणि मनाने मोठे; त्यांनी राजाच्या उपस्थितीत रंगात अनेकदा बक्षिसे जिंकली होती.
तेषामेको महानासीत्सर्वमल्लानथाह्वयत्। व्यावल्गमानो ददृशे गर्जितोद्गतिभिः स्थितः ।। 17
त्यांच्यात एक मोठा मल्ल होता, जो सर्व मल्लांना आव्हान देत होता; तो उड्या मारत, गर्जना करत, आणि जोरदार हालचाली करत ठामपणे उभा होता.
वित्रस्तमनसः सर्वे मल्लास्ते हतचेतसः । अवाङ्भुखाश्च भीताश्च मल्लाश्चान्ये विचेतसः ।। 18
सर्व मल्ल घाबरले होते, त्यांचे मन खचले होते; काही निराश, काही घाबरलेले, तर काही गोंधळलेले आणि हताश दिसत होते.
व्यसुत्वमपरे चैव वाञ्छन्ति प्रतिविह्वलाः। गां प्रवेष्टुमथेच्छन्ति खं गन्तुमिव चोत्थिताः ।। 19
काही मल्ल घाबरून पळून जावे असे वाटत होते, कुणाला जमिनीत शिरावेसे, तर कुणाला आकाशात उडून जावेसे वाटत होते.
त्रस्ताः शान्ता विषणाङ्गा निःशब्दं विह्वलेक्षणाः । विराटराजमल्लास्ते भग्नदर्पा हतप्रभाः ।। 20
राजा विराटाचे मल्ल घाबरलेले, शांत, अंगात उत्साह नसलेले, गप्प आणि घाबरलेल्या नजरेने उभे होते; त्यांचा गर्व तुटला होता आणि तेज हरवले होते.
मल्लेन्द्रनिहताः सर्वे न किंचित्प्रवदन्ति ते। मल्ल उद्वीक्ष्य तान्मल्लांस्रस्तान्वाक्यमुवाचह ।। 21
मल्लांचा राजा जिंकून सर्व मल्ल गप्प बसले; तो विजेता मल्ल त्यांच्याकडे पाहून म्हणाला—
आगतं मल्लराजं मां कृत्स्ने पृथिविमण्डले । सिंहव्याघ्रगणैः सार्धं क्रीडन्तं विद्धि भूपते ।। 22
राजन, समज की माझ्याकडे साऱ्या पृथ्वीवरचा मल्लांचा राजा आला आहे, जो सिंह आणि वाघांच्या झुंडींसोबत खेळतो.
मल्लेन्द्रस्य वचः श्रुत्वा बलदर्पसमन्वितम् । विराटो वीक्ष्य तान्मल्लांस्त्रस्तान्वाक्यमुवाच ह ।। 23
मल्लराजाच्या सामर्थ्य आणि गर्वाने भरलेल्या शब्दांनी, विराटाने घाबरलेल्या मल्लांकडे पाहून असे म्हटले—
अनेन सह मल्लेन को योद्धुं शक्तिमान्नरः ।। 24
या मल्लासोबत लढायला कोण माणूस समर्थ आहे?
इत्युक्तास्ते विराटेन सर्वे मल्ला विशांपते । तूष्णीमासंस्ततो राजा क्रोधाविष्ट उवाच ह ।। 25
विराटाने असे विचारल्यावर, सर्व मल्ल गप्प राहिले; मग राजा रागाने म्हणाला—
ग्रामांश्च वेतनान्येपां मल्लानां हारयाम्यहम्। ततो युधिष्ठिरोऽवादीच्छ्रुत्वा मात्स्यपतेर्वचः ।। 26
मी या मल्लांची गावे आणि वेतन काढून घेईन; तेव्हा युधिष्ठिराने मत्स्यराजाच्या शब्दावर उत्तर दिले.
अस्ति मल्लो महाराज मया दृष्टो युधिष्ठिरे। अनेन सह मल्लेन योद्धुं शक्नोति भूपते ।। 27
महामना राजन, मी एक मल्ल पाहिला आहे, तो या मल्लासोबत लढू शकतो, हे पृथ्वीच्या राजांनो.
योसौ मल्लो मया दृष्टः पूर्वं यौधिष्ठिरे पुरे। सोयं मल्लो वसत्येप राजंस्तव महानसे ।। 28
जो मल्ल मी पूर्वी युधिष्ठिराच्या नगरीत पाहिला, तोच मल्ल आता तुझ्या राजवाड्यातील स्वयंपाकघरात राहतो.
युधिष्ठिरवचः श्रुत्वा व्यक्तमाहेति पार्थिवः। सोप्यथाहूयतां क्षिप्रं योद्धुं मल्लेन संप्रति ।। 29
युधिष्ठिराचे बोल ऐकून, राजाने स्पष्टपणे सांगितले— 'त्याला लवकर बोलवा, या मल्लासोबत लढण्यासाठी.'
भीमसेनो विराटेन आहूतश्चोदितस्तथा। योद्धुं ततोऽब्रवीद्वाक्यं योद्धुं शक्नोमि भूपते ।। 30
भीमसेनाला विराटाने बोलावले आणि लढायला सांगितले; तेव्हा भीमसेन म्हणाला, 'राजन, मी लढू शकतो.'
नरेन्द्र ते प्रभावेन श्रिया शक्त्या च शासनात्। अनेन सह मल्लेन योद्धुं राजेन्द्र शक्नुयाम् ।। 31
राजाधिराज, तुमच्या सामर्थ्यामुळे, तेजामुळे, शक्तीमुळे आणि आज्ञेमुळे मी या मल्लाशी लढू शकतो.
युधिष्ठिरकृतं ज्ञात्वा श्रिया तव विशांपते। महादेवस्य भक्त्या च तं मल्लं पातयाम्यहम् ।। 32
हे जनाधिपती, हे स्पर्धा युधिष्ठिराने ठरवली आहे हे जाणून, तुमच्या ऐश्वर्यामुळे आणि महादेवावर भक्ती ठेवून, मी त्या मल्लाला पाडीन.
चोदितो भीमसेनस्तु मल्लमाहूय मण्डले। योद्धुं व्यवस्थितो वीरो रेणुं संमृज्य हस्तयोः। मत्तो गज इवान्यं तु योद्धुं समुपचक्रमे ।। 33
मग भीमसेनाने, प्रोत्साहित होऊन, त्या मल्लाला आखाड्यात बोलावले; तो वीर, हातावर माती चोळून, लढायला सज्ज झाला, जसा मदमस्त हत्ती दुसऱ्या हत्तीला लढण्यासाठी पुढे येतो.
अथ सूदेन तं मल्लं योधयामास मत्स्यराट्र ।। 34
तेव्हा सारथ्याच्या आज्ञेने मत्स्यराजाने त्या मल्लाला लढायला उतरवले.
नोद्यमानस्तदा भीमो दुःखेनेवाकरोन्मतिम्। न हि शक्नोम्यशक्तोपि प्रत्याख्यातुं नराधिपं ।। 35
त्या वेळी भीम उत्साहाने उठला नाही, जणू मनाशी कष्टाने ठरवतो आहे; कारण इच्छा नसतानाही तो राजाला नकार देऊ शकत नव्हता.
ततः स पुरुषव्याघ्रः शार्दूलशिथिलं चरन्। प्रविवेश महारङ्गं विराटमभिहर्षयन् ।। 36
मग तो पुरुषसिंह, वाघासारख्या चालाने, मोठ्या रंगात गेला आणि विराट राजाला आनंदित केला.
बवन्ध कक्षां कौन्तेयस्ततः संहर्षयञ्जनम् । ततस्तु वृत्रसङ्काशं भीमो मल्लं समाह्वयत् ।। 37
कुंतीपुत्राने मग कंबरपट्टा घट्ट बांधला, लोकांमध्ये उत्साह निर्माण केला; आणि भीमाने, वज्रासारखा, त्या मल्लाला आव्हान दिले.
जीमूतं नाम तं तत्र मल्लप्रख्यातविक्रमम् । कक्षे मल्लं गृहीत्वाऽथ ननाद बहु सिंहवत् ।। 38
तेथे जिमूत नावाचा, पराक्रमाने प्रसिद्ध असलेला मल्ल, भीमाने कंबरेत पकडला आणि मग सिंहासारखा मोठ्याने गर्जना केली.
तावुभौ सुमहोत्साहावुभौ भीमपराक्रमौ । मत्ताविव महाकायौ वारणौ षष्ठिहायनौ ।। 39
दोघेही प्रचंड उत्साही, दोघांमध्ये भीमासारखे सामर्थ्य, मोठ्या शरीराचे, जणू सहा वर्षांचे दोन मदमस्त हत्ती.
ततस्तौ नरशार्दूलौ बाहुयुद्धं समीयतु। वीरौ परमसंहृष्टावन्योन्यजयकाङ्क्षिणौ ।। 40
मग हे दोन्ही नरसिंह, विजयाच्या इच्छेने, अत्यंत आनंदित होऊन, हातांनी झुंजू लागले.
उभौ परमसंहृष्टौ बलेनातिबलावुभौ । अन्योन्यस्यान्तरं प्रेप्सू परस्परजयैषिणौ ।। 41
दोघेही अतिशय आनंदी, दोघांमध्ये अपार बळ, एकमेकांमध्ये संधी शोधत, एकमेकावर विजय मिळवण्याची इच्छा बाळगून होते.
कृतप्रतिकृतैश्चित्रैर्बाहुभिश्च सुसङ्कटैः। सन्निपातावधूतैश्च प्रमाथोन्मथनैस्तथा ।। 42
कधी कौशल्याने, कधी गुंतागुंतीच्या हातचलनांनी, कधी घट्ट पकडांनी, कधी जोरदार झटक्यांनी, त्यांनी एकमेकांवर हल्ले केले.
क्षेपणैर्मुष्टिभिश्चैव वराहोद्धूतनिस्स्वनैः। तलैर्वज्रनिपातैश्च प्रसृष्टाभिस्तथैव च ।। 43
कधी फेकून देणे, कधी मुठीने डुकराच्या किंकाळीसारखा आवाज, कधी वज्रासारखे थप्पड, कधी जोरदार प्रहार, असे एकमेकांवर वार केले.
शलाकानखपातैश्च पादोद्धूतैश्च दारुणैः । जानुभिश्चाश्मनिर्घोषैः शिरोभिश्चावघट्टनैः ।। 44
कधी बोटांनी, नखांनी मारणे, कधी जोरदार लाथा, कधी दगडासारखा गुडघ्याचा आवाज, कधी डोक्याने आपटणे, असे एकमेकांना झोडपले.