इयं वने मनुष्येन्द्र महती दृश्यते शमी। भीमशाखा दुरारोहा श्मशानस्य समीपतः ।। 8
माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजन, या जंगलात एक मोठी शमी झाड दिसते, जिच्या फांद्या जाडजूड आहेत, चढायला कठीण आहे, आणि ती स्मशानाजवळ आहे.
उत्पथे चापि जातेयं मनुष्यैर्न निषेव्यते । विपुलाऽऽकीर्णशाखा च वायसैरुपसेविता ।। 9
हे झाड रस्त्याच्या कडेला उगवले आहे, लोक तिथे जात नाहीत, त्याच्या मोठ्या फांद्या विखुरलेल्या आहेत आणि कावळे तिथे नेहमी असतात.
स्नेहानुबद्धां पश्यामि दुरारोहामिमां शमीम् ।। 10
ही शमी झाड वेलींनी वेढलेली आहे आणि चढायला कठीण आहे, असे मला दिसते.
समीपे च श्मशानस्य गृहं नास्य विशेषतः। समासज्यायुधान्यस्यां गच्छामो नगरं नृप ।। 11
स्मशानाजवळ, विशेषतः इथे, कोणतेही घर नाही; आपण आपली शस्त्रे या झाडात लपवू आणि मग शहरात जाऊ, राजन.
न चास्यां चारयिष्यन्ति मनुष्याः पार्थ केचन ।। 12
पृथापुत्रा, या झाडांमध्ये कोणीही शोध घेणार नाही.
धनुर्भिः पुरुषं कृत्वा चर्मकेशास्थिसंवृतम्। उद्बन्धमिव कृत्वा च धनुर्ज्यापाशसंवृतम् । अस्यामायुधमासज्य गच्छाम नगरं वयम् ।। 13
आपण धनुष्यांनी माणसाचा पुतळा तयार करू, त्यावर कातडी, केस आणि हाडे लावू, आणि धनुष्याच्या दोरीने बांधू; मग आपली शस्त्रे या झाडात ठेवून आपण शहरात जाऊ.
एवं परिहरिष्यन्ति मनुष्या वनचारिणः । अत्रैवं नावबुध्यन्ते मनुष्याः केचिदायुधम् ।। 14
अशा प्रकारे, जंगलात राहणारे लोक तिथे जाणार नाहीत आणि इथे कोणीही समजणार नाही की शस्त्रे लपवली आहेत.
एवमुक्त्वा स राजानं धर्मात्मानं धनञ्जयः। प्रचक्रमे निधानाय शश्त्राणां भरतर्षभ ।। 15
असा सल्ला धर्मात्मा राजाला देऊन, धनंजयाने शस्त्रे लपवायची तयारी सुरू केली, हे भरतश्रेष्ठ.
तानि सर्वाणि संनह्य पञ्च पञ्चाचलोपमाः । आयुधानि कलापांश्च निस्त्रिंशानतुलप्रभान् ।। 16
मग पाचही जण, पर्वतासारखे बलवान, सर्व शस्त्रे, बाणांचे भाते आणि तेजस्वी तलवारी एकत्र बांधू लागले.
ततो युधिष्ठिरो राजा सहदेवमुवाच ह। आरुह्येमां शमीं वीर निधत्स्वेहायुधानि नः ।। 17
मग युधिष्ठिर राजाने सहदेवाला सांगितले, 'वीरा, या शमी झाडावर चढ आणि आपली शस्त्रे तिथे लपव.'
इति संदिश्य तं पार्थः पुनरेव धनञ्जयम् । अब्रवीदायुधानीह निधातुं भरतर्षभः ।। 18
अशी आज्ञा देऊन, पार्थाने पुन्हा धनंजयाला बोलावले आणि त्याला इथेच शस्त्रे लपवायला सांगितले, हे भरतश्रेष्ठ.
येन देवान्मनुष्यांश्च पिशाचोरगराक्षसान् । निवातकवचांश्चापि पौलोमांश्च परंतपः । कालकेयांश्च दुर्धाषान्सर्वांश्चैकरथोऽजयत् ।। 19
याच शस्त्रांनी शत्रूंचा संहार करणाऱ्याने देव, माणसे, भुते, साप, राक्षस, निवारकवच, पौलोम, भयंकर कालकेय आणि सर्व शत्रूंना एकट्याने रथावर बसून जिंकले.
स्फीताञ्जनपदांश्चान्यानजयत्कुरुनन्दनः। तदुदग्रं महाघोरं सपत्नगणमूदनम्। अपज्यमकरोत्पार्थो गाण्डीवं च भयंकरम् ।। 20
कुरुपुत्राने इतर समृद्ध देश जिंकले, भयंकर आणि बलाढ्य शत्रूंचा नाश केला आणि गाढा, भीतीदायक गाण्डीव धनुष्य सैल केले.
येन वीरः कुरुक्षेत्रमभ्यरक्षत्परंतपः । जृम्भिते च धनुःश्रेष्ठे न्यासार्थं नृपसत्तमः ।। 21
या धनुष्याने वीराने कुरुक्षेत्राचे रक्षण केले; जेव्हा ते मोठे धनुष्य सैल केले गेले, तेव्हा श्रेष्ठ राजा त्याचे जतन करण्याची तयारी करू लागला.
धर्मपुत्रो महातेजाः सर्वलोकवशंकरम्। भुजङ्गभोगसदृशं मणिकाञ्चनभूषितम् ।। 22
धर्मराजाचा तेजस्वी पुत्राने सर्व लोकांना वश करणारे, नागाच्या वेटोळ्यासारखे दिसणारे, रत्न व सोन्याने सजलेले धनुष्य उचलले.
वित्रासनं दानवानां राक्षसानां च नित्यशः । धनूरत्नं महातेजा जृम्भयामास पाण्डवः ।। 23
ते धनुष्य दानव आणि राक्षसांना नेहमीच भय दाखवणारे होते; त्या पराक्रमी पांडवाने ते धनुष्य ताणले.
पाञ्चालान्येन संग्रामे भीमसेनोऽजयत्पुरा । प्रत्यषेधद्बहूनेकः सपत्नांश्चापि दिग्जये ।। 24
त्याच धनुष्याने भीमसेनाने एकेकाळी युद्धात पांचाळांना जिंकले आणि दिग्विजयात अनेक शत्रूंना एकट्याने परतवले.
निशम्य यस्य विष्कारं विद्रवन्ति रणे परे । पर्वतस्येव दीर्णस्य विस्फोटमशनेरिव ।। 25
त्याच्या प्रत्यंचेचा आवाज ऐकून शत्रू रणांगणात पळून जात; जणू वीजेच्या गडगडाटाने पर्वत तुटल्यावर जो गजर होतो, तसा.
सैन्धवं येन राजानं जित्वा क्रुद्धः परामृशत् । येन क्रोधवशाञ्जघ्ने पर्वते गन्धमादने ।। 26
त्याच धनुष्याने भीमाने रागाने सिंधूच्या राजाला जिंकले आणि गंधमादन पर्वतावर रागाच्या भरात शत्रूंना पराभूत केले.
दिव्यं सौगन्धिकं पुष्पं येनाजैषीत्स पाण्डवः। 0
त्याच धनुष्याने त्या पांडवाने दिव्य सौगंधिक फुल मिळवले.
इन्द्राशनिसमस्पर्शं वज्रहाटकभूषितम् । ज्यापाशं धनुषस्तस्य भीमसेनोऽवतारयत् ।। 28
इंद्राच्या वज्रासारखा स्पर्श असलेल्या, हिरा व सोन्याने सजलेल्या त्या धनुष्याची प्रत्यंचा भीमसेनाने सोडली.
नकुलं पुनराहूय धर्मराजो युधिष्ठिरः। उवाच येन संग्रामे सर्वशत्रूञ्जिघांससि ।। 29
मग धर्मराज युधिष्ठिराने नकुलाला बोलावले आणि विचारले, 'तू युद्धात सर्व शत्रूंना जिंकण्यासाठी कोणते धनुष्य वापरतोस?'
सुराष्ट्राञ्जितवान्येन शार्ङ्गगाण्डीवसन्निभम् । सुवर्णविकृतं सारमिन्द्रायुधनिभं वरम् ।। 30
ज्याने तू सुराष्ट्रांना जिंकलेस, जे शार्ङ्ग किंवा गांडीवासारखे तेजस्वी, सोन्याने बनवलेले, आणि इंद्राच्या अस्त्रासारखे उजळ आहे.
तवानुरूपं सुकृतं चापमेतदलङ्कृतम्। तद्व्यंसयित्वा ज्यापाशं निधातुं धनुराहर ।। 31
हे सुंदर सजलेले धनुष्य तुला अगदी शोभते; आता त्याची प्रत्यंचा सोड आणि ते खाली ठेव.
अजयत्पश्चिमामाशां धनुषा येन पाण्डवः। माद्रीपुत्रो महाबाहुस्ताम्रास्यो मितभाषिता ।। 32
त्याच धनुष्याने, मद्रीपुत्र, मोठ्या भुजांचा, तांबड्या चेहऱ्याचा आणि मितभाषी असलेला, पश्चिम दिशेला जिंकला.
कुले नास्ति समो रूपे यस्येति नकुलः स्मृतः ।। 33
त्याच्या कुळात सौंदर्यात त्याच्याशी तुलना होईल असा कोणी नाही; म्हणून नकुल प्रसिद्ध आहे.
सहदेवं च संप्रेक्ष्य पुनर्धर्मसुतोऽब्रवीत्। कलिङ्गान्द्राक्षिणात्यांश्च मागधांश्चाजिशोभनः ।। 34
मग धर्मपुत्राने सहदेवाकडे पाहून पुन्हा सांगितले, 'ज्याने युद्धात कलिंग, दक्षिणेकडील लोक आणि मगध यांना जिंकले.'
येनैव शत्रून्समरे अधाक्षीररिमर्दन। तत्स्रंसयित्वा ज्यापाशं निधातुं धनुराहर ।। 35
ज्याने तू युद्धात शत्रूंना पराभूत केलेस, हे अरिमर्दना, त्या धनुष्याची प्रत्यंचा सोड आणि ते खाली ठेव.
दक्षिणां दक्षिणाचारो दिशं येनाजयत्प्रभुः । अपज्यमकरोद्वीरः सहदेवस्तदायुधम् ।। 36
दक्षिणेकडील आचार पाळणारा, सामर्थ्यशाली सहदेवाने दक्षिण दिशा जिंकली आणि आपले धनुष्य सोडले.
दीप्तान्खण्डांश्च सुदृढान्सुतीक्ष्णान्कनकत्सरून् । विविधान्क्षुरनाराचान्निस्त्रिंशांश्च शरानपि । आयुधानि कलापांश्च गदाश्च निदधुः सह ।। 37
तेव्हा सर्वांनी तेजस्वी, मजबूत, धारदार, सोन्याच्या मुठीचे तलवारी, विविध प्रकारचे बाण—कापणारे, काटेरी, त्रिशूलासारखे—कुण्या, गदा आणि भाले एकत्र ठेवले.