भ्रातृभिः सहितो राजन्प्रीतिं प्राप्स्यसि पुष्कलाम् । मत्प्रसादाच्च ते सौख्यमारोग्यं च भविष्यति ।। 30
राजा, भावांसोबत तुला भरपूर आनंद मिळेल; आणि माझ्या कृपेने तुला सुख आणि आरोग्य लाभेल.
ये च संकीर्तयिष्यन्ति लोके विगतकल्मषाः। तेषां तुष्टा प्रदास्यामि राज्यमायुर्वपुः सुतम् ।। 31
जे लोक शुद्ध मनाने हे स्तोत्र जगात म्हणतील किंवा सांगतील, त्यांना मी प्रसन्न होऊन राज्य, दीर्घायुष्य, सौंदर्य आणि मुले देईन.
प्रवासे नगरे वाऽपि संग्रामे शत्रुसंकटे । अटव्यां दुर्गकान्तारे सागरे गहने गिरौ ।। 32
परदेशात, शहरात, युद्धात, शत्रूंच्या संकटात, जंगलात, किल्ल्याच्या डोंगरात, समुद्रात किंवा खोल डोंगरात,
ये स्मरिष्यन्ति मां राजन्यथाऽहं भवता स्मृता । न तेषां दुर्लभं किंचितस्मिँल्लोके भविष्यति ।। 33
जे राजे मला तुझ्यासारखं आठवतील, त्यांच्या साठी या जगात काहीही अशक्य राहणार नाही.
इदं स्तोत्रवरं भक्त्या शृणुयाद्वा पठेत वा। तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं यास्यन्ति पाण्डवाः ।। 34
जो कोणी भक्तीने हे उत्तम स्तोत्र ऐकेल किंवा म्हणेल, त्याची सर्व कामे पूर्ण होतील, हे पांडवांनो.
मत्प्रसादाच्च वः सर्वान्विराटनगरे स्थितान् । न प्रज्ञास्यन्ति कुरको नरा वा तन्निवासिनः ।। 35
माझ्या कृपेने, विराट नगरीत राहणारे कुरु किंवा इतर लोक तुम्हा सर्वांना ओळखू शकणार नाहीत.
इत्युक्त्वा वरदा देवी युधिष्ठिरमरिंदमम्। रक्षां कृत्वा च पाण्डूनां तत्रैवान्तरधीयत ।।] 36
असं म्हणून वर देणारी देवी, युधिष्ठिर आणि पांडवांचे रक्षण करून तिथेच अदृश्य झाली.
ततस्तु ते पुण्यजलां शिवां शुभां महर्षिगन्धर्वनिषेवितोदकाम्। त्रिलोककान्तामवतीर्य जाह्नवीमृषींश्च देवांश्च पितृनतपर्यन् ।। 1
नंतर ते पवित्र, मंगल आणि शुभ अशी, महर्षी आणि गंधर्वांनी सेविलेली, तीनही लोकांना प्रिय असलेली जाह्नवी नदीवर उतरले आणि तिथे ऋषी, देव आणि पितरांसाठी अर्घ्य दिले.
वरप्रदानं ह्यनुचिन्त्य पार्थिवे हुत्वाऽग्निहोत्रं कृतजप्यमङ्गलः । दिशं तथैन्द्रीमभितः प्रपेदिवान्कृताञ्जलिर्धर्ममुपाह्वयच्छनैः ।। 2
वर देण्याचा विचार करून, अग्निहोत्र, जप आणि शुभ विधी करून, त्यांनी पूर्वेकडे तोंड करून हात जोडले आणि हळूच धर्माला बोलावले.
वरप्रदानं मम दत्तवान्पिता प्रसन्नचेता वरदः प्रजापतिः । जलार्थिनो मे तृषितस्य सोदरा मया प्रयुक्ता विविशुर्जलाशयम् ।। 3
माझ्या वडिलांनी, वर देणाऱ्या, प्रसन्न मनाने मला वर दिला; पाण्याची इच्छा असलेल्या, तहानलेल्या माझ्या भावांना मी सांगितल्यावर ते पाण्यात गेले.
निपातिता यक्षवरेण ते वने महाहवे वज्रभृतेव दानवाः । मया च गत्वा वरदो हि तोषितो विवक्षता प्रश्नसमुच्चयं गुरुः ।। 4
वनात, मोठ्या लढाईत, यक्षाने त्यांना जणू वज्रधारी देवाने दानवांना जसं मारावं तसं पाडलं; आणि मी जाऊन, वर देणाऱ्या गुरूंना प्रसन्न केलं, त्यांनी माझ्या प्रश्नांची उत्तरं द्यायची इच्छा केली.
स मे प्रसन्नो भगवान्वरं ददौ परिष्वजंश्चाह तथैव सौहृदात्। वृणीष्व यद्वाञ्छसि पाण्डुनन्दन स्थितोऽन्तरिक्षे वरदोऽस्मि पश्य माम् ।। 5
ते भगवंत, माझ्यावर प्रसन्न होऊन, मला वर दिला आणि मैत्रीने मिठी मारून म्हणाले, 'पांडुपुत्रा, तुला जे हवंय ते माग, मी आकाशात वर देणारा उभा आहे, मला पाहा.'
स वै मयोक्तो वरदः पिता प्रभुः सदैव मे धर्मरता मतिर्भवेत्। इमे च जीवन्तु ममानुजाः प्रभो वयं स्वरूपं च जयं तथाऽऽप्नुमः ।। 6
मी मग त्या वर देणाऱ्या वडिलांना म्हणालो, 'माझं मन नेहमी धर्मात रमावं; हे माझे लहान भाऊ जगावेत आणि आम्ही आमचं खरं रूप व विजय मिळवावा.'
क्षमा च कीर्तिश्च यथेप्सितं भवेद्व्रतं तु सत्यं च समाप्तिरेव च। वरो ममैषोस्तु यथाऽनुकीर्तितो न तन्मृषा देववृषो यथाऽब्रवीत् ।। 7
मला इच्छित तशी क्षमा आणि कीर्ती मिळो, माझं व्रत आणि सत्य पूर्ण होवो — हा वर मला मिळो, जसा मी सांगितला, आणि तो खोटा ठरू नये, जसं देवांचा राजा म्हणाला.
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा धर्ममेवानुचिन्तयन्। तदैव तत्प्रसादेन रूपमेवाभवत्स्वयम् ।। 8
असं म्हणून तो धर्मनिष्ठ पुरुष, मनात फक्त धर्माचाच विचार करत, त्या कृपेने लगेचच त्याच रूपात प्रकट झाला.
स वै द्विजातिस्तरुणस्त्रिदण्डभृत्कमण्डलूष्णीषधरो व्यजायत। सुरक्तमाञ्जिष्ठवराम्बरः शिखी पवित्रपाणिर्ददृशे तदाऽद्भुतम् ।। 9
तो तरुण द्विज, हातात त्रिदंड, कमंडलू आणि डोक्यावर उष्णीष घेऊन, गडद लाल वस्त्र घालून, शिखा बांधून, हातात कुशा धरून, त्या क्षणी एक अद्भुत रूपात दिसला.
तथैव तेषामपि धर्मचारिणां यथोचितार्हाभरणाम्बरस्रजः। क्षणेन राजन्नभवन्महात्मनां प्रशस्तधर्माग्र्यफलाभिकाङ्क्षिणाम् ।। 10
त्याचप्रमाणे, इतर धर्मपालक लोकही, श्रेष्ठ धर्माचे फळ मिळावे म्हणून, क्षणातच योग्य दागिने, वस्त्रे आणि हारांनी सुशोभित झाले, हे राजा.
नवेन रूपेण विशांपतिर्युतस्त्वथर्वरूपेण बभौ प्रतापवान्। निबद्धवैडूर्यसितान्सकाञ्चनान्नृपस्तथाऽक्षान्परिवेष्ट्य वाससः ।। 11
नवीन रूप धारण करून, तो लोकांचा स्वामी ब्राह्मणासारखा तेजस्वी दिसू लागला; त्याच्या वस्त्राला निळ्या माणकांच्या आणि सोन्याच्या पट्ट्या गुंडाळलेल्या होत्या, आणि त्याची प्रभा सर्वत्र पसरली होती.
ततो विराटं प्रथमं युधिष्ठिरो ददर्श दूरात्सुसमृद्धतेजसम्। अनन्ततेजोज्वलितं हुताशनं दुरासदं तीक्ष्णविषं यथोरगम् ।। 12
यानंतर, युधिष्ठिराने दूरून विराट राजाला पाहिले, जो प्रचंड तेजाने उजळलेला, अनंत तेजाने जळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे, आणि तीक्ष्ण विष असलेल्या सर्पासारखा भयंकर दिसत होता.
सभासदं प्राञ्जलिभिर्जनैर्वृतं विचित्रनानाविधशस्त्रपाणिभिः । उपायनौघैः प्रविशद्भिराचितं द्विजैश्च शिक्षाक्षरमन्त्रधारिभिः ।। 13
तो सभेत, जोडलेल्या हातांनी उभ्या असलेल्या लोकांनी, विविध शस्त्रांनी सज्ज असलेल्या वीरांनी, उपहार घेऊन येणाऱ्या ब्राह्मणांनी, आणि वेद-मंत्र जाणणाऱ्यांनी वेढलेला होता.
गजैरुदीर्मं तुरगैश्च सङ्कुलं मृगद्विपैः कुब्जगणैः समावृतम् । सितोच्छ्रितोष्णीषनिरुद्धमूर्धजं विचित्रवैडूर्यविकारकुण्डलम् । विराटमायाच्च युधिष्ठिरस्तदा बृहस्पतिः शक्रमिव त्रिविष्टपे ।। 14
सभागृहात हत्ती, घोडे, वन्य प्राणी, बुटके लोक यांची गर्दी होती; लोकांच्या डोक्यावर पांढऱ्या उंच उष्णीषांनी बांधलेले केस, आणि कानात रंगीबेरंगी निळ्या माणकांच्या कुंडल्या होत्या; अशा त्या विराटाच्या सभेत युधिष्ठिर बृहस्पती जसा इंद्राकडे जातो तसा गेला.
तमाव्रजन्तं प्रसमीक्ष्य पाण्डवं विराटराजो मुदितेन चक्षुषा । पप्रच्छ चैनं स नराधिपो मुहुर्द्विजाश्च ये चास्य सभासदस्तदा ।। 15
पांडव येताना पाहून, विराट राजा आनंदाने डोळे भरून त्याच्याकडे पाहू लागला आणि पुन्हा पुन्हा त्याला विचारू लागला; तसेच ब्राह्मण आणि सभेतील इतर सर्वजणही त्याला प्रश्न विचारू लागले.
को वा विजानाति पुराऽस्य दर्शनं युवा सभां योऽयमुपैति मामिकाम्। रूपेण सारेण विराजयन्महीं श्रिया ह्ययं वैश्रवणो द्विजो यथा ।। 16
हा तरुण पूर्वी कुठे दिसला आहे, हे कोणाला ठाऊक आहे का? आज तो माझ्या सभेत येतो आहे, आपल्या सौंदर्याने आणि गुणवत्तेने पृथ्वी उजळवतो आहे, जसा धनाचा देव ब्राह्मणांत उठून दिसतो.
मृगेन्द्रराड्वारणयूथपोपमः प्रभात्ययं काञ्चनपर्वतो यथा। विराजते पावकसूर्यसन्निभं सचन्द्रनक्षत्र इवांशुमान्ग्रहः ।। 17
हा राजांमध्ये सिंहासारखा, सोन्याच्या पर्वतासारखा, अग्नी किंवा सूर्यासारखा तेजस्वी, आणि चंद्र-नक्षत्रांसह ताऱ्यांसारखा ग्रह भासतो.
न दृश्यतेऽस्यानुचरो न कुञ्जरो न चोष्णरश्म्यावरणं समुच्छ्रितम् । न कुण्डलं नाङ्गदमस्य न स्रजो विचित्रिताङ्गश्च रथश्रतुर्युजः ।। 38
याच्यासोबत ना कुणी सेवक आहे, ना हत्ती, ना उंच छत्र; त्याच्या कानात कुंडले नाहीत, हातात अंगद किंवा गळ्यात हार नाही, तरीही त्याचे अंग शोभिवंत आहे, जणू रथावर बसलेला सारथी घोड्यांना जोडलेला आहे.
क्षात्रं च रूपं हि बिभर्त्ययं भृशं गजेन्द्रशार्दूलमहर्षभोपमः । अभ्यागतोऽस्माननलंकृतोपि सन् विरोचते भानुरिवाचिरोदितः ।। 19
याचे रूप खरेखुरे क्षत्रियाचे आहे, तो हत्ती, वाघ किंवा मोठ्या बैलासारखा भासतो; अलंकार नसतानाही तो आम्हा सर्वांसमोर नुकत्याच उगवलेल्या सूर्यासारखा चमकत आहे.
विभात्ययं क्षत्रिय एव सर्वथा विराट इत्येवमुवाच तं प्रति। ससागरान्तामयमद्य मेदिनीं प्रशासितुं चार्हति वासवोपमः ।। 20
सर्व प्रकारे हा क्षत्रियच आहे, असे विराटाने त्याच्याबद्दल म्हटले; आज तो या समुद्रांनी वेढलेल्या पृथ्वीचे राज्य करण्यास, इंद्रासारखा योग्य आहे.
नाक्षत्रियो नूनमयं भविष्यति मूर्धाभिषिक्तः प्रतिभाति मां प्रति । तुल्यं हि रूपं प्रतिदृश्यतेऽस्य गजस्य सिंहस्य तथर्षभस्य ।। 21
हा नक्कीच क्षत्रिय नसावा असे वाटत नाही, कारण तो मला मस्तकाभिषेक झालेल्यासारखा भासतो; त्याचे रूप हत्ती, सिंह आणि बैलासारखेच आहे.
यमेष कामं परिमार्गते द्विजः स चास्य सर्वः क्रियतामसंशयम् । प्रियं च मे दर्शनमीदृशे जने द्विजेषु मुख्येषु तथाऽतिथिष्वपि ।। 22
हा ब्राह्मण जे काही इच्छितो, ते सर्व त्याच्यासाठी नक्कीच केले जावे; कारण अशा श्रेष्ठ ब्राह्मण किंवा पाहुण्यांचे दर्शन मला अत्यंत प्रिय आहे.
धनेषु रत्नेष्वथ गोषु वेश्मसु प्रकामतो मे विचरत्ववारितः ।। 23
तो माझ्या धन, रत्ने, गायी आणि घरांमध्ये हवे तसे, कोणतीही अडचण न येता, मुक्तपणे वावरू शकतो.