राजा विराटः सुश्रोणि दृष्ट्वा ते परमं वपुः। मां विहाय वरारोहे त्वां गच्छेत्सर्वचेतसा ।। 59
सुंदरी, राजा विराट जर तुझं हे अद्वितीय रूप पाहील, तर तो मला सोडून पूर्ण मनाने तुझ्याकडे वळेल.
यं हि त्वमनवद्याङ्गी नरमायतलोचने। सुप्रसन्ना हि वीक्षेथाः स कामवरागो भवेत् ।। 60
निर्दोष अंग असलेल्या, मोठ्या डोळ्यांच्या सखी, ज्या पुरुषाकडे तू प्रेमळ नजरेने पाहतेस, त्याच्या मनात उत्कट प्रेम जागं होतं.
सुस्नाताऽलंकृता हि त्वं यमीक्षेथा हि मानुषम्। ग्लानिर्न तस्य दुःखं वा न तन्द्रिर्न पराजयः ।। 61
तू स्नान करून, सुंदर दागिने घालून एखाद्या माणसाकडे पाहिलंस, तर त्याला ना थकवा येईल, ना दुःख होईल, ना कंटाळा येईल, ना कधी पराभव होईल.
न शोको न च सन्तापो न क्रोधो नानृतं वदे। यं त्वं सर्वातवद्याङ्गि भजेथाः समलंकृता ।। 62
हे निर्दोष अंग असलेल्या स्त्री, तू जेव्हा सजून एखाद्याला आपलंस करतेस, त्याला ना शोक लागतो, ना त्रास होतो, ना राग येतो, ना तो कधी खोटं बोलतो.
न व्याधिर्न जरा तस्य न तृष्णा न क्षुधा भवेत्। यस्य त्वं वशगा सुभ्रु भवेरङ्कगता सती ।। 63
सुंदर भुवया असलेल्या सुभ्रू, जिच्यावर तुझा पूर्ण वश आहे, जी तुझ्या मांडीवर बसली आहे, त्याला ना आजार होतो, ना म्हातारपण येतं, ना तहान लागते, ना भूक लागते.
पञ्चत्वमपि संप्राप्तं यं च त्वं परिपस्वजेः। बाहुभ्यामनुरूपाभ्यां स जीवेदिति मे मतिः ।। 64
कोणालाही मृत्यू जवळ आला असला, तरी तू त्याला तुझ्या योग्य बाहूंनी मिठी मारलीस, तर तो पुन्हा जगेल असं मला वाटतं.
यस्य हि त्वं भवेर्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेः । अतिजीवेस्य सर्वेषु देवेष्विव पुरन्दरः ।। 65
ज्याचा तू पत्नी झालीस आणि ज्याला आनंदानं मिठीत घेतलंस, तो सगळ्यांपेक्षा जास्त आयुष्य जगेल, जसं देवांमध्ये इंद्र सर्वश्रेष्ठ आहे.
अध्यारोहेद्यथा वृक्षं यथा वाऽऽरुह्य तक्षति। राजवेश्मनि वामोरु ननु स्यास्त्वं तथा मम ।। 66
जसं एखादा झाडावर चढतो किंवा उतरून ते कोरतो, तसंच, हे सुंदर उरूस असलेल्या, तू राजवाड्यात माझ्यासाठी असावंस.
यथा कर्कटकी गर्भमाधत्ते मृत्युमात्मनः। तथाविधमहं मन्ये तव सुभ्रु समागमम् ।। 67
जशी विंचू मादी आपल्या पोटात स्वतःच्या विनाशाचं बीज ठेवते, तशीच, हे सुंदर भुवया असलेल्या, तुझ्याशी संग करणे मी तसंच मानतो.
अनुमानये त्वां सैरन्ध्रि नावमन्ये कथंचन। भर्तृशीलभयाद्भद्रे तव वासं न रोचये ।। 68
सैरंध्री, मला तुझ्यावर शंका येते, पण मी तुला पूर्णपणे अविश्वास करत नाही; तुझ्या नवऱ्याच्या स्वभावाच्या भीतीने, हे शुभ्रे, मला तुझं वास्तव्य नकोसं वाटतं.
नाहं शक्या विराटेन यद्वा चान्येन केनचित्। देवगन्धर्वयक्षैर्वा द्रष्टुं दुष्टेन चेतसा ।। 69
माझ्याकडे वाईट हेतूने पाहण्याची शक्ती ना विराट राजाला आहे, ना कोणत्याही दुसऱ्या माणसाला, अगदी देव, गंधर्व किंवा यक्षांनाही नाही.
गन्धर्वाः पालयन्ते मां सुकुलाः पञ्च सुव्रताः । पुत्रा देवादिदेवानां सूर्यपावकवर्चसः ।। 70
पाच कुलीन, व्रतस्थ गंधर्व, जे देवांचा पुत्र आहेत आणि सूर्य व अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहेत, ते मला नेहमी राखतात.
यश्च दुःशीलवान्मर्त्यो मां स्पृशेद्दुष्टचेतसा। स तामेव निशां शीघ्रं शयीत मुसलैर्हतः ।। 71
कोणताही वाईट स्वभावाचा माणूस जर वाईट हेतूने मला स्पर्श करेल, तर त्या रात्रीच त्याचा गदा मारून अंत होईल.
यस्यापि हि शतं पूर्णं बान्धवानां भवेदपि। सहस्रं वा विशालाक्षि कोटिर्वापि सहस्रिका । दुष्टचित्तश्च मां ब्रूयान्न स जीवेत्तवाग्रतः ।। 72
हे विशाल नेत्र असलेल्या, जरी कोणाचे शंभर, हजार किंवा कोटी नातेवाईक असले, तरी जर त्याने वाईट हेतूने माझ्याशी बोललं, तर तो तुझ्यासमोर जिवंत राहू शकणार नाही.
न तस्य त्रिदशा देवा नासुरा न च पन्नगाः। तेभ्यो गन्धर्वराजेभ्यस्त्राणं कुर्युरसंशयम् ।। 73
त्याला त्रिदश देव, असुर, सर्प किंवा गंधर्वराज सुद्धा वाचवू शकणार नाहीत, यात शंका नाही.
सुदेष्णे विश्वस त्वं मां स्वजने बान्धवेऽपि वा । नाहं शक्या नरैर्द्रष्टुं न च मे वृत्तमीदृशम् ।। 74
सुदेष्णे, मला आपल्या माणसांत किंवा नातेवाईकांत विश्वास ठेव; मला कोणताही पुरुष पाहू शकत नाही आणि माझं वर्तनही तसं नाही.
यो मे न दद्यादुच्छिष्टं न च पादौ प्रधावयेत्। प्रीयेरंस्तेन वासेन गन्धर्वाः पतयो मम ।। 75
जो मला उरलेलं अन्न देत नाही किंवा पाय धुत नाही, अशा घरात माझे गंधर्व पती आनंदी राहतात.
यो हि मां पुरुषो गृद्ध्येद्यथाऽन्याः प्राकृतस्त्रियः। तामेव स इमां रात्रिं प्रविशेदपरां तनुम् ।। 76
कोणताही पुरुष जर मला इतर सामान्य स्त्रियांसारखं लालसेनं पाहील, तर त्या रात्रीच त्याला दुसरं शरीर मिळेल.
न चाप्यहं चालयितुं शक्या केनचिदङ्गने। दुःखशीलाश्च गन्धर्वास्त इमे बलिनः प्रियाः । एवं निवसमानायां मयि मा ते भयं हि भूत् ।। 77
माझ्या निश्चयातून मला कोणतीही स्त्री हलवू शकत नाही; हे गंधर्व, माझे प्रिय, स्वभावाने कठोर आणि बलवान आहेत. मी इथे राहत असताना तुला काहीही भीती वाटू नये.
एवमुक्ता तु सैरन्ध्र्या सुदेष्णा वाक्यमब्रवीत्। वसेह मयि कल्याणि यदि ते वृत्तमीदृशम् ।। 78
सैरंध्रीने असं सांगितल्यावर सुदेष्णा म्हणाली, 'हे कल्याणी, जर तुझं वर्तन असंच आहे, तर माझ्याकडे राहा.'
कश्च ते दातुमुच्छिष्टं पुमानर्हति भामिनि । प्रसारयेच्च कः पादौ लक्ष्मीं दृष्ट्वैव बुद्धिमान् ।। 79
सुंदरी, तुझ्यासारख्या भाग्यवतीला उरलेले अन्न कोण देण्यास पात्र आहे? आणि तुझं वैभव पाहून, शहाणा मनुष्य तुला पाय पसरायला सांगेल का?
एवमाचारसंपन्ना एवं देवपरायणा। रक्ष्या त्वमसि भूतानां सावित्रीवद्विजन्मनाम् ।। 80
अशा चांगल्या वागणुकीने व देवभक्तीने युक्त असलेल्या तुला, सगळ्या जीवांमध्ये, सावीत्रीसारखी ब्राह्मणांची रक्षण करावी लागते.
देवता इव कल्याणि पूजिता वरवर्णिनी। वस भद्रे मयि प्रीता प्रीतिर्हि मयि वर्तते। सर्वकामैः प्रमुदिता निरुद्विग्नमनाः सुखम् ।। 81
शुभ्रवर्णी, मंगलमूर्ती, देवतेसारखी सन्मानित असलेली सुभगे, माझ्याजवळ प्रेमाने राहा. माझं प्रेम तुझ्यावर आहे. सर्व इच्छांनी आनंदी, चिंता न करता सुखाने राहा.
सुदेष्णयैवमुक्ता सा संप्रीता चारुहासिनी। निर्विशङ्का विराटस्य विवेशान्तःपुरं सुखम् ।। 82
सुदेष्णेने असे म्हटल्यावर, सुंदर हास्य असलेली ती सती आनंदी आणि निर्धास्त होऊन, विराटाच्या अंतःपुरात सुखाने गेली.
याज्ञसेनी सुदेष्णां तु शुश्रूपन्ती विशांपते। अवसत्परिचारार्हा सुदुःखं जनमेजय ।। 83
जनमेजय, याज्ञसेनी सुदेष्णेची सेवा करत, सेवेला पात्र असूनही, मोठ्या दुःखात तिथे राहत होती.
एवं विराटे न्यवसंस्तु पाण्डवाः कृष्णा तथाऽन्तःपुरमेत्य शोभना। अज्ञातचर्यां प्रतिरुद्धमानसा यथाऽग्रथो भस्मनि गूढतेजसः ।। 84
अशा रीतीने, पांडव आणि कृष्णा, विराटाच्या नगरीत, आपली खरी ओळख लपवून, अग्नी जसा राखेत लपतो तशी, अंतःपुरात राहू लागले.
एवं विराटनगरे वसन्तः सत्यविक्रमाः। अत ऊर्ध्वं नरव्याघ्राः किमकुर्वत पाण्डवाः ।। 1
सत्यव्रती आणि पराक्रमी पांडव, विराटाच्या नगरीत राहत असताना, पुढे त्यांनी काय केलं?
एवं ते न्यवसंस्तत्र प्रच्छन्नाः कुरुनन्दनाः । आराधयन्तो राजानां यदकुर्वत तच्छृणु ।। 2
कौरवकुलातील हे पांडव तिथे लपून राहत होते. त्यांनी राजाची कृपा मिळवण्यासाठी जे काही केलं, ते आता ऐक.
युधिष्ठिरः सभास्तारः सभ्यानामभवत्प्रियः । तथैव च विराटस्य सपुत्रस्य विशांपते ।। 3
सभेचा प्रमुख युधिष्ठिर, सभासदांना आणि विराट राजाला व त्याच्या मुलाला प्रिय झाला.
स ह्यक्षहृदयज्ञस्तान्क्रीडयामास पाण्डवः। अक्षबद्धान्यथाकामं सूत्रबद्धानिव द्विजान् ।। 4
तो पांडव, फासे खेळण्यात कुशल असल्याने, फासे जसे हवे तसे बांधून, ब्राह्मण जसा दोऱ्याने बांधतो तसा, खेळत असे.