अज्ञातं च विराटस्य विजित्य वसु धर्मराट्। भ्रातृभ्यः पुरुषव्याघ्रो यथेष्टं संप्रयच्छति ।। 5
विराट राजाला न कळता, धर्मराजाने संपत्ती जिंकली आणि ती आपल्या भावांना हवे तसे वाटली.
भीमसेनोपि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च । अतिसृष्टानि मत्स्येन विक्रीणन्निव भ्रातृषु ।। 6
भीमसेनालाही विविध प्रकारचे मांस व खाण्याचे पदार्थ मिळत. तो जणू काही विकतोय असे भासवून, ते भावांना वाटत असे.
वासांसि परिजीर्णानि लब्धान्यन्तःपुरेऽर्जुनः । विक्रीणन्निव सर्वेभ्यः पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति ।। 7
अर्जुनाला अंतःपुरातून जी जुनी कपडे मिळत, ती तो जणू काही विकतोय असं दाखवून, सर्व पांडवांना देत असे.
नकुलोपि धनं लब्ध्वा कृते कर्मणि वाजिनाम्। तुष्टे तस्मिन्नरपतौ पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति ।। 8
नकुलाने घोड्यांची सेवा करून मिळवलेली संपत्ती, राजा खूश झाला की, पांडवांना दिली.
सहदेवोपि गोपानां वेषमास्थाय पाण्डवः। दधि क्षीरं घृतं चैव पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति ।। 9
सहदेवही गवळ्याचा वेष घेऊन, दही, दूध आणि तूप पांडवांना देत असे.
कृष्णा तु सर्वान्भ्रातॄंस्तान्निरीक्षन्ती तपस्विनी । यथा पुनरविज्ञाता तथा चरति भामिनी ।। 10
कृष्णा, तपस्विनी, आपल्या सर्व भावंडांकडे लक्ष ठेवून, पुन्हा ओळखू येऊ नये म्हणून वागत असे.
एवं संभावयन्तस्ते तदाऽन्योन्यं महारथाः। विराटनगरे चेरुः पुनर्गर्भधृता इव ।। 11
एकमेकांचा आदर करत, ते महाबली वीर, विराटाच्या नगरीत जणू काही मनात गुपित ठेवून वावरत होते.
साशङ्का धार्तराष्ट्रस्य भयात्पाण्डुसुतास्तदा । प्रेक्षमाणास्तदा कृष्णामूपुश्छन्ना नराधिप ।। 12
धृतराष्ट्राच्या मुलांचा भयंकर धोका असल्याने, पांडव त्या काळी कृष्णेकडे पाहात, छुपे राहिले, राजेंद्र.
अथ मासे चतुर्थे तु शङ्करस्य महोत्सवः। आसीत्समृद्धो मत्स्येषु पुरुषाणां सुसंमतः ।। 13
मग चौथ्या महिन्यात शंकराचा मोठा उत्सव मच्छ्यांच्या देशात मोठ्या थाटात साजरा झाला, आणि तो सर्व लोकांना फारच प्रिय होता.
तत्र मल्लाः समापेतुर्दिग्भ्यो राजन्सहस्रशः ।। 14
त्या ठिकाणी, राजन, हजारो मल्ल सर्व दिशांनी एकत्र आले.
महाकाया महावीर्याः कालकेया इवासुराः। वीर्योन्मत्ता बलोदग्रा राज्ञा समभिपूजिताः ।। 15
हे मल्ल अंगाने मोठे, सामर्थ्यवान, काळकेय दैत्यांसारखे भासले; आपल्या ताकदीवर गर्व करणारे, आणि राजाकडून मान मिळवणारे होते.
सिंहस्कन्धकटिग्रीवाः स्ववदाता मनस्विनः। असकृल्लब्धलक्षास्ते रङ्गे पार्थिवसन्निधौ ।। 16
त्यांचे खांदे, कंबर, मान सिंहासारखी, अंग गोरे, आणि मनाने मोठे; त्यांनी राजाच्या उपस्थितीत रंगात अनेकदा बक्षिसे जिंकली होती.
तेषामेको महानासीत्सर्वमल्लानथाह्वयत्। व्यावल्गमानो ददृशे गर्जितोद्गतिभिः स्थितः ।। 17
त्यांच्यात एक मोठा मल्ल होता, जो सर्व मल्लांना आव्हान देत होता; तो उड्या मारत, गर्जना करत, आणि जोरदार हालचाली करत ठामपणे उभा होता.
वित्रस्तमनसः सर्वे मल्लास्ते हतचेतसः । अवाङ्भुखाश्च भीताश्च मल्लाश्चान्ये विचेतसः ।। 18
सर्व मल्ल घाबरले होते, त्यांचे मन खचले होते; काही निराश, काही घाबरलेले, तर काही गोंधळलेले आणि हताश दिसत होते.
व्यसुत्वमपरे चैव वाञ्छन्ति प्रतिविह्वलाः। गां प्रवेष्टुमथेच्छन्ति खं गन्तुमिव चोत्थिताः ।। 19
काही मल्ल घाबरून पळून जावे असे वाटत होते, कुणाला जमिनीत शिरावेसे, तर कुणाला आकाशात उडून जावेसे वाटत होते.
त्रस्ताः शान्ता विषणाङ्गा निःशब्दं विह्वलेक्षणाः । विराटराजमल्लास्ते भग्नदर्पा हतप्रभाः ।। 20
राजा विराटाचे मल्ल घाबरलेले, शांत, अंगात उत्साह नसलेले, गप्प आणि घाबरलेल्या नजरेने उभे होते; त्यांचा गर्व तुटला होता आणि तेज हरवले होते.
मल्लेन्द्रनिहताः सर्वे न किंचित्प्रवदन्ति ते। मल्ल उद्वीक्ष्य तान्मल्लांस्रस्तान्वाक्यमुवाचह ।। 21
मल्लांचा राजा जिंकून सर्व मल्ल गप्प बसले; तो विजेता मल्ल त्यांच्याकडे पाहून म्हणाला—
आगतं मल्लराजं मां कृत्स्ने पृथिविमण्डले । सिंहव्याघ्रगणैः सार्धं क्रीडन्तं विद्धि भूपते ।। 22
राजन, समज की माझ्याकडे साऱ्या पृथ्वीवरचा मल्लांचा राजा आला आहे, जो सिंह आणि वाघांच्या झुंडींसोबत खेळतो.
मल्लेन्द्रस्य वचः श्रुत्वा बलदर्पसमन्वितम् । विराटो वीक्ष्य तान्मल्लांस्त्रस्तान्वाक्यमुवाच ह ।। 23
मल्लराजाच्या सामर्थ्य आणि गर्वाने भरलेल्या शब्दांनी, विराटाने घाबरलेल्या मल्लांकडे पाहून असे म्हटले—
अनेन सह मल्लेन को योद्धुं शक्तिमान्नरः ।। 24
या मल्लासोबत लढायला कोण माणूस समर्थ आहे?
इत्युक्तास्ते विराटेन सर्वे मल्ला विशांपते । तूष्णीमासंस्ततो राजा क्रोधाविष्ट उवाच ह ।। 25
विराटाने असे विचारल्यावर, सर्व मल्ल गप्प राहिले; मग राजा रागाने म्हणाला—
ग्रामांश्च वेतनान्येपां मल्लानां हारयाम्यहम्। ततो युधिष्ठिरोऽवादीच्छ्रुत्वा मात्स्यपतेर्वचः ।। 26
मी या मल्लांची गावे आणि वेतन काढून घेईन; तेव्हा युधिष्ठिराने मत्स्यराजाच्या शब्दावर उत्तर दिले.
अस्ति मल्लो महाराज मया दृष्टो युधिष्ठिरे। अनेन सह मल्लेन योद्धुं शक्नोति भूपते ।। 27
महामना राजन, मी एक मल्ल पाहिला आहे, तो या मल्लासोबत लढू शकतो, हे पृथ्वीच्या राजांनो.
योसौ मल्लो मया दृष्टः पूर्वं यौधिष्ठिरे पुरे। सोयं मल्लो वसत्येप राजंस्तव महानसे ।। 28
जो मल्ल मी पूर्वी युधिष्ठिराच्या नगरीत पाहिला, तोच मल्ल आता तुझ्या राजवाड्यातील स्वयंपाकघरात राहतो.
युधिष्ठिरवचः श्रुत्वा व्यक्तमाहेति पार्थिवः। सोप्यथाहूयतां क्षिप्रं योद्धुं मल्लेन संप्रति ।। 29
युधिष्ठिराचे बोल ऐकून, राजाने स्पष्टपणे सांगितले— 'त्याला लवकर बोलवा, या मल्लासोबत लढण्यासाठी.'
भीमसेनो विराटेन आहूतश्चोदितस्तथा। योद्धुं ततोऽब्रवीद्वाक्यं योद्धुं शक्नोमि भूपते ।। 30
भीमसेनाला विराटाने बोलावले आणि लढायला सांगितले; तेव्हा भीमसेन म्हणाला, 'राजन, मी लढू शकतो.'
नरेन्द्र ते प्रभावेन श्रिया शक्त्या च शासनात्। अनेन सह मल्लेन योद्धुं राजेन्द्र शक्नुयाम् ।। 31
राजाधिराज, तुमच्या सामर्थ्यामुळे, तेजामुळे, शक्तीमुळे आणि आज्ञेमुळे मी या मल्लाशी लढू शकतो.
युधिष्ठिरकृतं ज्ञात्वा श्रिया तव विशांपते। महादेवस्य भक्त्या च तं मल्लं पातयाम्यहम् ।। 32
हे जनाधिपती, हे स्पर्धा युधिष्ठिराने ठरवली आहे हे जाणून, तुमच्या ऐश्वर्यामुळे आणि महादेवावर भक्ती ठेवून, मी त्या मल्लाला पाडीन.
चोदितो भीमसेनस्तु मल्लमाहूय मण्डले। योद्धुं व्यवस्थितो वीरो रेणुं संमृज्य हस्तयोः। मत्तो गज इवान्यं तु योद्धुं समुपचक्रमे ।। 33
मग भीमसेनाने, प्रोत्साहित होऊन, त्या मल्लाला आखाड्यात बोलावले; तो वीर, हातावर माती चोळून, लढायला सज्ज झाला, जसा मदमस्त हत्ती दुसऱ्या हत्तीला लढण्यासाठी पुढे येतो.
अथ सूदेन तं मल्लं योधयामास मत्स्यराट्र ।। 34
तेव्हा सारथ्याच्या आज्ञेने मत्स्यराजाने त्या मल्लाला लढायला उतरवले.