एवं विराटेन समेत्य पाण्डवो लब्ध्वा च गोबल्लवतां यथेष्टतः। अज्ञातचर्यामवसन्महात्मा यथा रविश्चास्तगिरिं प्रविष्टः ।। 26
अशा प्रकारे विराटाशी भेटून पांडवाने मनासारखी गायींच्या प्रमुखाची जागा मिळवली; तो महात्मा सूर्य जसा पर्वतात लपतो तसा गुप्तपणे राहिला.
एवं विराटे न्यवसंश्च पाण्डवा यथा प्रतिज्ञाभिरमोघविक्रमाः । अबुद्धचर्यां चरितुं यथातथं समुद्रनेमीमभिशास्तुमुद्यताः ।। 27
पांडवांनी विराटाकडे राहून, दिलेल्या वचनानुसार, अपराजित शौर्याने, कुणालाही न कळता, जणू समुद्राच्या कडेकडेपर्यंत पोहोचायचे आहे अशा प्रयत्नाने आपले आयुष्य जगले.
ततः कृष्णा सुकेशी सा दर्शनीया शुचिस्मिता। वेणीकेशान्समुत्क्षिप्य पीनवृत्तकुचा शुभा । जुगूहे दक्षिणे पार्श्वे मृदूनसितलोचना ।। 1
नंतर कृष्णा, सुंदर केसांची, मोहक आणि निर्मळ हास्य असलेली, वेणी उचलून, भरदार उरोजांसह, उजव्या कुशीत लपली; तिच्या डोळ्यांत कोमलता आणि शीतलता होती.
वासश्च परिधायैकं कृष्णा सुमलिनं महत्। कृत्वा वेषं च सैरन्ध्र्याः कृष्णा व्यचरदार्तवत् ।। 2
कृष्णाने एक मोठे, मळकट वस्त्र नेसले आणि सैरंध्रीचे वेष घेतले; ती दुःखी अवस्थेत फिरू लागली.
प्रविष्टा नगरं भीरूः सैरन्ध्रीवेषसंयुता। तां नराः परिधावन्तः स्त्रियश्च समुपाद्रवन् ।। 3
भीतीने भरलेली आणि सैरंध्रीच्या वेषात ती नगरात शिरली; तिला पाहून पुरुष आणि स्त्रिया तिच्याकडे धावले.
अपृच्छंस्ते च तां दृष्ट्वा का त्वं किं च चिकीर्षसि। सा तानुवाच राजेन्द्र सैरन्ध्र्यहमुपागता। कर्म चेच्छामि वै कर्तुं तस्य या मां भरिष्यति ।। 4
तिला पाहून लोकांनी विचारले, 'तू कोण आहेस आणि काय करायचे आहेस?' तिने उत्तर दिले, 'राजन, मी सैरंध्री म्हणून आले आहे; जी मला काम देईल तिची सेवा करायची आहे.'
तस्या रूपेण वेषेण श्लक्ष्णया च गिरा तथा। न श्रद्दधानास्तां देवीमन्नहेतोरुपस्थिताम् ।। 5
तिच्या रूपामुळे, वेषामुळे आणि गोड बोलण्यामुळे, तिने अन्नासाठी आली आहे हे कुणाच्याही विश्वासात आले नाही.
विराटस्य तु कैकेयी भार्या परमसंमता। आलोकयन्ती ददृशे प्रासादाद्द्रुपदात्मजाम् ।। 6
विराटाची पत्नी, कैकेयी, अत्यंत मान्यताप्राप्त, राजवाड्यातून पाहताना तिने द्रुपदकन्येला ओळखले.
सा समीक्ष्य तथारूपामनाथामेकवाससम्। स्त्रीभिश्च पुरुषैश्चापि सर्वतः परिवारिताम् ।। 7
ती अशा अवस्थेत, एकटीच, अंगावर एकच वस्त्र घालून, आजूबाजूला स्त्रिया आणि पुरुषांनी वेढलेली दिसली.
विराटभार्या तां देवी कारुण्याज्जातसंभ्रमा। अप्रेषयत्समीपस्थाः स्त्रियो वृद्धाश्च तत्पराः ।। 8
विराटाची राणी, ती पुण्यवती, तिच्या मनात दया येऊन आणि काळजी वाटून, जवळच्या वृद्ध स्त्रियांना बोलावून घेण्यासाठी पाठवले.
अपनीय ततः सर्वा आनयध्वमिहैव ताम्। यदा दृष्टा मया साध्वी कम्पते मे मनस्तदा। तस्माच्छीघ्रमिहानाय दर्शयध्वं यदीच्छथ ।। 9
इथून सगळ्यांना दूर करा आणि तिला लगेच इथे आणा; जेव्हा मी त्या सतीला पाहते, तेव्हा माझे मन अस्वस्थ होते—म्हणून लवकरात लवकर तिला इथे आणा आणि दाखवा, जर तुम्हाला हवे असेल तर.
तास्तथोक्ता उपागम्य द्रौपदीं परिसंगताः। आनीय सर्वथा त्वेनामब्रुवन्मधुराक्षरम् ।। 10
त्या स्त्रिया सांगितल्याप्रमाणे द्रौपदीकडे गेल्या, तिच्या भोवती गोळा झाल्या, तिला सर्व प्रकारे घेऊन आल्या आणि गोड शब्दांनी तिला संबोधले.
भद्रे त्वां द्रष्टुमिच्छन्ती सुदेष्णा हर्म्यभूतले। त्वदर्थं प्रैषयच्चास्मान्द्रष्टुं तां त्वं यदीच्छसि। आयाह्यस्माभिरेवाद्य रक्ष्यमाणा यथेष्टतः ।। 11
सुंदर स्त्री, सुदेष्णा राणी तुला राजमहलात पाहू इच्छिते; तिने आमच्याकडे तुला बोलावण्यासाठी पाठवले आहे. तुला तिची भेट घ्यायची असेल तर आज आमच्यासोबत चल, आम्ही तुला जशी हवी तशी सुरक्षित ठेवू.
तच्छ्रुत्वा द्रौपदी तासां वचनं वाक्यकोविदा। ईप्सितर्थातिलाभेन हृष्टाऽऽयाता गृहोत्तमम् ।। 12
त्यांचे बोल ऐकून, बोलण्यात कुशल असलेली द्रौपदी, आपली इच्छा पूर्ण झाल्याने आनंदित झाली आणि त्या सुंदर राजवाड्यात गेली.
राजवेश्म ह्युपाक्रम्य यत्राग्र्यमहिषी स्थिता। सुदेष्णामगमत्कृष्णा राजभार्यां यशस्विनीम् ।। 13
राजवाड्यात जिथे मुख्य राणी होती, तिथे कृष्णा त्या कीर्तीशाली सुदेष्णा राणीच्या जवळ गेली.
कृष्णान्केशान्मृदून्दीर्घान्समुद्ग्रथ्यासितेक्षणा। कुञ्चिताग्रांस्तु सूक्ष्माग्रान्दर्शनीयान्निबध्य च। जुगूहे दक्षिणे पार्श्वे मृदूनायतलोचना ।। 14
कृष्णेने आपले मऊ, लांब केस, जे कुरळे आणि बारीक टोकाचे होते, गोळा करून बांधले आणि उजव्या बाजूला लपवले—ती मृदू आणि मोठ्या डोळ्यांची होती.
सा प्रविश्य विराटस्य द्रौपद्यन्तःपुरं शुभा। ह्रीनिषेवान्विता बाला कम्पमाना लतेव सा ।। 15
ती पुण्यवती, लाजाळू आणि नम्र मुलगी, राजा विराटाच्या अंतःपुरात शिरली, आणि वेलीसारखी हलके थरथरत होती.
अभिगम्य च सुश्रोणी सर्वलक्षणसंयुता। ददर्शावस्थितां हैमे पीठे रत्नपरिच्छदे ।। 16
ती सुंदर कंबरेची स्त्री, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, पुढे जाऊन तिने सोन्याच्या, रत्नजडित आसनावर बसलेली सुदेष्णा पाहिली.
रक्तसूक्ष्माम्बरधरां मेघे सौदामिनीमिव । नानावर्णविचित्रां च सर्वाभरणभूषिताम् ।। 17
ती लाल रंगाच्या सूक्ष्म वस्त्रात, विविध रंगांनी आणि सर्व प्रकारच्या दागिन्यांनी सजलेली, जणू मेघावर वीज चमकत आहे असे भासत होती.
सुभ्रूं सुकेशीं सुश्रोणीं कुब्जवामनमध्यगाम्। बहुपुष्पोपकीर्णायां भूम्यां वेदिमिवाध्वरे ।। 18
सुंदर भुवया, सुंदर केस, आकर्षक कंबर असलेली ती, पुष्पांनी वेढलेल्या भूमीवर जणू यज्ञातील वेदीसारखी दिसत होती.
सुदेष्णां राजमहिषीं सर्वालंकारभूषिताम्। श्रीमतीं राजपुत्रीणां शतेन परिवारिताम् ।। 19
सर्व अलंकारांनी सजलेली सुदेष्णा राणी, तेजस्वी, शंभर राजकन्यांनी वेढलेली होती.
ताः सर्वा द्रौपदीं दृष्ट्वा सन्तप्ताः परमाङ्गनाः । परितश्चोपतस्थुस्ताः सहसोत्थाय चासनात् ।। 20
त्या सर्व श्रेष्ठ स्त्रिया, द्रौपदीला पाहून, अंतःकरणाने हलल्या आणि लगेच आपल्या आसनावरून उठून तिच्या भोवती गोळा झाल्या.
निरीक्षमाणाः सर्वास्ताः शचीं देवीमिवागताम्। गूढगुल्फां वरारोहां कृष्णां ताम्रायतेक्षणाम्। अतिसर्वानवद्याङ्गीं नतगात्रीं सुमध्यमाम् ।। 21
त्या सर्वांनी कृष्णेकडे पाहिले; तिचे घोटे झाकलेले, सुंदर बांधा, तांबड्या मोठ्या डोळ्यांची, सर्व अंगांनी निर्दोष, वाकलेल्या देहाची आणि सडपातळ कंबरेची—जणू शची देवीच आली आहे असे वाटले.
न ह्रस्वां नातिमहतीं जातां बहुतृणे वने। ऋश्यरोहीमिवानिन्द्यां सुकेशीं मृगलोचनाम् ।। 22
ती ना फार बुटकी ना फार उंच, गवताळ वनात जन्मलेली, निर्दोष, ऋश्यरुही मादीसारखी, सुंदर केसांची आणि हरिणासारख्या डोळ्यांची होती.
तां मृगीमिव वित्रस्तां यूथभ्रष्टामिव द्विपाम्। लक्ष्मीमिव विशालाक्षीं विद्यामिव यशस्विनीम् ।। 23
ती घाबरलेल्या हरिणीसारखी, कळपापासून वेगळी पडलेल्या हत्तीणीसारखी, मोठ्या डोळ्यांची लक्ष्मीप्रमाणे आणि तेजस्वी विद्यासारखी भासत होती.
रोहिणीमिव ताराणां दीप्तामग्निशिखामिव। पार्वतीमिव रुद्राणीं वेलामिव महोदधेः ।। 24
ती तारांमध्ये रोहिणीसारखी, प्रज्वलित ज्वाळेसारखी, देवींमध्ये पार्वतीसारखी आणि महासागराच्या काठासारखी भासत होती.
सुलभामिव नागीनां मृगीणामिव किन्नरीम्। गङ्गामिव विशुद्धाङ्गीं शारदीमिव शर्वरीम् ।। 25
सापसुंदरी सहज भेटणारी, हरणांमध्ये अप्सरा जशी, गंगेसारखी निर्मळ देहाची, शरद ऋतूतील रात्रीसारखी तेजस्वी.
तामचिन्त्यतमां लोके इलामिव यशस्विनीम् । सावित्रीमिव दुर्धषां ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितां ।। 26
ही स्त्री जगात समजून न येणारी, इलासारखी कीर्तीमान, सावित्रीसारखी दुर्धर, ब्रह्मा आणि लक्ष्मीच्या तेजाने युक्त.
सीतामिव सतीं शुद्धामरुन्धतीमिव प्रियाम् । सुदेष्णा पर्यपृच्छत्तां विस्मयोत्फुल्ललोचना ।। 27
सीतेसारखी पवित्र आणि निष्ठावान, अरुंधतीसारखी प्रिय, सुदेष्णा तिला आश्चर्याने डोळे मोठे करून विचारते.
का त्वं सर्वानवद्याङ्गि कुतोसि त्वमिहागता। कस्य वा त्वं विशालाक्षि किं वा ते करवाण्यहम् ।। 28
तू कोण, सर्वांग सुंदर? कुठून आलीस इथे? कोणाची आहेस, विशाल डोळ्यांची? मी तुझ्यासाठी काय करू शकते?